| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość budżetowa > Podatki > VAT > Zasady rozliczania VAT organów samorządowych

Zasady rozliczania VAT organów samorządowych

Specyficzny charakter czynności wykonywanych przez organy samorządowe powoduje, że często mają one problemy z rozliczeniem VAT. W praktyce trudno ustalić, kiedy organy samorządowe są zobowiązane do rozliczenia VAT i jakie stawki VAT mają zastosować do wykonanych czynności. Przedstawiamy najbardziej kontrowersyjne sprawy z zakresu rozliczenia VAT.

Odszkodowanie za rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego

Ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w art. 31 stanowi, iż oddanie w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowej zabudowanej następuje z równoczesną sprzedażą położonych na tej nieruchomości budynków i innych urządzeń. Natomiast w razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego na skutek upływu okresu ustalonego w umowie albo na skutek rozwiązania umowy przed upływem tego okresu, użytkownikowi wieczystemu przysługuje wynagrodzenie za wzniesione przez niego lub nabyte na własność budynki i inne urządzenia. Wynagrodzenie powinno być równe wartości tych budynków i urządzeń określonej na dzień wygaśnięcia użytkowania wieczystego.

Zatem rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego pociąga za sobą wymóg uregulowania własności budynków i budowli. W takim przypadku użytkownik wieczysty dokonuje przeniesienia prawa własności wzniesionych budynków na właściciela gruntu. Zgodnie z wyżej wskazanym art. 2 pkt 6 ustawy o podatku od towarów i usług budynki i budowle uznane są za towar w rozumieniu tej ustawy. Dokonując zatem dostawy budynków w wyniku wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego, użytkownik dokonuje dostawy towarów.

Otrzymany w takim przypadku ekwiwalent od ich nabywcy uznać należy za odpłatność za dostawę budynków. Dlatego wartość odszkodowania za wygaśnięcie prawa wieczystego użytkowania jest de facto zapłatą za dokonanie dostawy towarów (budynków i budowli) wzniesionych na gruncie będącym przedmiotem użytkowania wieczystego, które wygasło i podlega opodatkowaniu jak każda inna dostawa budynków (patrz s. 13).

Opłaty z tytułu oddania gruntów w wieczyste użytkowanie na podstawie decyzji

Nie można uznać za podatnika organów władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych. Powołane przepisy oznaczają, iż organ władzy (lub urząd obsługujący ten organ) jest uznany za podatnika VAT w zakresie jakichkolwiek czynności, do realizacji których został powołany na podstawie nałożonych na niego odrębnych przepisów prawa, jeżeli czynności tych nie wykonuje w drodze umów cywilnoprawnych. Dlatego gdy oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu zostało potwierdzone decyzją administracyjną przez organ samorządowy, to w takim przypadku organ wykonuje władztwo publiczne wynikające z pełnionej przez niego funkcji, co na mocy przepisu art. 15 ust. 6 ustawy o VAT wyklucza go z kręgu podatników podatku od towarów i usług z tytułu wykonywania tych czynności. Dlatego pobierane opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ustanowionego decyzją administracyjną nie podlegają w ogóle VAT.

Inwestycje gminne - prawo do odliczenia VAT

Następnym problemem, z jakim spotykają się organy samorządowe, jest to, kiedy przysługuje im prawo do odliczenia VAT w przypadku wykonywania inwestycji.

Prawo do odliczenia VAT jest uzależnione przede wszystkim od tego czy zakupione towary są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Natomiast, jak pisaliśmy na str. 2, gdy organy samorządowe wykonują zadania nałożone na nie odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych, to nie są w tym zakresie podatnikami. Dlatego zakupione towary i usługi nie służą wtedy wykonywaniu czynności opodatkowanych i nie przysługuje prawo do odliczenia VAT. O prawie do odliczenia VAT będzie w tym przypadku decydować fakt, czy zakupione towary i usługi będą wykorzystywane do czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych, które nie korzystają ze zwolnienia (np. najem na cele mieszkaniowe). Tylko VAT od zakupów służących wykonaniu czynności wynikających z zawarcia takich umów będzie podlegał odliczeniu VAT w tym zakresie;

WaŻne!

Aby ocenić, czy prawo do odliczenia VAT przysługuje, organ samorządowy musi ocenić, czy dokonane zakupy mają służyć wykonywaniu czynności, które zostały nałożone na gminę odrębnymi przepisami. Jeśli tak, prawo do odliczenia nie przysługuje.

Przedstawimy przykładowe wydatki, w związku z którymi nie przysługuje prawo do odliczenia VAT:

1. Zakup usług dotyczących wymiany oświetlenia ulicznego - ponieważ prowadzona inwestycja polegająca na remoncie oświetlenia ulicznego jest działalnością, która została nałożona organy samorządowe na podstawie odrębnych ustaw (art. 15 ust. 6 ustawy).

2. Renowacja boiska sportowego i obiektów sportowych, gdy za korzystanie z tych obiektów nie będą pobierane żadne opłaty, a utrzymanie tego obiektu będzie należało do zadań gminy nałożonych ustawami.

3. Remont szkoły lub domu kultury.

4. Remont drogi gminnej.

5. Zakup samochodu przystosowanego do przewozu niepełnosprawnych poruszających się na wózkach inwalidzkich.

Nie przysługuje prawo do odliczenia VAT od zakupu samochodu osobowego przystosowanego do przewozu osób niepełnosprawnych oraz dzieci i młodzieży szkolnej poruszających się na wózkach inwalidzkich, który jest dokonywany nieodpłatnie, ponieważ nieodpłatny dowóz uczniów jest realizowany w ramach zadań obowiązkowych gminy wynikających z ustawy o samorządzie gminnym. Potwierdzają to również organy podatkowe.

W piśmie z 20 kwietna 2007 r. nr 1441/PP/443-3/07/AK Urzędu Skarbowego w Węgrowie czytamy: „Stąd też należy uznać stanowisko podatnika za prawidłowe, iż nie ma możliwości odliczenia podatku naliczonego w tej konkretnej sytuacji przy realizacji przedmiotowego projektu - zakupu autobusu”.

6. Zakup wyposażenia miejsca pracy nauczyciela w zespole szkół w sprzęt komputerowy, multimedialny, biurko, fotel, stolik pod te urządzenia.

7. Remont, budowa oraz przebudowa obiektów pełniących funkcje kulturalne.

8. Kształtowanie centrów wsi poprzez budowę placów, parkingów oraz chodników, przez co gmina realizuje zadania nałożone na nią przepisami prawa, dla realizacji których została powołana.

9. Modernizacja budynku przychodni lekarskiej - gdy gmina przy pomocy tego zakładu realizuje zadania własne w zakresie ochrony zdrowia, nałożone na nią zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

10. Przebudowa chodnika dla pieszych oraz wykonanie parkingu dla samochodów osobowych.

11. Budowa kanalizacji lub wodociągów, gdy nie będą następnie odpłatnie dzierżawione.

Inaczej będzie również w przypadku, gdy gmina finansuje inwestycje, do których jest zobowiązana na podstawie odrębnych przepisów, ale inwestycje będą następnie odpłatnie dzierżawione. Tak będzie np., gdy gmina będzie inwestorem zespołu sportowo-rekreacyjnego, w skład którego wchodzi kryta pływalnia oraz lodowisko wraz z infrastrukturą techniczną, a obiekty po wybudowaniu na podstawie umowy dzierżawy będą odpłatnie użytkowane i eksploatowane przez miejski ośrodek sportu i rekreacji będący spółką prawa handlowego. W takim przypadku będzie przysługiwało prawo do odliczenia VAT. Również gdy wybudowana kanalizacja będzie dzierżawiona odpłatnie innej spółce. Potwierdzają to także organy podatkowe.

W piśmie z 2 marca 2007 r. nr US15/POIII/443/2/AG/07 Urzędu Skarbowego w Ostrołęce czytamy: „Przyjmując, że inwestycja po jej zakończeniu będzie przedmiotem odpłatnej dzierżawy opodatkowanej podatkiem VAT dla podatnika będącego czynnym podatnikiem VAT, będzie przysługiwało prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych”.

WaŻne!

Gdy inwestycja po jej zakończeniu będzie przedmiotem odpłatnej dzierżawy opodatkowanej, to organom samorządowym będącym czynnym podatnikiem VAT będzie przysługiwało prawo do odliczenia VAT od poniesionych wydatków.

Inwestycje finansowane ze środków UE

Obecnie organy samorządowe bardzo często finansują swoje inwestycje ze środków UE, a ponieważ nie przysługuje im prawo do odliczenia VAT, gdy inwestycje są związane z czynnościami, do których jest gmina zobowiązana na podstawie odrębnych przepisów, powstaje problemem z VAT.

Gdy gminie nie przysługuje prawo do odliczenia lub zwrotu VAT, a wydatki są finansowane ze środków unijnych spotykamy się z pojęciem kosztu kwalifikowanego. Są to koszty, które mogą być współfinansowane ze środków UE. Według rozporządzenia UE, podlegający zwrotowi podatek od towarów i usług nie jest kwalifikowany do wsparcia z funduszy europejskich.

Dlatego, gdy na podstawie ustawy o VAT gminie nie przysługuje prawo do odliczenia VAT oraz gdy nie może wystąpić o zwrot dla wydatków finansowanych ze środków UE, to może zaliczyć VAT do kosztów kwalifikowanych.

Zwrot VAT z tytułu zakupów finansowanych ze środków bezzwrotnej pomocy zagranicznej obwarowany jest licznymi warunkami (§ 22-27 rozporządzenia Ministra Finansów z 28 listopada 2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług).

Zwrot taki przysługuje zarejestrowanym podatnikom, którzy dokonują nabycia towarów i usług lub importu towarów za środki finansowe:

• bezpośrednio im przekazane na odrębny rachunek bankowy, na którym są ulokowane wyłącznie środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej,

• przekazane z rachunku bankowego, na którym są ulokowane środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej, przekazane przez podatnika, który otrzymał te środki,

• w części ze środków z rachunku bankowego, na którym ulokowane są wyłącznie środki bezzwrotnej pomocy zagranicznej.

Do środków finansowych z bezzwrotnej pomocy zagranicznej zaliczane są środki bezzwrotne, przekazane:

1) polskim podmiotom z budżetu Unii Europejskiej na podstawie umów zawartych z Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczących:

• Programu Pomocy w Przebudowie Gospodarczej Państw Europy Środkowej i Wschodniej (PHARE), w tym złotowe fundusze partnerskie powstałe w wyniku realizacji tego programu, a także środki, które zostały przekazane polskim podmiotom na podstawie umów zawartych z nimi przed dniem 1 maja 2004 r. na sfinansowanie programów realizowanych przez te jednostki w ramach Programów Ramowych Unii Europejskiej oraz w ramach innych programów wspólnotowych Unii Europejskiej;

• kontraktów zawartych przed dniem 1 maja 2004 r. w ramach Przedakcesyjnego Instrumentu Polityki Strukturalnej (ISPA);

2) polskim podmiotom przez rządy państw obcych lub organizacje międzynarodowe udzielające pomocy na podstawie:

• umów zawartych z Rządem Rzeczypospolitej Polskiej,

• jednostronnych deklaracji rządów i organizacji międzynarodowych udzielających pomocy - z wyłączeniem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz przypadków, kiedy umowa nie wyłącza możliwości opłacania podatku ze środków finansowych bezzwrotnej pomocy zagranicznej;

3) ze środków Unii Europejskiej części kosztów kwalifikowanych związanych z realizacją przedsięwzięć w ramach Specjalnego Programu Akcesyjnego na Rzecz Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich (SAPARD), gdy przed dniem 1 maja 2004 r. została zawarta z Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa umowa dotycząca refundacji.

Jak z tego wynika, możliwość korzystania ze zwrotu VAT jest ograniczona. Dotyczy środków z programów pomocowych SAPARD, ISPA, PHARE, ale tylko w przypadku, gdy:

1) umowa została zawarta przed 1 maja 2004 r.,

2) VAT nie można zaliczyć do kosztów kwalifikowanych, czyli być finansowany ze środków UE,

3) podatnikowi nie przysługiwało prawo do odliczenia VAT lub jego zwrot na ogólnych zasadach.

Dopłaty dla organów samorządowych

Gminy często przekazują funkcjonującym na ich terenie zakładom komunalnym dotacje do świadczonych przez nich usług. Gdy gmina przekazuje środki, to po jej stronie nie powstają żadne obowiązki. Natomiast obowiązek opodatkowania może istnieć po stronie zakładu budżetowego (więcej na temat na str. 24).

Inaczej jest w sytuacji, gdy to gmina otrzymuje dopłatę, dotację lub inną dopłatę o podobnym charakterze. Ponieważ w myśl art. 29 ust. 1 ustawy o VAT podstawą opodatkowania jest obrót, czyli kwota należna z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku. Kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy. Przepisy przewidują również, że w niektórych przypadkach obrót należy zwiększyć o otrzymane dotacje, subwencje i inne dopłaty o podobnym charakterze mające bezpośredni wpływ na cenę (kwotę należną) towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika, pomniejszone o kwotę należnego podatku.

Z powołanej regulacji wynika, że opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług „podlegają” wyłącznie dotacje stanowiące dopłatę do ceny konkretnego towaru lub konkretnej usługi jako np. pokrycie części ceny lub rekompensata z powodu obniżenia ceny (tzw. dotacje przedmiotowe). Aby tak jednak było, dofinansowanie musi być bezpośrednio związane z daną dostawą towarów lub świadczeniem usług. Natomiast dofinansowania (dotacje), które przekazywane są podatnikowi ogólnie na pokrycie kosztów działalności, nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdyż brak jest bezpośredniego związku z konkretną dostawą lub świadczeniem usług.

Wskazać przy tym należy, że taki zapis nie wprowadza jednak kolejnej kategorii czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, a jedynie precyzuje sposób określania podstawy opodatkowania. Samo przekazanie lub otrzymanie dotacji lub subwencji na jakikolwiek cel nie stanowi czynności podlegającej opodatkowaniu.

Ponadto należy zauważyć, że mimo bardzo obszernej definicji świadczenia usług (wszystko, co nie stanowi dostawy), to aby mówić o świadczeniu usług, musi to być czynność odpłatna, ponadto usługodawcę musi łączyć z odbiorcą stosunek prawny, z którego wynika obowiązek świadczenia usług oraz wysokość wynagrodzenia (świadczenia wzajemnego) za dokonanie tych czynności, co jednak nie oznacza, że musi mieć ono postać pieniężną, gdyż wynagrodzenie (odpłatność) jako świadczenie wzajemne może przybrać postać rzeczową (zapłatą za towar lub usługę może być inny towar lub usługa) albo mieszaną (zapłata w części pieniężna, a w części rzeczowa). Musi więc istnieć możliwość określenia ceny wyrażonej w pieniądzu w stosunku do świadczenia wzajemnego za świadczenie usług.

Dlatego gdy organ samorządowy otrzymuje dotację do realizowanego programu lub inwestycji, trudno jest wskazać usługobiorcę, a z całą pewnością należy wykluczyć istnienie więzi prawnej pomiędzy stroną a podmiotami, które będą w przyszłości uzyskiwały korzyści wynikające z realizacji tego programu lub inwestycji. Takie dotacje mają charakter zakupowy, gdzie kalkulacja budżetu jest dokonywana od strony kosztów i z zasady nie istnieje cena świadczonych usług. Dlatego tego rodzaju dotacje nie powiększają podstawy opodatkowania, a tym samym nie podlegają VAT.

WaŻne!

Otrzymane dotacje na dokonywane przez gminę inwestycje nie podlegają VAT, gdyż mają charakter zakupowy, gdzie kalkulacja budżetu jest dokonywana od strony kosztów i z zasady nie istnieje cena świadczonych usług.

reklama

Polecamy artykuły

Narzędzia księgowego

POLECANE

Pracownicy służby zdrowia

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

ANGIELSKI DLA KSIĘGOWYCH

Eksperci portalu infor.pl

AYMING POLSKA

Konsulting strategiczny i operacyjny

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od ksiegowosc-budzetowa.Infor.pl
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK