Samorządy idą przeciwko Skarbowi Państwa do sądu. Wygrali dziesiątki milionów

• W latach 2020-2025 zostały przyznane dla poszczególnych dysponentów środki w wysokości ok. 81 mln zł
• Czego dotyczyły sądowe wyroki?
• Wprowadzenie nowych metod kalkulacji i rezerw
• Zmiany w geodezji oraz wsparcie z rezerw celowych
• Skala niedofinansowania według szacunków NIST

W odpowiedzi na interpelację grupy posłów wiceszefowa MF przedstawiła dane dotyczące skutków finansowych sporów sądowych na linii rząd-samorządy.

W latach 2020-2025 zostały przyznane dla poszczególnych dysponentów środki w wysokości ok. 81 mln zł

„Z dokonanej analizy skierowanych do Ministra Finansów wniosków o przyznanie środków z rezerwy celowej na sfinansowanie zobowiązań wymagalnych Skarbu Państwa wynika, iż w latach 2020-2025 zostały przyznane dla poszczególnych dysponentów środki w wysokości ok. 81 mln zł na wypłatę zasądzonych wyrokami sądowymi kwot na rzecz jednostek samorządu terytorialnego z tytułu niedofinansowania zadań zleconych” – poinformowała Majszczyk.

Dodała, że sprawy dotyczyły m.in. tzw. zadań z zakresu spraw obywatelskich, geodezji i kartografii, gospodarki mieszkaniowej oraz zadań z zakresu nadzoru budowlanego.

Czego dotyczyły sądowe wyroki?

Wyroki obejmowały realizację przez jednostki samorządu terytorialnego zadań w określonych przedziałach czasowych w latach 2004 – 2018, z czego zdecydowana większość dotyczy okresu do 2015 r.

Wypłacone kwoty dotyczyły realizacji zadań w latach 2004–2018, przy czym resort zaznacza, że zdecydowana większość wyroków dotyczy okresu do 2015 roku.

Wiceminister zwróciła uwagę, że w ostatnich latach wprowadzono mechanizmy, które mają zapobiegać powstawaniu niedoborów finansowych i kolejnych roszczeń.

Finansowanie zadań zleconych. MF wyjaśnia zasady naliczania dotacji

Wprowadzenie nowych metod kalkulacji i rezerw

Majszczyk wskazała m.in. że od 2015 roku, podział środków na realizację zadań z zakresu spraw obywatelskich pomiędzy poszczególne jednostki samorządu terytorialnego dokonywany jest przez właściwych wojewodów według kryterium liczby zrealizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego spraw, z uwzględnieniem ujednoliconego czasu realizacji zadań oraz przyjętej stawki roboczogodziny.

Z kolei w roku 2017 wprowadzona została jednolita metodologia kalkulacji dotacji w obszarze gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa.

„Standaryzacją objęte są zadania w części obsługi administracyjnej. Dotacje w tym obszarze również są planowane i rozliczane zgodnie z katalogiem zadań z uwzględnieniem ujednoliconego czasu realizacji zadań oraz przyjętej stawki roboczogodziny” – wskazała wiceszefowa MF.

Dodała przy tym, że w ustawie budżetowej na dany rok - począwszy od roku 2015 - ujmowana jest rezerwa celowa z przeznaczeniem na zadania, których koszt realizacji kalkulowany jest w ujednolicony sposób.

„W związku z powyższym, w przypadku uzasadnionego niedoboru środków na realizację zadań wynikających z ww. ustaw, istnieje możliwość dofinansowania kosztów ich realizacji z przedmiotowej rezerwy celowej, po rozliczeniu środków ujętych na ich realizację w budżetach poszczególnych województw (tj. w sytuacji wystąpienia większej liczby zadań niż zakładano pierwotnie)” – wyjaśniła Majszczyk.

Klasyfikacja budżetowa 2027. Nowe rozporządzenie z komentarzem eksperta

Kalkulator dat

Zmiany w geodezji oraz wsparcie z rezerw celowych

Podkreśliła też, że od początku 2026 r. obowiązują jednolite zasady kalkulacji dotacji na zadania z zakresu geodezji i kartografii realizowane przez powiaty - środki na te zadania przekazywane są i rozliczane według liczby zrealizowanych spraw (zgodnie z katalogiem), ujednoliconego czasu realizacji zadań oraz stawki roboczogodziny.

Wiceminister dodała, że na podstawie uzasadnionych wniosków dysponentów kierowanych do Ministra Finansów o zwiększenie budżetów, przyznawane są także środki z odpowiednich rezerw celowych na uzupełnienie finansowania realizacji przez samorządy zadań zleconych w innych obszarach. „Przykładowo we wskazanym okresie przekazywane były środki z rezerw celowych dla działu 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciw pożarowa (kwota ok. 14 mln zł) z przeznaczeniem głównie na uregulowanie przez Komendy Powiatowe Państwowej Straży Pożarnej zobowiązań wymagalnych wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za funkcjonariuszy zwolnionych ze służby” – wskazała Majszczyk.

Skala niedofinansowania według szacunków NIST

Ze wstępnych szacunków przedstawionych pod koniec kwietnia 2026 r. przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego wynika, że różnica między otrzymaną dotacją i faktycznymi wydatkami samorządów na zadania zlecone może wynosić około 2,1 mld zł. Badaniem NIST objęto dwa zadania zlecone dla każdego szczebla samorządu terytorialnego (m.in. z zakresu ewidencji ludności i działalności gospodarczej, świadczeń rodzinnych i funduszu alimentacyjnego oraz gospodarowania nieruchomościami). Dane zebrano z 115 gmin, 16 miast na prawach powiatów, 41 powiatów i 8 województw.