Dotacje na zadania zlecone mają zapewniać realną możliwość wykonania zadania z zachowaniem określonych standardów - podkreśliła wiceminister finansów Hanna Majszczyk. Zaznaczyła przy tym, że dotacje nie mają pokrywać wszelkich kosztów według „udokumentowanego rachunku” przedstawionego przez samorządy.
- W wielu przypadkach, sposób finansowania określony jest w przepisach nakładających obowiązek realizacji danych zadań przez jednostki samorządu terytorialnego
- Dotacja przekazywana jest na zadania a nie na finansowanie poszczególnych kosztów rodzajowych
- Dotacje są środkami przeznaczonymi na finansowanie lub dofinansowanie zadań publicznych
- Standaryzacją wyceny zadań
W odpowiedzi na interpelację grupy posłów przypomniała, że ogólne zasady ustalania wysokości dotacji celowych reguluje ustawa o finansach publicznych (ufp) oraz ustawa o dochodach JST. Kluczowym przepisem jest art. 129 ufp, zgodnie z którym: „kwoty dotacji, w ramach ogólnego limitu, określane są przez dysponentów części budżetowych według zasad przyjętych w budżecie państwa do określenia wydatków podobnego rodzaju, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej”.
Klasyfikacja budżetowa 2027. Nowe rozporządzenie z komentarzem eksperta
Wiceszefowa MF wskazała, że w oparciu o powyższe zasady w przypadku zadań, dla których wprowadzony został ujednolicony w skali kraju sposób naliczania dotacji, przeliczana jest odpowiednio także stawka za tzw. roboczogodzinę.
W wielu przypadkach, sposób finansowania określony jest w przepisach nakładających obowiązek realizacji danych zadań przez jednostki samorządu terytorialnego
Wiceminister dodała, że w wielu przypadkach, sposób finansowania określony jest w przepisach nakładających obowiązek realizacji danych zadań przez jednostki samorządu terytorialnego. Przepisy te pozostają we właściwości poszczególnych ministrów kierujących odpowiednimi działami administracji rządowej. Na podstawie przyjętych w regulacjach metodologii planowane są środki niezbędne na wypłatę odpowiednich świadczeń i sfinansowanie kosztów ich obsługi.
Jako przykład wskazała zadania z obszaru rodziny i pomocy społecznej, w przypadku których ma miejsce głównie tzw. transfer środków, tj. przekazywanie świadczeń beneficjentom. Jak wyjaśniła, do takich zadań określone są ustawowo koszty obsługi m.in. procentowo - np. w przypadku realizacji zadań zleconych zgodnie z ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych jest to 3 proc. otrzymanej dotacji na świadczenia rodzinne lub kwotowo jak np. w przypadku realizacji zadań zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny.
W obu przykładach następuje także waloryzacja - w przypadku świadczeń rodzinnych dotyczy to świadczenia pielęgnacyjnego, które waloryzowane jest co roku od 1 stycznia. Corocznie wzrasta również kwota kosztów obsługi od tych świadczeń. Natomiast w przypadku Karty Dużej Rodziny - zgodnie z art. 30 ustawy o Karcie Dużej Rodziny, od 1 marca następuje waloryzacja kwot kosztów obsługi wskaźnikiem waloryzacji równym wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych.
Dotacja przekazywana jest na zadania a nie na finansowanie poszczególnych kosztów rodzajowych
Wiceszefowa MF podkreśliła przy tym, że samorządy mają zlecane do realizacji zadania.
„Z uwagi na powyższe, dotacja przekazywana jest na zadania a nie na finansowanie poszczególnych kosztów rodzajowych takich jak koszty obsługi informatycznej, lokalowej, korespondencyjnej czy prawnej” – wyjaśniła Majszczyk.
Zaznaczyła przy tym, że w kalkulacji dotacji uwzględniane są zarówno koszty bezpośrednie (praca), jak i pośrednie (rzeczowe). Jako przykład wiceminister wskazała sytuację z 2024 roku, kiedy w związku ze wzrostem wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej o 20 proc., odpowiednio zwiększono część wynagrodzeniową dotacji dla samorządów.
Majszczyk zaznaczyła, że na rok 2025 zaplanowano wzrost części wynagrodzeniowej o 5 proc. oraz wydatków bieżących o 11,6 proc.
Odnosząc się do pytania o adekwatność środków wiceminister przyznała, że ministerstwo nie prowadzi analiz dotyczących tego, w jakim stopniu rzeczywiste koszty realizacji zadań zleconych określane przez jednostki samorządu terytorialnego są pokrywane przez środki przekazywane w formie dotacji celowych.
Zaznaczyła przy tym jednak, „przepisy prawa nie przewidują mechanizmu przekazywania środków według przedstawionego przez samorządy udokumentowanego rachunku tj. wszystkich kosztów niezależnie od ich charakteru, celowości czy gospodarności, lecz określają obowiązek finansowania i realizacji zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego w formie dotacji celowych, udzielanych na podstawie ustawowo określonych zasad”.
Dotacje są środkami przeznaczonymi na finansowanie lub dofinansowanie zadań publicznych
Majszczyk w dalszej części przypomniała, że zgodnie z definicją ustawową dotacje są środkami przeznaczonymi na finansowanie lub dofinansowanie zadań publicznych.
„Celem dotacji jest zatem sfinansowanie niezbędnych kosztów do wykonania zadania. Koszty określone przez jednostkę samorządu terytorialnego nie są równoznaczne z niezbędnym kosztem realizacji danego zadania” – podkreśliła.
Wiceszefowa MF dodała, że wpływ na ostateczny koszt mogą mieć bowiem przyjęte przez konkretny samorząd rozwiązania organizacyjne, które mogą wykraczać poza „podstawowy standard wykonania zadania wymagany przepisami prawa”.
Standaryzacją wyceny zadań
Maszczyk poinformowała też o prowadzonych pracach nad standaryzacją wyceny zadań. Od 2024 roku trwa systemowy przegląd zadań zleconych pod kątem ich racjonalności i odpowiedniego finansowania. „Z uwagi na złożoność zagadnienia, kwestie te, w części przypadków w dalszym ciągu pozostają przedmiotem analiz oraz uzgodnień prowadzonych z poszczególnymi ministrami” – wskazała wiceminister.
Ze wstępnych szacunków przedstawionych pod koniec kwietnia 2026 r. przez Narodowy Instytut Samorządu Terytorialnego wynika, że różnica między otrzymaną dotacją i faktycznymi wydatkami samorządów na zadania zlecone może wynosić około 2,1 mld zł. Badaniem NIST objęto dwa zadania zlecone dla każdego szczebla samorządu terytorialnego (m.in. z zakresu ewidencji ludności i działalności gospodarczej, świadczeń rodzinnych i funduszu alimentacyjnego oraz gospodarowania nieruchomościami). Dane zebrano z 115 gmin, 16 miast na prawach powiatów, 41 powiatów i 8 województw.