Audyt efektywnościowy w administracji publicznej

Celem działania audytu wewnętrznego jest wspieranie kierownika jednostki w realizacji celów i zadań poprzez systematyczną ocenę kontroli zarządczej, w szczególności w zakresie adekwatności, skuteczności i efektywności (art. 272 ust. 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych). Aby zrealizować ten obowiązek, audytor wewnętrzny powinien przeprowadzać, poza tradycyjnym audytem zgodności, także audyt efektywnościowy.

Audyt zgodności jest ukierunkowany przede wszystkim na kwestie zgodności działania z przepisami prawa lub regulacjami wewnętrznymi. Z kolei audyt wewnętrzny, ze szczególnym uwzględnieniem efektywności i oszczędności jako kryterium oceny działalności jednostki sektora finansów publicznych, określany jest jako audyt efektywnościowy.

Metodyka audytu efektywnościowego

Oficjalna metodyka prowadzenia audytu efektywnościowego nie została określona i opublikowana przez Ministra Finansów. Tym samym jednostki publiczne prowadzą audyt efektywnościowy na podstawie tzw. dobrych praktyk, czyli przykładów wziętych z innych jednostek. Można także korzystać z wartościowej publikacji jednej z firm doradczych „Audyt efektywnościowy. Metodyka”, zawierającej omówienie szeroko rozumianej metodologii tego rodzaju audytu. Nie sposób jednak zgodzić się z jednym stwierdzeniem tam zawartym, że specyfika audytu efektywnościowego nie obliguje do koncentrowania się na zagadnieniach związanych ze zgodnością z przepisami, czy na prawidłowości sprawowania kontroli nad realizacją danego zadania/procesu. W obowiązującym w Polsce prawie pracownik administracji publicznej powinien w przypadku powzięcia informacji o naruszeniu obowiązującego prawa lub wewnętrznych procedur niezwłocznie zgłosić ten fakt bezpośredniemu przełożonemu.

O wykonaniu planu audytu pisaliśmy w nr. 1 GSiA z 2015 roku w artykule „Sprawozdanie z wykonania planu audytu wewnętrznego za rok 2015”.

Zadania audytowe ukierunkowane na badanie efektywności, wydajności czy gospodarności działań podejmowanych w jednostkach publicznych mogą się koncentrować na analizie określonych obszarów działalności czy też poszczególnych działań lub badaniu funkcjonowania wybranych jednostek. Można wyróżnić przykładowe zadania audytowe z uwzględnieniem poszczególnych typów audytu efektywnościowego. Są to:

1) audyt funkcjonalny – ukierunkowany na przeprowadzenie badania wybranego obszaru funkcjonalnego, przykładowym zadaniem audytu funkcjonalnego jest audyt efektywności zarządzania zasobami ludzkimi w sektorze finansów publicznych lub w jednostce publicznej,

2) audyt sektorowy – audyt efektywności działań z konkretnego zakresu, np. wsparcia rolnictwa realizowany przez jednostki odpowiedzialne za tę dziedzinę gospodarki,

3) audyt jednostki – audyt efektywności działań podejmowanych przez daną jednostkę, np. jednostkę odpowiedzialną za nadzór nad spółkami kapitałowymi, zarządzania majątkiem, polityki kadrowej itp.

4) audyt zadania – audyt efektywności działań podjętych przez komórkę organizacyjną odpowiedzialną za realizację zadania, np. w zakresie przygotowania i przeprowadzenia egzaminu maturalnego w roku 2014.

Podstawowe kryteria oceny dokonywanej w trakcie audytu efektywnościowego to efektywność, wydajność i gospodarność. Stanowią one bazę prowadzonego badania, stwierdzonych ustaleń oraz wniosków i zaleceń.

Polecamy serwis: Finanse

Zadania audytu efektywnościowego

Można wyodrębnić w ramach szeroko rozumianego audytu efektywnościowego zadania audytowe podzielone ze względu na kryterium, które stanowi podstawę prowadzonych prac. Przyjmując jako podstawę kryterium:

1) efektywność – dokonuje się (na przykład w przypadku oceny wyników realizacji programu dotacyjnego), formułując następujące pytania audytowe: czy program/projekt zrealizował zakładane cele, jakie są produkty i rezultaty programu zarówno zamierzone, jak i niezamierzone,

2) wydajność – weryfikuje się np. wydajność produkcyjną, koszty jednostkowe czy wskaźniki, takie jak poziomy wykorzystania zasobów i czas oczekiwania na usługę, formułując przy tym przykładowo pytanie, czy podejmowane działania służą maksymalizacji np. liczby udzielonych dotacji (wydanych decyzji) w zestawieniu z ponoszonymi kosztami czy zaangażowanymi zasobami (liczba udzielonych decyzji/dotacji na liczbę osobodni przeznaczonych przez pracowników na ich wydanie),

3) gospodarność – sprawdza się zakres, w jakim – realizując działania powierzone jednostkom – zminimalizowano wykorzystywane zasoby (środki finansowe, zasoby kadrowe, wyposażenie, zasoby lokalowe), mając jednocześnie na uwadze potrzebę zapewnienia odpowiedniej jakości realizowanych działań, formułując przy tym następujące pytanie: czy poziom zatrudnienia jest uzasadniony z punktu widzenia potrzeby obsługi danego procesu?

Natomiast definiując typy audytów efektywnościowych można wyróżnić audyt wykonania zadania (audyt bezpośrednich rezultatów) oraz audyt systemu kontroli wewnętrznej.

W przypadku audytu wykonania zadania realizowane czynności audytowe ukierunkowane są na sformułowanie oceny na temat rezultatów osiągniętych w wyniku czynności podjętych przez daną jednostkę (dane jednostki) w związku z wykonywaniem określonego zadania (realizacją danego działania). Natomiast odnośnie do systemu kontroli wewnętrznej, realizowane czynności audytowe skoncentrowane są na przeprowadzeniu badania efektywności funkcjonowania systemu kontroli wewnętrznej ustanowionego w danej jednostce (jednostkach) czy w ramach danego programu.

PODSTAWA PRAWNA

● art. 272 ust. 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 885; ost. zm. Dz.U. z 2015 r. poz. 238)

LONGIN MAŻEWSKI

Autor jest audytorem wewnętrznym, ekspertem w zakresie finansów publicznych

Zobacz również: Audyt wewnętrzny bezpieczeństwa informacji