Ekwiwalent dla strażaków - błąd w nowej ustawie o OSP?

• Ekwiwalent dla strażaków - jaki był stan prawny do końca 2021 r.?
• Ekwiwalent dla strażaków - brak przepisu przejściowego
• Ekwiwalent dla strażaków - nowa podstawa prawna
• Ekwiwalent dla strażaków - konieczność nowelizacji ustawy o ochotniczych strażach pożarnych?

Według KG PSP dotychczasowe uchwały rad gmin obowiązują do 30 czerwca 2022 r. Do tego czasu rady gmin są zobowiązane do wydania nowych uchwał na podstawie art. 15 ust. 2 nowej ustawy z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych.

Ekwiwalent dla strażaków - jaki był stan prawny do końca 2021 r.?

Do końca 2021 r. art. 28 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej był podstawą do wydawania przez gminy uchwał w sprawie ekwiwalentu. Nowa ustawa z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych uchyliła go. W konsekwencji dotychczasowe uchwały gmin straciły moc prawną z dniem 1 stycznia 2022 r. I aż do czasu podjęcia nowych brakuje podstawy prawnej do wypłaty ekwiwalentu. Nawet jeżeli gmina podejmie taką uchwałę np. w lutym 2022 r., powstaje problem prawny, czy może ona wejść w życie z mocą wsteczną od 1 stycznia 2022 r. 

Ekwiwalent dla strażaków - brak przepisu przejściowego

Art. 49 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych stanowi: "Statuty ochotniczych straży pożarnych uchwalone przed dniem wejścia w życie ustawy zachowują moc." Brakuje w nowej ustawie podobnego przepisu w odniesieniu do uchwał rad gmin o ekwiwalentach dla strażaków podjętych przed 2022 r.

Ekwiwalent dla strażaków - nowa podstawa prawna

Art. 15 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych stanowi:

1. Strażak ratownik OSP, który uczestniczył w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu, otrzymuje, niezależnie od otrzymywanego wynagrodzenia, ekwiwalent pieniężny.

2. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, z późn. zm.) przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego, naliczanego za każdą rozpoczętą godzinę od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej. Ekwiwalent pieniężny jest wypłacany z budżetu właściwej gminy.

3. Za czas nieobecności w pracy z przyczyn określonych w ust. 1 strażacy ratownicy OSP zachowują uprawnienie do innych niż wynagrodzenie świadczeń związanych z pracą, przewidziane w odrębnych przepisach.

Aby zastosować ten przepis gminy muszą w 2022 r. podjąć w terminie do końca czerwca 2022 r. odpowiednią uchwałę. Większa część gmin nie zrobiła tego jeszcze.

Ekwiwalent dla strażaków - konieczność nowelizacji ustawy o ochotniczych strażach pożarnych?

KG PSP podkreśla, że ustawa z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych wprowadza korzystniejsze zasady przyznawania ekwiwalentu, gdyż przysługuje on nawet w przypadku zachowania przez strażaka ratownika OSP prawa do wynagrodzenia.

Ustawa wprowadziła również obowiązek uchwalania wysokości ekwiwalentu nie rzadziej niż co dwa lata. Intencją w tym zakresie było zwrócenie uwagi gminom, na konieczność podjęcia rozmów na temat ochrony przeciwpożarowej, w tym wysokości ekwiwalentu. Podczas konsultacji druhowie zwracali bowiem uwagę, że ekwiwalent uchwalany przez radę gminę gminy jest często zbyt niski i niejednokrotnie jego wysokość nie była zmieniana przez wiele lat.

Stanowisko KG PSP nie wyjaśnia gminom, dlaczego po uchyleniu art. 28 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, i zniknięciu podstawy dla wydanych do końca 2021 roku przez gminy uchwał w sprawie ekwiwalentu, mają one dalej obowiązywać do końca czerwca 2022 r.

Powstaje więc pytanie o konieczność nowelizacji ustawy 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych. Taką ocenę sformułował doktor nauk prawnych Dariusz P. Kała, specjalista prawa ochrony przeciwpożarowej (LexKała - Kancelaria Prawna):

"Fatalny błąd w postaci zgubienia przepisu przejściowego o ekwiwalencie jest faktem potwierdzonym publicznie także przez innych fachowych prawników. Błąd ten powoduje konieczność wstrzymania wypłat ekwiwalentów pieniężnych dla kilkuset tysięcy strażaków ochotników w całej Polsce, do czasu poprawienia błędu w ustawie o ochotniczych strażach pożarnych, w całej procedurze legislacyjnej obejmującej Sejm, Senat i Prezydenta. Błędu tego nie da się poprawić poprzez wydanie rozporządzenia wykonawczego przez MSWiA. Błędu tego nie da się poprawić poprzez jakąś postać wykładni prawa, ponieważ to pogłębi niepokój i chaos, który zapanował w gminach oraz da przyzwolenie na kompletnie dowolne interpretowanie przepisów nowej ustawy o ochotniczych strażach pożarnych. Błędu tego nie można naprawić także poprzez przyjmowanie przez rady gmin uchwał o ekwiwalentach z mocą wsteczną. Błąd ten oznacza, że od 1 stycznia 2022 r. nie można wypłacać ekwiwalentu dla strażaków ochotników zarówno na przyszłość jak i za okresy wsteczne 2021 r., w zależności od sposobu rozliczania w gminach. Płacenie ekwiwalentu przez włodarzy gmin, w oparciu o obecny "dziurawy stan prawny" oznaczałoby naruszenie przepisów o dyscyplinie finansów publicznych".