PIP: Obowiązki i prawa pracownika w zakresie bhp [zestawienie]

• Obowiązki pracownika w zakresie BHP
• Jakie sankcje za nieprzestrzeganie przepisów BHP dla pracowników
• Obowiązki osób kierujących pracownikami w zakresie bhp
• Sankcje za niewywiązanie się z nałożonych obowiązków w dziedzinie bhp przez osoby kierujące pracownikami lub innymi osobami fizycznymi
• Prawa pracownika w zakresie ochrony życia i zdrowia 

Przepis ten wskazuje przykłady tych obowiązków.

Obowiązki pracownika w zakresie BHP

W szczególności pracownik jest obowiązany:

1. znać przepisy i zasady bhp, brać udział w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu, a także poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,
2. wykonywać pracę w sposób zgodny z przepisami i zasadami bhp, a także stosować się do wydawanych w tym zakresie poleceń i wskazówek przełożonych,
3. dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,
4. stosować środki ochrony zbiorowej, a także używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, zgodnie z ich przeznaczeniem,
5. poddawać się wstępnym, okresowym i kontrolnym, a także innym zaleconym badaniom lekarskim i stosować się do wskazań lekarskich,
6. niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego, a także ostrzec współpracowników i inne osoby, znajdujące się w rejonie zagrożenia, o grożącym im niebezpieczeństwie,
7. współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących bhp.

Wyszczególnione powyżej obowiązki w art. 211 Kodeksu pracy w zakresie określonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę, ciążą również na osobach fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę, a także na osobach prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę tym osobom (art. 304¹ Kodeksu pracy).

Jakie sankcje za nieprzestrzeganie przepisów BHP dla pracowników

Pracownik podlega tzw. odpowiedzialności porządkowej. Za nieprzestrzeganie przepisów bhp i ppoż. pracodawca może zastosować w stosunku do niego karę porządkową np. upomnienie lub naganę, albo karę pieniężną. Kara pieniężna może być też nałożona w przypadku opuszczenia przez pracownika pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości albo w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu lub spożywania alkoholu lub zażywania środka działającego podobnie do alkoholu w czasie pracy.

Tryb nakładania kar, tryb odwoławczy, zatarcie kary określają art. 108-113 Kodeksu pracy.

Obowiązki osób kierujących pracownikami w zakresie bhp

Osoby kierujące pracownikami zgodnie z art. 212 Kodeksu pracy zobowiązane są :

• organizować stanowiska pracy zgodnie z przepisami i zasadami bhp,
• dbać o sprawność środków ochrony indywidualnej oraz ich stosowanie zgodnie z  przeznaczeniem,
• organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniając zabezpieczenie pra­cowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy,
• dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego, a  także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem,
• egzekwować przestrzeganie przez pracowników przepisów i zasad bhp,
• zapewniać wykonanie zaleceń lekarza sprawującego opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Należy pamiętać, że poza wymienionymi powyżej obowiązkami osoby kierujące pracownikami mają w zakresie bhp także takie jak inni pracownicy obowiązki wynikające z art. 211 Kodeksu pracy.

Sankcje za niewywiązanie się z nałożonych obowiązków w dziedzinie bhp przez osoby kierujące pracownikami lub innymi osobami fizycznymi

Osoba kierująca pracownikami w przypadku niewypełniania obowiązków, określonych w art. 211 Kodeksu pracy, podlega odpowiedzialności porządkowej i pracodawca może wobec niej zastosować jedną z kar przewidzianych w art. 108 Kodeksu pracy, tj upomnienie lub naganę, albo karę pieniężną.

Osoba kierująca pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, w przypadku nieprzestrzegania przepisów bhp określonych w art. 212 Kodeksu pracy, podlega także odpowiedzialności wykroczeniowej z art. 283 Kodeksu pracy. W szczególnych przypadkach (jeśli naruszenie przepisów bhp nosi znamię przestępstwa) osoba kierująca pracownikami może podlegać odpowiedzialności karnej, na podstawie art. 220 Kodeksu karnego.

Prawa pracownika w zakresie ochrony życia i zdrowia 

Zgodnie z art. 210 Kodeksu pracy pracownik ma prawo:

• powstrzymać się od wykonywania pracy w sytuacji, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bhp i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom. O fakcie powstrzymania się od pracy pracownik obowiązany jest niezwłocznie powiadomić przełożonego
• oddalić się z miejsca zagrożenia w sytuacji, kiedy pomimo że powstrzymał się od pracy, zagrożenie nadal istnieje, również powiadamiając o tym fakcie przełożonego.

Zgodnie z Kodeksem pracy pracownik nie może ponosić jakichkolwiek niekorzystnych dla niego konsekwencji z powodu powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w ww. przypadkach. Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia w ww. przypadkach pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Pracownik powinien wiedzieć, że nie każde naruszenie przepisów bhp stanowi uzasadnienie powstrzymania się od pracy. Jest to możliwe wyłącznie w okolicznościach wskazanych wyżej.

Pracownik ma także prawo po uprzednim zawiadomieniu przełożonego, powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej w przypadku, gdy jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób.

Przepisy Kodeksu pracy nie wymagają, aby stan niedyspozycji psychofizycznej był potwierdzony (poświadczony) badaniami lekarskimi. W przypadku niedyspozycji psychofizycznej pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia.

Pracodawca może odmówić pracownikowi zgody na powstrzymanie się od wykonywania pracy ze względu na złą sprawność psychofizyczną. Ponosi jednak wtedy wszelkie konsekwencje takiej decyzji.

Wyżej wymienione przepisy regulujące prawo pracownika do powstrzymania się od wykonywania pracy oraz oddalenia się z miejsca zagrożenia nie dotyczą pracownika, którego obowiązkiem pracowniczym jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia.