Ryczałty za noclegi kierowców - skutki wyroku TK

• Jak było dotychczas?
• Co zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 roku?

Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że:

1. Art. 21a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców w związku z art. 77⁵ § 2, 3 i 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy  w związku z § 16 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Art. 21a ustawy z 16 kwietnia 2004 r. powołanej w punkcie 1 w związku z art. 77⁵ § 2, 3 i 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. powołanej w punkcie 1 w związku z § 9 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji.

Jak było dotychczas?

Jeśli kierowca wykonywał zadanie służbowe na polecenie pracodawcy, które polegało na:
– wykonaniu przewozu drogowego poza miejscowość, w której siedzibę ma pracodawca,
– wyjeździe poza miejscowość, w której siedzibę ma pracodawca, w celu wykonania przewozu drogowego,
to kierowca znajdował się w podróży służbowej.

Zgodnie z art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, jeśli kierowca znajduje się w podroży służbowej, to przysługują mu należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w przepisach art. 77⁵ § 3-5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Zgodnie z interpretacją przepisów, na której opierali się kierowcy w transporcie międzynarodowym, przysługiwał im ryczałt za każdy nocleg (za każdą noc) w podróży służbowej, pomimo że korzystali z bezpłatnego noclegu zapewnianego w kabinie pojazdu i nie ponosili z tego tytułu żadnych kosztów. Dodatkowo, zgodnie z tą linią interpretacyjną, ryczałt za nocleg nie mógł być niższy niż 25% kwoty wskazanej w załączniku do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej, czyli przykładowo we Francji – 45 euro za nocleg, we Włoszech – 43,50 euro za nocleg, w Niemczech – 37,50 euro za nocleg. W opinii kierowców, nie zmieniał tego fakt, że umowa o pracę, regulamin wynagradzania czy układ zbiorowy pracy przewidywały niższe ryczałty za nocleg czy też zryczałtowaną kwotę „delegacji”, która była niższa niż suma minimalnej diety oraz ryczałtu za nocleg.

O roszczeniach kierowców sądy powszechne i Sąd Najwyższy orzekały skrajnie odmiennie: takie same roszczenia były zarówno uwzględniane, jak i oddalane.

Polecamy: Gazeta Samorządu i Administracji

Co zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016 roku?

Należy podkreślić, że nie zostało jeszcze opublikowane pisemne uzasadnienie wyroku, które będzie miało istotne znaczenie dla dokładnego określenia skutków wyroku z dnia 24 listopada 2016 roku.

W niniejszej sprawie mamy bowiem do czynienia z tzw. orzeczeniem zakresowym, które nie prowadzi do uchylenia zakwestionowanych przepisów. Orzeczeniem zakresowym Trybunał stwierdza, że stosowanie określonych przepisów do określonych sytuacji jest niezgodne z Konstytucją. Innymi słowy, Trybunał wskazuje jaka interpretacja przepisów jest niezgodna z Konstytucją. Zakwestionowane przepisy jednak nadal obowiązują.

Wyrok Trybunału ma taki skutek, iż przepisów powołanych w sentencji wyroku nie można stosować do kierowców wykonujących przewozy w transporcie międzynarodowym. Zatem na ochronę prawną nie zasługuje roszczenie pracownika-kierowcy w transporcie międzynarodowym skierowane do pracodawcy o zapłatę ryczałtów za nocleg, oparte na przepisach powołanych w sentencji wyroku TK. Oznacza to, że w przypadku wniesienia do sądu przez pracownika-kierowcę powództwa o zapłatę ryczałtów za nocleg, sąd winien takie powództwo oddalić.

Dokładny zakres i skutki wyroku będzie można ustalić na podstawie uzasadnienia wyroku Trybunału. Niezwłocznie po jego opublikowaniu, na blogu drogowy.com.pl zostaną przedstawione dalsze informacje dotyczące zakresu i skutków wyroku.

Należy jednak już teraz zasygnalizować, iż zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji:

„Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania”.

Przepisy o postępowaniu cywilnym, na podstawie których toczą się spory o roszczenia pracownicze, przewidują tryb wznowienia postępowania w związku ze stwierdzeniem niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego został wydany wyrok – w omawianej sytuacji – dotyczący ryczałtów za noclegi. Wznowienie postępowania oznacza możliwość odzyskania pieniędzy zasądzonych na rzecz kierowcy, niemniej jednak każda sprawa będzie wymagała indywidualnej analizy m.in. pod kątem spełnienia przesłanek do wznowienia postępowania.

Skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ryczałtów za noclegi kierowców, K 11/15