Sygnalista: kim jest, co może zgłosić, ochrona sygnalisty

• Kim jest sygnalista?
• Sygnalista: co może zgłosić?
• Od kiedy sygnaliście przysługuje ochrona? 

Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów jest  implementacją unijnej dyrektywy w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Od 25 września 2024 r. osoby zgłaszające nieprawidłowości zyskały ochronę, a przepisy określające zasady składania przez nich zgłoszeń o nieprawidłowościach będą wchodziły w życie w późniejszych terminach. Nowe procedury zaczęły w pełni obowiązywać od 1 stycznia 2025 r.

Kim jest sygnalista?

Zgodnie z ustawą z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów, sygnalistą jest osoba fizyczna zgłaszająca lub ujawniająca publicznie informację o naruszeniu prawa uzyskaną w kontekście związanym z pracą. Sygnalistą może być: pracownik, pracownik tymczasowy, osoba świadcząca pracę na innej podstawie niż stosunek pracy, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej, przedsiębiorca, prokurent, akcjonariusz lub wspólnik, członek organu osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, osoba świadcząca pracę pod nadzorem i kierownictwem wykonawcy, podwykonawcy lub dostawcy, stażysta, wolontariusz, praktykant, funkcjonariusz, żołnierz.

Sygnalista: co może zgłosić?

Sygnaliści mogą zgłaszać naruszenia dotyczące:

1. korupcji;
2. zamówień publicznych;
3. usług, produktów i rynków finansowych;
4. przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu;
5. bezpieczeństwa produktów i ich zgodności z wymogami;
6. bezpieczeństwa transportu;
7. ochrony środowiska;
8. ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa jądrowego;
9. bezpieczeństwa żywności i pasz;
10. zdrowia i dobrostanu zwierząt;
11. zdrowia publicznego;
12. ochrony konsumentów;
13. ochrony prywatności i danych osobowych;
14. bezpieczeństwa sieci i systemów teleinformatycznych;
15. interesów finansowych Skarbu Państwa Rzeczypospolitej Polskiej, jednostki samorządu terytorialnego oraz Unii Europejskiej;
16. rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, w tym publicznoprawnych zasad konkurencji i pomocy państwa oraz opodatkowania osób prawnych;
17. konstytucyjnych wolności i praw człowieka i obywatela – występujące w stosunkach jednostki z organami władzy publicznej i niezwiązane z dziedzinami wskazanymi w pkt 1–16.

Od kiedy sygnaliście przysługuje ochrona? 

Sygnalista podlega ochronie od momentu dokonania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego. Oczywiście pod warunkiem, że miał uzasadnione podstawy sądzić, że informacja będąca przedmiotem zgłoszenia lub ujawnienia publicznego jest prawdziwa w momencie dokonywania zgłoszenia lub ujawnienia publicznego i że stanowi informację o naruszeniu prawa. Ochrona sygnalisty polega m.in. na tym, że wobec niego nie mogą być podejmowane działania odwetowe, a także próby i groźby ich zastosowania. Należy pamiętać, że dane osobowe sygnalisty, pozwalające na ustalenie jego tożsamości, nie podlegają ujawnieniu nieupoważnionym osobom, chyba że za wyraźną zgodą sygnalisty. 

Jakie są wymogi organizacyjne dotyczące ochrony anonimowości sygnalistów? Co z przetwarzaniem danych sygnalistów? Więcej informacji na temat ochrony danych osobowych sygnalistów znaleźć można w naszej Bazie wiedzy oraz w publikacji: Sygnaliści. Ochrona danych osobowych (PDF).