Możliwość finansowania upominków z ZFŚS - analiza

Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS)

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, Fundusz ten przeznaczony jest na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z ZFŚS, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych oraz na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli oraz innych form wychowania przedszkolnego. Oznacza to, że środki ZFŚS mogą być wydatkowane na ściśle określone cele. W jednostkach budżetowych celem, który finansowany jest z analizowanego ZFŚS, jest działalność socjalna. W niniejszym tekście analizie poddana została możliwość zakupu upominków z funduszu socjalnego na święta, na Dzień Kobiet, na Dzień Dziecka, z okazji jubileuszu czy odejścia pracownika na emeryturę.

Czym jest działalność socjalna?

Działalność socjalna to usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej, sportowo-rekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, sprawowanej przez dziennego opiekuna lub nianię, w przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej, rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową (art. 2 pkt 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych; dalej: ustawa o ZFŚS).

Definicja pojęcia "socjalny"

W orzecznictwie wskazuje się, że bez wątpienia pojęcie "socjalny" utożsamiane jest z zaspokajaniem potrzeb bytowych, materialnych i kulturalnych uprawnionych osób. Z kolei "zasady gospodarowania funduszem" oznaczają sposób podejmowania decyzji związanych z wydatkowaniem środków finansowych, sposobem ich gromadzenia i wydatkowania. Świadczenia socjalne nie są elementem stosunku pracy. Ze środków ZFŚS finansuje się zatem świadczenia niewynikające z warunków wynagradzania za pracę, jak też niezależne od wyników i jakości wykonywanej pracy czy też stażu pracy. Jedynie te działania, które podejmowane są w interesie pracowników, a nie pracodawcy, mieszczą się w ustawowym pojęciu zakładowej działalności socjalnej (wyrok SA w Szczecinie z 19 maja 2015 r., sygn. akt III AUa 724/14).

Możliwość finansowania upominków na święta, Dzień Kobiet, Dzień Dziecka, z okazji jubileuszu czy odejścia pracownika na emeryturę z ZFŚS

Świadczenia tego rodzaju mieściłyby się w spektrum działalności socjalnej polegającej na pomocy materialnej dla osób uprawnionych do korzystania z ZFŚS. Szczegółowe zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z ZFŚS oraz zasady przeznaczania środków ZFŚS na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca w regulaminie (art. 8 ust. 2 ustawy o ZFŚS). Zapisy tego regulaminu muszą jednak uwzględniać socjalne kryterium podziału środków, a więc sytuację życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej do korzystania z ZFŚS.

Ponadto posłużenie się przez ustawodawcę określeniem "pomoc" pozwala na podkreślenie relacji zachodzącej między potrzebami osoby uprawnionej a rodzajem i wysokością świadczenia. Zrozumiałe jest, że miarą tego związku powinna być adekwatność. Prowadzi to do wniosku, że pomoc powinna zostać skierowana do osób znajdujących się w relatywnie najtrudniejszej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej. Wymaga to poczynienia starannych i skrupulatnych ustaleń, które umożliwią dopasowanie rodzaju i wysokości pomocy dla konkretnego uprawnionego. W tym przypadku aspekt indywidualny ma zasadnicze i decydujące znaczenie. Odwołanie się przez prawodawcę do czynnika "pomocowego" wyklucza wypłacanie lub wydawanie pracownikom świadczeń finansowych lub rzeczowych z uwagi na zdarzenia okolicznościowe (Z. Góral, P. Prusinowski, Kierunki działalności socjalnej [w:] Z. Góral, P. Prusinowski, Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, Warszawa 2016).

ZAPAMIĘTAJ!

Zakup upominku dla pracownika z długoletnim stażem, odchodzącego na emeryturę, nie jest elementem działalności socjalnej, który może być finansowany z ZFŚS. Fundusz ten nie jest przeznaczony na finansowanie różnego rodzaju podziękowań, upominków czy innych tego typu świadczeń. Przyznanie takiego świadczenia pomijałoby podstawową zasadę dysponowania środkami funduszu, zgodnie z którą przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z funduszu powinny być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z funduszu (art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS). Nie ma w tym zakresie wyjątków. Nawet regulamin ZFŚS nie może zmienić tej zasady.

Możliwość dofinansowania wydatków świątecznych z ZFŚS

Nie jest natomiast wykluczona możliwość przyznania pomocy materialnej związanej z wydatkami świątecznymi. Orzecznictwo przyjmuje, że definicja działalności socjalnej daje pracodawcy możliwość wręczania ze środków funduszu m.in. świadczeń pieniężnych finansowych z okazji świąt Bożego Narodzenia, czy świąt wielkanocnych z tytułu zwiększonych wydatków w tym okresie. Warunkiem umożliwiającym ich przyznanie jest zapisanie takich form pomocy w regulaminie funduszu oraz określenie trybu ich przyznawania (czy przyznanie następuje np. na wniosek osoby uprawnionej, czy też z inicjatywy pracodawcy) - wyrok SA w Szczecinie z 3 września 2015 r., sygn. akt III AUa 679/14; z 31 maja 2017 r., sygn. akt III Aua 836/16).

Regulamin ZFŚS obowiązujący w danej placówce może zatem przewidywać możliwość ubiegania się o pomoc materialną w okresie zwiększonych wydatków świątecznych. Istotne jest jednak, aby określony został tryb postępowania w sprawie przyznawania takiego świadczenia, a także konieczne jest uwzględnienie kryteriów socjalnych.

Przy wypłacaniu świadczeń z ZFŚS konieczne jest rozróżnienie ich wysokości na rzecz poszczególnych pracowników w zależności od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej konkretnego beneficjenta. Pobieranie od pracowników oświadczeń, w których dobrowolnie ujawniają oni wysokości dochodów przypadających na członka rodziny, jest wystarczające, aby w sposób obiektywny rozdzielić środki z funduszu pomiędzy załogę zakładu pracy. Za oczywiste należy przy tym uznać, że zwiększone wydatki w okresie świątecznym dotyczą wszystkich pracowników, zatem przyznanie bonusów finansowych każdemu zatrudnionemu jest zgodne z art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS (wyrok SA z 8 czerwca 2017 r., sygn. akt III AUa 627/16).

Podstawa prawna

• ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. 2021 r. poz. 746)

Powołane orzecznictwo sądów

• wyrok Sądu Najwyższego z 11 maja 2010 r. (sygn. akt II PK 234/09)

• wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2012 r. (sygn. akt I PK 183/11)

• wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II PK 272/12)

• wyrok Sądu Najwyższego z 7 maja 2013 r. (sygn. akt I PK 296/12)

• wyrok Sądu Administracyjnego w Katowicach z 13 czerwca 2013 r. (sygn. akt III APa 21/13)

• wyrok Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 19 maja 2015 r. (sygn. akt III AUa 724/14)

• wyrok Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 3 września 2015 r. (sygn. akt III AUa 679/14)

• wyrok Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 31 maja 2017 r. (sygn. akt III Aua 836/16)

• wyrok Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 8 czerwca 2017 r. (sygn. akt III AUa 627/16)

©℗

Autor: DARIUSZ DWOJEWSKI - doktor nauk prawnych, specjalista w zakresie prawa pracy, pragmatyk pracowniczych i związków zawodowych, współpracownik firm szkoleniowych i autor wielu publikacji.