Umowa zlecenie a urlop wychowawczy

Czy pracownik przebywający na urlopie wychowawczym może wykonywać czynności w ramach umowy zlecenia zawartej ze swoim pracodawcą?

Zawarcie umowy zlecenia z pracownikiem przebywającym na urlopie wychowawczym jest dopuszczalne. Zgodnie bowiem z art. 186² § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Polecamy: Wynagradzanie pracowników samorządowych. Przykłady wyliczania i wzory dokumentów

Kwestionowanie wykonywania pracy w czasie urlopu wychowawczego

Zasadniczo wykonywanie pracy podczas urlopu wychowawczego kwestionowane jest w dwóch przypadkach.

Po pierwsze, dokonuje tego sam pracodawca, wtedy gdy praca jest wykonywana na rzecz innych podmiotów. W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca może wezwać pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

Drugim przypadkiem, kiedy problematyczne może być podjęcie pracy w czasie urlopu wychowawczego, jest sytuacja, w której pracownik podejmie próbę uzyskania dodatku pieniężnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł wynikającego z ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Trzeba bowiem podkreślić, że dodatek ten przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, o ile m.in. osoba ta nie podjęła lub nie kontynuuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Możliwość wykonywania pracy podczas urlopu wychowawczego nie zależy więc ani od tego, czy umowa zostanie zawarta z dotychczasowym pracodawcą, ani też od rodzaju zatrudnienia. W obu wskazanych przypadkach przesłanką takiej pracy jest jedynie to, czy pracownik ciągle będzie mógł zajmować się dzieckiem.

Zobacz również: ZUS

Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem

Przepisy nie określają żadnej definicji tzw. osobistej opieki. Pomocny może być wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 marca 2011 r. (sygn. akt I OSK 2066/10), zgodnie z którym: Podjęcie zatrudnienia w okresie korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego jest dopuszczalne wyjątkowo wtedy, gdy nie doprowadzi do wyłączenia możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Ocena co do możliwości sprawowania przez pracownika osobistej opieki nad dzieckiem musi odnosić się do czasu podjętej pracy, a nie do całego okresu urlopu wychowawczego.

W uzasadnieniu do tego orzeczenia sąd wskazał, że nadrzędnym celem urlopu wychowawczego jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem przez pracownika. Istotą takiej osobistej opieki jest to, że dla osoby korzystającej z urlopu wychowawczego zasadniczym, stałym i codziennym obowiązkiem jest zapewnienie dziecku niezbędnych środków bezpieczeństwa, utrzymania, rozwoju i wychowania, i to w takim zakresie, w jakim równoczesne sprawowanie opieki przez inne osoby jest zbędne.

W konsekwencji należy przyjąć, że podjęcie zatrudnienia w okresie korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego jest dopuszczalne wyjątkowo wtedy, gdy może on jednocześnie opiekować się dzieckiem (np. w przypadku wykonywania pracy w miejscu zamieszkania itp.).

Ciekawy pogląd w tym zakresie wyraził też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (wyrok z 21 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Go 311/14), wskazując, że fakt korzystania przez dziecko z opieki dziennej w placówce szkolno-wychowawczej, takiej jak żłobek czy też przedszkole, nie może stanowić bezpośredniej podstawy do odmowy przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W takiej sytuacji niezbędne jest wykazanie, iż uniemożliwia to sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. Sprawowania opieki osobiście nie można utożsamiać z dwudziestoczterogodzinnym i nieprzerwanym przebywaniem z dzieckiem, bowiem ustawodawca ewidentnie przewiduje możliwość przerwy w sprawowaniu bezpośredniej i osobistej opieki, nie pozbawiając sprawowanej przez takiego opiekuna opieki szczególnego charakteru wynikającego z przeznaczenia urlopu wychowawczego.

Praca może być wykonywania więc w przerwach w opiece, ale nie może być to de facto sytuacja, gdy dzieckiem opiekują się inne osoby, lub też np. uczęszcza ono stale do przedszkola czy też żłobka. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że wymienione przepisy nie zakazują pracy w ogóle, a jedynie nakazują tak ją zorganizować, aby opieka nad dzieckiem nie była iluzoryczna.

PRZEMYSŁAW CISZEK

radca prawny, wykładowca na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego

PODSTAWY PRAWNE

● art. 186² § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666; ost.zm. Dz.U. z 2017 r. poz. 60)

● art. 10 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518; ost.zm. Dz.U. z 2017 r. poz. 60)