Urlopy dla rodziców 2016

Urlop macierzyński, rodzicielski i wychowawczy w 2016 roku

Obecnie w Polsce współczynnik dzietności wynosi 1,3 – jest on jednym z najniższych w Europie. W odpowiedzi na pogarszającą się sytuację demograficzną Polski ustawodawca podjął w ostatnim czasie szereg inicjatyw o charakterze prorodzinnym. Jedną z nich jest nowelizacja przepisów kodeksu pracy w zakresie uprawnień związanych z rodzicielstwem, które weszły w życie w styczniu 2016 roku.

Polecamy produkt: Kodeks pracy 2016 z komentarzem (książka)

Niniejszy artykuł na celu skrótowe przedstawienie podstawowych założeń znowelizowanych przepisów.

Do stycznia 2016 roku na kształt uprawnień związanych z rodzicielstwem składało się kilka rodzajów urlopów – urlop macierzyński (w wymiarze od 20 do 37 tygodni), dodatkowy urlop macierzyński (od 6 do 8 tygodni), urlop rodzicielski (26 tygodni) oraz wychowawczy (36 miesięcy do ukończenia przez dziecko lat 5) oraz urlop ojcowski (2 tygodnie).

Prześledźmy po kolei, jakie zmiany zostały wprowadzone przez ustawodawcę w styczniu 2016 roku w odniesieniu do poszczególnych uprawnień związanych z rodzicielstwem.

Zobacz również: Urlop rodzicielski 2016 - zmiany

Urlop macierzyński

Pierwszą ze zmian w zakresie urlopu macierzyńskiego jest umożliwienie wykorzystania części urlopu macierzyńskiego nie tylko przez pracownika-ojca, ale także przez ubezpieczonego-ojca dziecka, który w celu sprawowania opieki przerwał działalność zarobkową. Ojciec dziecka może wziąć urlop macierzyński po wykorzystaniu przez matkę dziecka co najmniej 14 tygodni tego urlopu. Ponadto już po wykorzystaniu przez matkę po porodzie 8 tygodni urlopu macierzyńskiego, pozostałą część może z kolei wykorzystać ojciec dziecka lub inny członek najbliższej rodziny, jeżeli pracownica legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wcześniej taka opcja mogła być wykorzystana wyłącznie przez pracownika – ojca, gdy matka wymagała opieki szpitalnej ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem.

Nowością wprowadzoną przez ustawodawcę jest uprawnienie do rezygnacji z urlopu macierzyńskiego przez matkę dziecka po upływie 14 tygodni na rzecz ojca – pracownika, w sytuacji, gdy matka dziecka nie jest pracownikiem, ale odprowadzała składki na ubezpieczenie chorobowe z innego tytułu np. prowadzenia działalności gospodarczej.

Wyżej wymienione zmiany można ocenić jak najbardziej na plus, ponieważ prowadzą do zrównania praw rodzicielskich osób, które są świadczą pracę na podstawie umów o pracę z osobami zatrudnionymi na innych podstawach. Warunkiem skorzystania z tych uprawnień przez osoby prowadzące działalność gospodarczą jest jednak zaprzestanie aktywnej działalności zarobkowej.
Co więcej, ustawodawca dostrzegł potrzebę rozszerzenia uprawnienia do skorzystania z urlopu macierzyńskiego o inne osoby, które mogą zapewnić opiekę dziecku w sytuacji, gdy matka ze względów zdrowotnych nie ma możliwości osobiście sprawować opieki nad dzieckiem.

Urlop rodzicielski

Ustawodawca zdecydował się na częściowe ujednolicenie systemu urlopów związanych z rodzicielstwem. Otóż zlikwidowany został dodatkowy urlop macierzyński, a zamiast niego wydłużono urlop rodzicielski do wymiaru od 32 do 34 tygodni (w zależności od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie). Urlop rodzicielski w ww. wymiarze przysługuje obojgu rodzicom i mogą oni skorzystać z niego jednocześnie do łącznej wysokości wymiaru określonego powyżej.

Polecany produkt: Komplet Zmiany w prawie pracy w 2016 r.

Urlop rodzicielski może być udzielony jednorazowo lub w maksymalnie czterech częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 rok życia – do tej pory urlop rodzicielski musiał być wykorzystywany w częściach następujących bezpośrednio jedna po drugiej, a więc w praktyce przez okres jednego roku od porodu. Teraz urlop rodzicielski w wymiarze do 16 tygodni może być udzielony w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po poprzedniej części tego urlopu. W praktyce oznacza to, że pracownik może złożyć wniosek o 16 tygodni urlopu rodzicielskiego do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 rok życia. Wykorzystując urlop w tym trybie należy jednak pamiętać, że odpowiedniemu zmniejszeniu ulegnie wówczas ilość części urlopu wychowawczego.

Istotną zmianą jest możliwość połączenia przez pracownika korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego czasu pracy. W przypadku łączenia pracy zawodowej z urlopem rodzicielskim, wymiar urlopu ulega wydłużeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy (nie dłużej jednak niż do 64 lub 68 tygodni).

W przypadku złożenia wniosku o umożliwienie łącznego skorzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy, pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca powinien poinformować pracownika na piśmie.

Wyżej wymieniona zmiana może być oceniona na plus o tyle, o ile umożliwia większą elastyczność w sposobie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Jednak po stronie pracodawców, taka elastyczność może stanowić istotny problem w organizacji pracy, zwłaszcza biorąc pod uwagę możliwość wydłużenia urlopu rodzicielskiego aż do 68 tygodni, czy wykorzystania części urlopu aż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6 rok życia.

Urlop ojcowski

Istotne zmiany na plus zostały wprowadzone dla pracowników-ojców. Po pierwsze, z urlopu ojcowskiego można skorzystać aż do ukończenia przez dziecko 24 (a nie jak do tej pory 12) miesiąca życia. Ponadto urlop ten może być wykorzystany jednorazowo lub w dwóch częściach, przy czym żadna część nie może być krótsza niż tydzień.

Tutaj ustawodawca postanowił rozwiązać problem, który pojawił się przy okazji poprzedniej nowelizacji – wielu ojców-pracowników chciało dzielić urlop ojcowski na części i w elastyczny sposób wykorzystać to uprawnienie – dotychczasowe regulacje nakazywały jednak udzielać urlopu jednorazowo w wymiarze 2 tygodni.

Urlop wychowawczy

Najważniejsza zmiana w zakresie urlopów wychowawczych dotyczy wieku dziecka, do którego może być on wykorzystany – na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia (do tej pory 5 rok życia). Wymiar urlopu wychowawczego nie ulega zmianie i wynosi nadal 36 miesiące. Urlop wychowawczy przysługuje obojgu rodzicom, którzy ponadto mogą skorzystać z niego jednocześnie, przy czym wymiar urlopu wychowawczego nie ulegnie wówczas wydłużeniu – do tej pory rodzice mogli korzystać z urlopu wychowawczego wspólnie przez okres wyłącznie 4 miesięcy – nowelizacja zniosła to ograniczenie.

Zwolnienia od pracy

Nowością jest możliwość wykorzystana zwolnienia w celu sprawowania opieki na dzieckiem w wieku do 14 lat także w wymiarze godzinowym – pracownik będzie mógł wykorzystać zwolnienie w wymiarze 16 godzin albo 2 dni z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. O sposobie wykorzystania zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienie złożonym danym roku kalendarzowym.

Dodatkowo ustawodawca wskazał, że zwolnienie od pracy udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

Nie do końca zrozumiałym jest, dlaczego ustawodawca określił proporcjonalne obniżanie wymiaru zwolnienia od pracy w przypadku niepełnoetatowców wyłącznie w sytuacji wyboru przez pracownika opcji godzinowej. Ponadto, duża elastyczność udzielania zwolnienia od pracy w wymiarze godzinowym może przysporzyć dużo problemów organizacyjnych po stronie pracodawców, zwłaszcza przy pracy zmianowej i w równoważnym czasie pracy w zakładach produkcyjnych. Można sobie wyobrazić sytuację, gdy pracownik zatrudniony przy produkcji 16 razy będzie korzystał ze zwolnienia z pracy w roku, a pracodawca w tym czasie będzie musiał zapewnić ciągłość pracy przy obsłudze maszyn produkcyjnych.

Nowe terminy do składania wniosków

Pisemny wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego oraz wychowawczego powinien być złożony w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu (poprzednio był to termin 14 dniowy).

Podobnie wydłużeniu uległ termin składania wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego (z 14 do 21 dni). Pracownik może wycofać wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego nie później niż na 7 dni przed rozpoczęciem tego urlopu, składając pracodawcy pisemne oświadczenie w tej sprawie. Jeżeli wniosek, o udzielenie urlopu wychowawczego lub jego kolejnej części, został złożony bez zachowania terminu, pracodawca powinien udzielić urlopu wychowawczego nie później niż z dniem upływu 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Wydłużenie terminów do składania wniosku należy ocenić pozytywnie – pozwoli to na zachowanie ciągłości pracy i umożliwi pracodawcy przeprowadzenie zmian organizacyjnych.

Szczególna ochrona trwałości stosunku pracy

Na marginesie należy zaznaczyć, iż ustawa z dnia 24 lipca 2015 roku zmieniła także przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników ( Dz. U. z 2015 r. poz 192). Do tej pory budziło pewne wątpliwości, czy ochrona pracowników w razie zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników obejmuje pracowników korzystających z innych urlopów niż macierzyński. Ustawodawca postanowił wyraźnie uregulować tę kwestię dodając, że ochrona przysługuje pracownikowi w ciąży, w okresie urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego oraz ojcowskiego. Znowelizowane przepisy ustawy nie objęły natomiast ochroną pracowników korzystających z urlopów wychowawczych.

O autorze:

Joanna Wymiatał ukończyła studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego z wyróżnieniem. Joanna jest także absolwentką Szkoły Prawa Niemieckiego na Wydziale WPiA Uniwersytetu Warszawskiego. W ramach programu stypendialnego Erasmus Joanna studiowała na Uniwersytecie w Salzburgu, obecnie jest aplikantem adwokackim Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie. Joanna zdobywała doświadczenie prawnicze w kancelarii specjalizującej się w prawie pracy oraz w dziale prawnym międzynarodowej korporacji paliwowej. W czasie studiów Joanna działała także w Klinice Prawa oraz pełniła funkcję Ambasadora Rzecznika Praw Obywatelskich prof. Ireny Lipowicz. Joanna interesuje się psychologią, w szczególności profilowaniem kryminalnym, a w wolnych chwilach tańczy lindy hop, gotuje i uczy się niemieckich dialektów.

Urlop macierzyński, rodzicielski i wychowawczy w 2016 roku

Polecamy serwis: Kadry i płace