Umowa zlecenie a prawo zrzeszania się w związkach zawodowych

Nowelizacja jest realizacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2015 r., (sygn. akt K 1/13) oraz dostosowaniem prawa polskiego do wymogów międzynarodowych. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 2 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, przyznający prawo zrzeszania się  w związkach zawodowych wymienionym w nim kategoriom osób, czyli pracownikom, członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osobom wykonującym pracę na podstawie umowy agencyjnej, jest niezgodny z Konstytucją. Przepis ten odmawia bowiem prawa zrzeszania się w związkach zawodowych osobom wykonującym pracę na innych podstawach zatrudnienia niż wymienione w tym przepisie. Do tej pory w zasadzie tylko osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę miały prawo zrzeszania się w związkach zawodowych.

Takie uregulowania są niezgodne nie tylko z prawem konstytucyjnym, lecz również z prawem międzynarodowym. Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu ustawy, od momentu uchwalenia nowelizacji, pracownikiem będzie każda osoba wykonująca pracę zarobkową na rzecz innego podmiotu w ramach łączącego ją z tym podmiotem stosunku prawnego.

Polecamy produkt: Kodeks pracy 2016 z komentarzem (książka)

Kto będzie mógł wstąpić do związku zawodowego?

Do ustawy o związkach zawodowych zostanie wprowadzone pojęcie osoby wykonującej pracę zarobkową. Kategoria ta obejmie osoby zatrudnione w oparciu o umowę zlecenie, umowę o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, umowę o dzieło, osoby prowadzące jednoosobowo działalność gospodarczą wykonujące pracę osobiście na rzecz danego podmiotu na podstawie umowy. Przewidywane jest rozszerzenie uprawnienia do tworzenia związków zawodowych na osoby wykonujące pracę nakładczą, które dotychczas posiadały jedynie uprawnienie do wstępowania do związków zawodowych działających już w zakładzie pracy.

Zgodnie z art. 3 ustawy o związkach zawodowych nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika.

Wymienione wyżej podmioty będą musiały jednak spełnić określone warunki.  Minimalny okres zatrudnienia u danego podmiotu zatrudniającego musi wynosić 6 miesięcy, tak aby więź z podmiotem zatrudniającym miała charakter trwały. „Podmiotem zatrudniającym” będzie pracodawca w rozumieniu szerszym niż zakłada to kodeks pracy, czyli osoba zatrudniająca pracowników w oparciu o umowę o pracę.

Zobacz też: Umowa zlecenia w 2016 r. - składki na ubezpieczenia społeczne

Korzyści związane z ochroną związkową

Od momentu wejścia w życie nowelizacji, osoby zatrudnione w oparciu o umowy cywilnoprawne będą korzystać z ochrony związkowej. Co to oznacza? Przede wszystkim jest to gwarancja wzmożonej ochrony przed zwolnieniem. Związki zawodowe, które działają w firmie, dostarczają pracodawcy listę działaczy, z którymi nie można rozwiązać umowy o prace bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej.

Zakładowa organizacja związkowa zajmuje się również indywidualnymi sprawami pracowniczymi. Sprawuje także kontrolę nad przestrzeganiem w zakładzie pracy przepisów prawa pracy i kieruje działalnością społecznej inspekcji pracy.

Ogólnokrajowe związki zawodowe mają prawo do opiniowania aktów prawnych, uczestniczenia w sporach zbiorowych i podpisywania układów zbiorowych pracy. Sprawując kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy, związki zawodowe mogą również występować do właściwego organu administracji państwowej i samorządu terytorialnego lub pracodawcy z żądaniem  usunięcia nieprawidłowości.

Członkowie związku zawodowego mogą przy tym korzystać ze specjalnych uprawnień. Mają prawo do bezpłatnego urlopu na czas pełnienia koniecznych funkcji w organach związku i do zwolnienia od pracy zarobkowej na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z pełnionej funkcji związkowej poza zakładem pracy, w przypadku osób pracujących na podstawie cywilnoprawnych umów z zastrzeżeniem, że ich obowiązki pracownicze będzie mogła wykonać inna osoba.

Zobacz też: Zmiany w zakresie umów o pracę od 22 lutego 2016 r.

Podstawa prawna:   

Projekt ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw (z dnia 22 marca 2016 r.): etap legislacyjny - konsultacje publiczne;

Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z 2001 Nr 79, poz. 854 z późn. zm.).