Rezygnacja z ustalenia proporcji przy odliczaniu VAT

Ustalenie udziału procentowego, o którym mowa w art. 86 ust. 7b ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT) jest obowiązkiem podatnika. Trudności związane z praktycznym wyodrębnieniem procentowego udziału, w jakim nieruchomość jest wykorzystywana do celów działalności gospodarczej, nie mogą skutkować przyjęciem możliwości pełnego odliczenia podatku naliczonego. Przyjęcie takiego założenia prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której podatnik w ogóle nie dążyłby do wyodrębnienia udziału procentowego, powołując się na obiektywne trudności, co pozwoliłoby mu na pełne odliczenie podatku. Takie stanowisko zajął NSA w wyroku z 18 listopada 2016 r. (sygn. akt I FSK 217/15).

Stanowisko gminy

Zagadnienie pojawiło się na tle następującego stanu faktycznego. Gmina wystąpiła o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług (VAT). We wniosku wskazała, że na terenie gminy realizowane są działania inwestycyjne mające na celu modernizację infrastruktury turystycznej umiejscowionej na terenach nadbrzeżnych. Inwestycja łącznie ma objąć trzy etapy, w ramach których gmina dokonała budowy ciągu pieszo-rowerowego o przeznaczeniu rekreacyjnym wraz z oświetleniem i zasilaniem wzdłuż rzeki, zagospodarowania innej części obszaru promenady (budowa jezdni, chodnika, ścieżki, oświetlenia, kanalizacji deszczowej, a także toalety z prysznicem, z której zainteresowani mogą korzystać za odpłatnością). Gmina wykazuje obroty z tytułu pobieranych opłat, jako sprzedaż opodatkowaną w rejestrach VAT i odprowadza podatek należny. Po zakończeniu inwestycji gmina rozważa zawarcie umów dzierżawy/najmu związanych z udostępnianiem terenu promenady na cele restauracyjne, gastronomiczne, handlowe lub inne. W konsekwencji wykorzystanie promenady, co do zasady, przybierze dwojaki charakter:

1) odpłatny wynajem/dzierżawa na rzecz podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, np. w zakresie handlu czy gastronomii lub/i opłaty z tytułu korzystania z toalety i prysznica - opodatkowanych VAT, oraz

2) nieodpłatne i powszechne udostępnianie promenady jako przestrzeni publicznej - niepodlegające VAT.

Gmina podkreśliła, że nie ma, co do zasady, możliwości przyporządkowania zakupów do poszczególnych rodzajów działalności, tj. opodatkowanej lub niepodlegającej opodatkowaniu. W zakresie III etapu inwestycji gmina planuje w przyszłości wybudować port jachtowy wraz z infrastrukturą i wydzierżawić go do zewnętrznego podmiotu (np. spółki komunalnej), lub samodzielnie udostępniać odpłatnie teren portu zarówno pod działalność usługową, gastronomiczną lub handlową, jak i pobierać opłaty z tytułu korzystania z toalet (pryszniców) znajdujących się na terenie portu.

Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego gmina zadała pytanie, czy przysługuje jej pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego związanego z budową promenady (etap II analizowanej inwestycji), w sytuacji gdy gmina nie ma (nie będzie miała) możliwości obiektywnie przyporządkowania ww. wydatków do poszczególnych rodzajów działalności, tj. osobno do działalności opodatkowanej oraz osobno do działalności niepodlegającej opodatkowaniu.

Zdaniem gminy, przysługuje jej pełne prawo do odliczenia VAT naliczonego z faktur związanych z wydatkami w zakresie budowy promenady (w ramach etapu II), w sytuacji, gdy wydatki te mają być wykorzystywane zarówno do czynności opodatkowanych VAT (np. do świadczenia na rzecz podmiotów zainteresowanych usług dzierżawy/najmu terenu promenady oraz usług odpłatnego udostępniania toalety), jak i czynności niepodlegających opodatkowaniu VAT (zapewnienie publicznego nieodpłatnego wstępu na promenadę), a gmina nie ma możliwości przyporządkowania zakupów do poszczególnych rodzajów działalności, tj. działalności opodatkowanej lub niepodlegającej opodatkowaniu.

Interpretacja organu podatkowego

W interpretacji z 27 grudnia 2013 r. (sygn.ILPP1/443-866/13-6/MD) dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uznał stanowisko gminy za nieprawidłowe. W uzasadnieniu wskazał, że od 1 stycznia 2011 r. w przypadku zakupu towarów i usług związanych z czynnościami opodatkowanymi oraz niepodlegającymi podatkowi VAT dotyczących budowy promenady, gminie przysługuje (będzie przysługiwało) prawo do odliczenia podatku naliczonego tylko w takiej części, w jakiej nabycie to wiąże się z czynnościami opodatkowanymi. Oznacza to, że gmina ma obowiązek wyodrębnienia takiej części podatku naliczonego, którą można przypisać prowadzonej działalności. W związku z tym, że ani przepisy ustawy o VAT ani jej przepisy wykonawcze nie zawierają zapisu dotyczącego sposobu wyliczenia tych części, można przyjąć różne rozwiązania. Ciężar rzetelnego ustalenia, jaka część realizowanej inwestycji związana będzie z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jaka część wykorzystywana będzie dla potrzeb innych niż prowadzona działalność, spoczywa zawsze na podatniku. Wobec tego to gmina powinna określić, w jakim stopniu promenada jest (będzie) wykorzystywana na potrzeby prowadzonej przez nią działalności gospodarczej i zgodnie z tym udziałem ma prawo do odliczenia podatku naliczonego od wydatków inwestycyjnych dotyczących promenady. W ocenie organu, gmina na podstawie art. 86 ust. 7b w zw. z art. 2 pkt 14a ustawy o VAT, zobowiązana jest ustalić udział procentowy, o którym mowa w tym przepisie.

Zobacz również: Kadry i płace

Wyrok WSA

Gmina zaskarżyła interpretację indywidualną do WSA w Poznaniu, który w wyroku z 22 października 2014 r. (sygn. akt I SA/Po 357/14) nie zgodził się ze stanowiskiem gminy i oddalił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że art. 86 ust. 7b ustawy o VAT ma zastosowanie wówczas, gdy dana nieruchomość (której dotyczy podatek naliczony) nie jest wykorzystywana wyłącznie na cele działalności opodatkowanej. Dlatego też, w pierwszej kolejności należy, stosownie do tego przepisu, obliczyć podatek naliczony według udziału procentowego, w jakim dana nieruchomość wykorzystywana jest do celów działalności gospodarczej. Następnie w odniesieniu do tej części podatku naliczonego, która będzie związana z działalnością gospodarczą, tj. z czynnościami opodatkowanymi VAT oraz zwolnionymi od podatku, podatnik ma prawo odliczenia podatku według proporcji obliczonej zgodnie z art. 90 ust. 3 ustawy o VAT, tzn. uwzględniając stosunek sprzedaży opodatkowanej VAT do sprzedaży ogółem (opodatkowanej i zwolnionej). Zdaniem sądu, nie ma podstaw do stosowania w tej sprawie w drodze analogii stanowiska wyrażonego w uchwale NSA z 24 października 2011 r. (sygn. I FPS 9/10), które skutkować ma wyłączeniem regulacji z art. 86 ust. 7b ustawy o VAT, w każdym wypadku, w którym podatnik uzna, że nie ma możliwości „obiektywnego przyporządkowania wydatków do poszczególnych rodzajów działalności”.

Przy takim założeniu, podatnik może w ogóle nie dążyć do wyodrębnienia udziału procentowego, powołując się na obiektywne trudności, co – według poglądu gminy – zawsze pozwoli mu na pełne odliczenie podatku. Z pewnością nie taka była intencja ustawodawcy i cel tej regulacji. W ocenie sądu, trafnie wskazał organ interpretacyjny, że obowiązek ustalenia udziału procentowego wynika z art. 86 ust. 7b, a nie z art. 90 ust. 1 i 2 ustawy o VAT. Prawidłowa jest zatem konkluzja organu, że gmina powinna określić, w jakim stopniu promenada jest (będzie) wykorzystywana na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej i zgodnie z tym udziałem ma prawo do odliczenia podatku naliczonego od poniesionych wydatków inwestycyjnych. Wskazywane przez gminę trudności związane z praktycznym wyodrębnieniem procentowego udziału, w jakim nieruchomość jest wykorzystywana do celów działalności gospodarczej, nie mogą skutecznie podważyć stanowiska organu zajętego w zaskarżonej interpretacji. Obowiązek tego wyodrębnienia obciąża podatnika, gdyż prawodawca nie przewidział w tym zakresie żadnych regulacji, niemniej jednak wymagany udział procentowy musi odpowiadać rzeczywistości.

Wyrok NSA

Gmina złożyła skargę kasacyjną do NSA na wyrok WSA. NSA nie zgodził się z argumentacją gminy i oddalił jej skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wskazał, że nie można w szczególności podzielić zarzutu naruszenia art. 86 ust. 7b oraz art. 90 ustawy o VAT. W ocenie NSA interpretacja art. 86 ust. 7b ustawy o VAT nie budzi wątpliwości, powinien on być stosowany na etapie, gdy ustalamy wydatki związane z czynnościami opodatkowanymi oraz wydatki związane z czynnościami, które nie podlegają opodatkowaniu VAT. Natomiast art. 90 ustawy o VAT ma zastosowanie do czynności, które podlegają opodatkowaniu (lub są zwolnione od VAT). NSA, aprobując pogląd WSA, stwierdził także, że podatnicy mają obowiązek ustalenia udziału procentowego w jakim dana nieruchomość będzie wykorzystywana do działalności gospodarczej i do innych celów. Znajduje on potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie, np. wyroku NSA z 14 lipca 2016 r. (sygn. akt I FSK 24/15).

NSA wskazał, że określenie udziału procentowego, o którym mowa w art. 86 ust. 7b ustawy o VAT to pewien element stanu faktycznego, a nie element stanu prawnego, który nie podlega interpretacji, w związku z czym, w tym zakresie interpretacja nie może tego ujmować. Dopiero w przypadku kontroli gmina dowie się, czy przyjęta przez nią proporcja jest prawidłowa czy nie.

Ciężar rzetelnego ustalenia, jaka część realizowanej inwestycji związana będzie z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jaka część wykorzystywana będzie dla potrzeb innych niż prowadzona działalność, spoczywa zawsze na podatniku.

PODSTAWA PRAWNA

● art. 2 pkt 14a, art. 86 ust. 7b, art. 90 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 710; ost. zm. Dz.U. z 2017 r. poz. 60)

JANINA FORNALIK

doradca podatkowy, starszy menedżer w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy