Kategorie

Instruktaż: Wycena odsetek z transakcji handlowych na dzień bilansowy - odsetki ustawowe

Instruktaż: Wycena odsetek z transakcji handlowych na dzień bilansowy - odsetki ustawowe /Fot. Shutterstock
Na koniec roku na potrzeby sporządzenia sprawozdania finansowego należy urealnić wszystkie ujęte w księgach rachunkowych należności i zobowiązania, w tym także z tytułu odsetek. Trzeba je wycenić według wartości ustalonej na 31 grudnia w kwocie odpowiednio wymaganej lub wymagającej zapłaty. W poprzednim numerze (PRB 2/2020) zostały przedstawione procedury wyceny odsetek od należności cywilnoprawnych, naliczanych na podstawie Kodeksu cywilnego. A jakie obowiązują procedury wyceny odsetek od należności cywilnoprawnych z transakcji handlowych?

Kwota wymaganej zapłaty (dla należności) lub wymagająca zapłaty (dla zobowiązań) z transakcji handlowych stanowi sumę wartości:

  1. należności (zobowiązania) głównej - w kwocie wskazanej w dowodzie obcym (np. fakturze, rachunku), pomniejszonej o opłacone zaliczki (zadatki) i spłaty częściowe, uiszczone od dnia powstania należności (zobowiązania) do dnia bilansowego;
  2. wszystkich należności (zobowiązań) ubocznych powstałych w związku z wierzytelnością główną, do których zalicza się w szczególności:
  • odsetki ustawowe,
  • odsetki za opóźnienia w transakcjach handlowych,
  • rekompensatę za dochodzenie należności w transakcjach handlowych,
  • uzasadnione koszty sądowe i egzekucyjne w kwocie przewyższającej rekompensatę,
  • kary umowne.

Ogólne zasady wyceny bilansowej należności i zobowiązań z transakcji handlowych w kwocie wymaganej (wymagającej) zapłaty oraz ich przewalutowania są takie same jak te, które stosuje się przy wycenie należności pobieranych na podstawie k.c. (patrz zasady ogólne - Instruktaż w PRB 2/2020).

Oferta specjalna: Pakiet książek – Nowa matryca stawek VAT Towary i Usługi z programem INFORLEX PKWiU + CN, stawki VAT i WIS na 2 m-ce

Procedura ustalenia kwoty odsetek od należności i zobowiązań z transakcji handlowych na dzień bilansowy - zasady ogólne

Odsetki z transakcji handlowych stosuje się w jednostkach sektora finansów publicznych w przypadku należności i zobowiązań tych jednostek, powstających w wyniku zawarcia transakcji handlowych, w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom. Są nimi umowy, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, zawarte przez strony wymienione w art. 2 tej ustawy, jeśli zawierają je w związku z wykonywaną działalnością.

Przykład

W przypadku jednostek sektora publicznego mamy do czynienia z transakcjami handlowymi, jeśli z jednej strony występuje w nich jednostka sektora publicznego, a z drugiej:

  • przedsiębiorcy w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, w tym także przedsiębiorcy z państw członkowskich UE, państw członkowskich EFTA - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych,

  • inne niż przedsiębiorcy podmioty prowadzące działalność gospodarczą,

  • podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 1 upzp,

  • osoby wykonujące wolny zawód.

Nie ma znaczenia, czy jednostka sektora publicznego jest sprzedawcą (wierzycielem) czy nabywcą (dłużnikiem).

Na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom pobiera się dwa rodzaje odsetek z transakcji handlowych:

  • odsetki ustawowe,
  • odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych.

Należą się one niezależnie od tego:

  • czy strony w łączącej je umowie zawarły postanowienia o ich pobieraniu,
  • czy wierzyciel poniósł jakąkolwiek szkodę w związku z opóźnieniem dłużnika,
  • czy opóźnienie powstało z winy bądź bez winy dłużnika.

Zarówno odsetki ustawowe, jak i odsetki za opóźnienia w transakcjach handlowych mogą być naliczane na podstawie stóp procentowych ustalonych w przepisach (odsetki ustawowe), jak również w umowach stron (odsetki umowne).

Procedura ustalenia odsetek z transakcji handlowych na dzień bilansowy jest inna dla odsetek ustawowych i inna dla odsetek za opóźnienia w transakcjach handlowych. Wynika to z odmiennych zasad naliczania tych odsetek w zależności od ich rodzaju i od tego, czy jednostka sektora finansów publicznych jest wierzycielem (ustala należności) czy dłużnikiem (ustala zobowiązania).

Procedura ustalania odsetek ustawowych na dzień bilansowy obejmuje następujące kroki.

Krok 1 Wyliczenie kwoty odsetek ustawowych należnych na dzień bilansowy

Odsetki ustawowe w transakcjach handlowych należą się wtedy, gdy termin płatności zobowiązania z tytułu dostawy (usługi) ustalony w umowie przekracza maksymalne terminy określone w ustawie o przeciwdziałaniu opóźnieniom.

Ustawa o przeciwdziałaniu opóźnieniom nie ustala odrębnych zasad naliczania odsetek ustawowych. Odsetki te ustala się na zasadach określonych w art. 359 § 2 k.c.:

  • jako procent od sumy pieniężnej ustalonej w umowie,
  • w stosunku rocznym,
  • za każdy dzień wydłużenia terminu płatności ponad maksymalne terminy określone w ustawie o przeciwdziałaniu opóźnieniom.
Reklama

Stopa odsetek ustawowych jest równa stopie referencyjnej NBP podwyższonej o 3,5 punktu procentowego. Stopa ta od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2019 r. wynosiła 5% w stosunku rocznym (obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych).

Odsetki ustawowe w transakcjach handlowych, zgodnie z art. 5 ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom, nalicza się od kwoty należności pieniężnej w tytułu wykonanych dostaw lub usług. Ustala się je od kwoty, która ma być spłacona po terminie wynoszącym 30 dni od dnia wykonania usługi (dostawy) i przedłożenia z tego tytułu faktury (rachunku) dłużnikowi do dnia:

  • wymagalności świadczenia lub
  • jego faktycznej zapłaty (jeśli nastąpi ona przed dniem wymagalności).

Odsetki te nalicza się jednak nie dłużej niż do 60 dnia od dnia wykonania usługi (dostawy) i przedłożenia z tego tytułu faktury (rachunku) dłużnikowi. Po upływie 60 dni wierzycielowi przysługują odsetki za zwłokę w transakcjach handlowych, których stopa procentowa jest wyższa niż stopa odsetek ustawowych (art. 7 ust. 2 i 3 ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom).

Jeśli strony w umowie nie ustaliły terminu płatności należności, odsetek ustawowych się nie stosuje. Zamiast nich stosuje się wyższe odsetki ustawowe za zwłokę w transakcjach handlowych.

Reklama

W sytuacji gdy jednostka sektora finansów publicznych jest dłużnikiem, nie mogą występować u niej odsetki ustawowe z transakcji handlowych. Wynika to z art. 8 ust. 1-4 ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom. Zgodnie z nim termin zapłaty ustalony w umowie w takich transakcjach handlowych nie może przekraczać 30 dni (60 w przypadku publicznych podmiotów leczniczych). Jeśli termin 30(60)-dniowy zostanie przekroczony, jednostki sektora publicznego są zobowiązane do zapłaty wierzycielom nie odsetek ustawowych, ale wyższych od nich odsetek za zwłokę w transakcjach handlowych.

W sytuacji gdy jednostka sektora finansów publicznych jest wierzycielem, odsetki ustawowe mogą teoretycznie występować. Jednak powinna być to rzadka sytuacja. Jednostki te muszą dbać o terminowy spływ dochodów. Dlatego nie powinny ustalać terminów płatności należności budżetowych powyżej 30 dni. Jeśli już jednak do tego dojdzie, mają obowiązek naliczyć odsetki ustawowe.

Przykład

Jednostka sektora publicznego (wierzyciel) wykonała usługi na rzecz przedsiębiorcy. W umowie strony ustaliły, że wynagrodzenie zostanie zapłacone jednostce w terminie do 65 dni od wykonania usługi i doręczenia dłużnikowi faktury.

Termin płatności wierzytelności ustalony przez strony w umowie przekracza 60 dni. Dzień 65 przypada na 31 grudnia. Dłużnik nie uregulował do tego dnia zobowiązania. Dlatego przy wycenie bilansowej jednostka (wierzyciel) powinna:

  • od 31 do 60 dnia włącznie - naliczyć odsetki ustawowe,

  • od 61 do 65 dnia (czyli do 31 grudnia) - naliczyć odsetki za opóźnienia w transakcjach handlowych.

Krok 2 Ujęcie odsetek w księgach rachunkowych wierzyciela

Odsetki ujmuje się w księgach rachunkowych jednostki jako wierzyciela wtedy, gdy jednostka zamierza ich dochodzić.

Wierzyciele będący jednostkami sektora finansów publicznych mają obowiązek ustalania przypadających im należności pieniężnych, w tym mających charakter cywilnoprawny, oraz terminowego podejmowania w stosunku do zobowiązanych czynności zmierzających do wykonania zobowiązania (art. 42 ust. 5 uofp). Zasada ta dotyczy zarówno należności głównych, jak i należności ubocznych, a więc także odsetek ustawowych. Od tej zasady jest przewidziany jeden wyjątek. Jednostki sektora finansów publicznych mogą nie dochodzić niskich kwotowo należności cywilnoprawnych (art. 58 ust. 6 uofp - jednostki państwowe, i art. 59a ust. 1 uofp - jednostki samorządowe).

W zakresie należności budżetu państwa dysponent części budżetowej lub dysponent państwowego funduszu celowego może wyrazić zgodę na niedochodzenie należności, jeśli ich kwota wraz z odsetkami nie przekracza 100 zł.

W zakresie należności przypadających JST lub jej jednostkom organizacyjnym, takim jak:

  • jednostki budżetowe,
  • samorządowe zakłady budżetowe,
  • samorządowe instytucje kultury,

o ich dochodzeniu decyduje organ stanowiący JST. Może on w uchwale zwolnić podległe jednostki z tego obowiązku w zakresie należności, których kwota wraz z odsetkami nie przekracza 100 zł.

Jeśli ustalenia takie w danej jednostce obowiązują, to odsetek, które nie będą na ich podstawie dochodzone, nie ujmuje się w księgach rachunkowych.

W przypadku braku odpowiednich ustaleń ww. jednostki organizacyjne muszą ujmować w księgach rachunkowych i dochodzić należności z tytułu odsetek.

Krok 3 Udokumentowanie przypisu odsetek należnych na dzień bilansowy

Odsetki ustawowe przypisuje się w księgach rachunkowych wierzyciela na podstawie wystawionych:

  • wezwania do uzgodnienia sald,
  • noty księgowej odsetkowej,
  • dowodu własnego wewnętrznego (np. PK - "Polecenie księgowania").

Wewnętrzne dowody własne jednostek stosuje się do naliczania i ujmowania odsetek w księgach rachunkowych wierzycieli:

  • gdy w wezwaniu do uzgodnienia salda podano kwotę odsetek należnych na dzień uzgodnienia inny niż 31 grudnia roku obrotowego - odnośnie do kwoty odsetek naliczonych za okres od dnia uzgodnienia do dnia bilansowego,
  • gdy w nocie księgowej odsetkowej podano kwotę odsetek należnych na dzień inny niż 31 grudnia roku obrotowego - odnośnie do kwoty odsetek naliczonych za okres od dnia wystawienia noty do dnia bilansowego,
  • w przypadku odsetek za zwłokę od należności od osób nieprowadzących ksiąg rachunkowych.

Krok 4 Ustalenie wartości odzyskiwalnej odsetek i dokonanie odpisów aktualizujących

Przy wycenie bilansowej odsetek ustawowych stanowiących należności trzeba ustalić ich wartość odzyskiwalną. Ewentualnie należy dokonać odpisów aktualizujących ich wartość do tego poziomu. Zasady postępowania w tym zakresie są takie same jak ustalone dla odsetek z k.c. (patrz krok 4 w Instruktażu w PRB 2/2020).

W kolejnym numerze PRB przedstawimy zasady wyceny bilansowej odsetek za opóźnienia w transakcjach handlowych.

Podstawy prawne:

  • art. 4 pkt 1, art. 2, art. 5, art. 7 ust. 2 i 3, art. 8 ust. 1-4 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych - poprzedni tytuł: ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 118; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2020)

  • art. 359 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1495)

  • art. 42 ust. 5, art. 58 ust. 6, art. 59a ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 869; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1649)

  • obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych (M.P. z 2016 r. poz. 46)

  • obwieszczenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 1 lipca 2019 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych (M.P. z 2019 r. poz. 671)

Autor: Izabela Motowilczuk, były wieloletni inspektor kontroli

Źródło: Poradnik Rachunkowości Budżetowej
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość budżetowa
    1 sty 2000
    20 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    NFZ przyjmuje wnioski od aptek, które chcą przystąpić do programu szczepień

    Apteki - szczepienia na COVID-19. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Jak zgłosić aptekę do Narodowego Programu Szczepień? Na jakich zasadach szczepienia przeprowadzają farmaceuci?

    Powrót do stosowania standardowej stabilizującej reguły wydatkowej (SRW) 2022

    Stabilizująca reguła wydatkowa. Rząd przyjął projekt, który zakłada, że klauzula powrotu do stosowania standardowej stabilizującej reguły wydatkowej (SRW) zostanie wydłużona na rok 2022 r. - poinformował resort finansów.

    Zasady ustalania odpłatności za usługi opiekuńcze

    Czy rada gminy może w uchwale w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze (z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi) oraz w sprawie szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat, jak również w sprawie trybu ich pobierania, postanowić, że „koszt jednej godziny świadczonych usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych określa kierownik właściwego Ośrodka Pomocy Społecznej”?

    Jakie dane są niezbędne do przyznania dodatku energetycznego?

    Rada gminy ma podjąć uchwałę w sprawie dodatku energetycznego. Jej integralną część stanowi załącznik - wzór wniosku o przyznanie tego dodatku. W związku z tym powstała wątpliwość o zakres danych, których można żądać w takim wniosku. Czy dopuszczalne jest żądanie danych dotyczących domowników osoby występującej z wnioskiem o przyznanie dodatku energetycznego (imię nazwisko, stopień pokrewieństwa oraz data urodzenia)?

    Zwolnienia dla przedsiębiorców w podatku od nieruchomości

    Rada gminy postanowiła podjąć uchwałę ustanawiającą zwolnienia w podatku od nieruchomości, w ramach pomocy de minimis, dla przedsiębiorców. Czy w takiej uchwale - jako warunek uzyskania zwolnienia - można zapisać brak zaległości w podatkach i opłatach lokalnych stanowiących dochód budżetu gminy?

    Strajk pielęgniarek: czy będą podwyżki?

    Strajk pielęgniarek: zarobki pielęgniarek. W poniedziałek rozpoczęły się strajki ostrzegawcze pielęgniarek w szpitalach na terenie całej Polski. W pierwszej fali dwugodzinnych strajków ostrzegawczych wzięło udział ok. 40 szpitali, które osiągnęły etap sporu zbiorowego. Czy będą podwyżki dla pielęgniarek?

    Zwrot kosztu mediów dokonany przez OKE a VAT

    W związku z organizowanym na terenie szkoły egzaminem ósmoklasisty szkoła refakturuje na okręgową komisją egzaminacyjną m.in. koszty mediów za czas funkcjonowania na jej terenie komisji egzaminacyjnej. Jaką stawkę VAT należy zastosować w takim przypadku?

    Termin wypłaty odprawy emerytalnej pracownikowi samorządowemu

    Czy odprawę emerytalną należy wypłacić w ostatnim dniu zatrudnienia, mimo że nie ma jeszcze decyzji ZUS o przyznaniu, czy należy poczekać do otrzymania decyzji?

    Nieodpłatne przekazanie majątku ruchomego do spółdzielni socjalnej

    Czy jednostka budżetowa podległa powiatowi może dokonać nieodpłatnego przekazania lub darowizny majątku ruchomego spółdzielni socjalnej?

    Audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych

    Audyt wewnętrzny - na czym polega i jakie są korzyści płynące z audytu? Maj jest międzynarodowym miesiącem świadomości o audycie wewnętrznym.

    Rada nie musi upoważniać wójta do spłaty gminnych zobowiązań

    Czy rada gminy może w uchwale nowelizującej budżet gminy na 2021 rok upoważnić wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do spłat zobowiązań gminy oraz do zabezpieczania zawieranych umów o dofinansowanie realizowanych programów i projektów w „innej formie wymaganej przez dysponenta środków”?

    Opłata za odbiór śmieci z nieruchomości letniskowej

    Czy rada gminy może wprowadzić w trakcie trwania roku podatkowego ryczałtowe stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok od domku letniskowego lub innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe?

    Minimalne wynagrodzenie w ochronie zdrowia 2021

    Minimalne wynagrodzenie w ochronie zdrowia - Ministerstwo Zdrowia skierowało do prac rządu projekt nowelizujący przepisy.

    Wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli 2021

    Wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli - czym jest i ile wynosi w 2021 roku? 13 maja 2021 r. wchodzi w życie nowe rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki w sprawie minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli.

    Opodatkowanie dodatków i nagród spisowych wypłacanych pracownikom urzędów

    W związku z przeprowadzanym Narodowym Spisem Powszechnym Ludności i Mieszkań 2021 r. niektórzy pracownicy urzędu gminy zostali oddelegowani do prac spisowych. Czy wypłacone im dodatki i nagrody spisowe należy zaliczyć do przychodów ze stosunku pracy?

    COVID-19 a prawo do odliczenia VAT z tytułu termomodernizacji DPS

    Dom pomocy społecznej przeprowadza termomodernizację budynku. Czy w sytuacji pandemii, w związku z przeprowadzaną termomodernizacją, można dokonać częściowego odliczenia VAT, czy należy uznać, że DPS nie prowadzi działalności opodatkowanej?

    Klasyfikacja budżetowa wydatków na wniesienie dopłaty do kapitału zapasowego do spółki

    Jaki paragraf wydatkowy zastosować do wydatku z tytułu „wniesienia dopłaty do kapitału zapasowego spółki gminy”. Czy prawidłowy będzie § 415 „Opłaty na rzecz budżetu państwa” czy § 601 „Wydatki na zakup i objęcie akcji i udziałów”?

    Wydatek na transport osób niepełnosprawnych do punktu szczepień

    Jak księgować po stronie ośrodka pomocy społecznej wydatki na transport osób niepełnosprawnych do punktu szczepień finansowane ze środków Funduszu Przeciwdziałania COVID-19.

    Czy blaszaki podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości

    Czy gmina może naliczać podatek od nieruchomości od tzw. blaszaków, które służą jako składziki na narzędzia, czy jako pomieszczenia do przechowywania różnych rzeczy, np. rowerów, kosiarek itp. Zgodnie z prawem budowlanym, nie są to ani budynki, ani obiekty budowlane.

    Klasyfikacja budżetowa wydatku za badania na przeciwciała COVID-19

    W jakim paragrafie należy zaksięgować fakturę za badania na przeciwciała (COVID-19) - w § 428 czy § 430? Nie są to badania okresowe w ramach medycyny pracy, tylko badanie krwi zlecone przez szkołę swoim pracownikom.

    Paragon jako faktura uproszczona w 2021 r.

    Paragon jako faktura uproszczona w 2021 r. Czy do paragonu z NIP nabywcy można wystawić fakturę? Od kiedy paragony z NIP wykazywać w nowym JPK_VAT?

    Czy konto 840 jest właściwe do rozliczania opłat za przekształcenie wieczystego użytkowania w prawo własności

    Czy jednostka - urząd gminy - powinna prowadzić konto 840 do księgowania opłat za przekształcenie wieczystego użytkowania w prawo własności na 20 lat?

    Brak ogłoszenia o wyniku postępowania a odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

    Nowa ustawa - Prawo zamówień publicznych wprowadziła nowe rodzaje ogłoszeń m.in. w trybach zamówień poniżej progów unijnych, w tym ogłoszenie o wyniku postępowania i ogłoszenie o wykonaniu umowy. Czy podobnie jak innego rodzaju ogłoszenia będą one podlegać dyscyplinie finansów publicznych, np. przy niezamieszczeniu albo nieterminowym zamieszczeniu w Biuletynie Zamówień Publicznych?

    Nagroda jubileuszowa po przedstawieniu przez pracownika dodatkowych dokumentów

    Czy po dostarczeniu przez pracownika samorządowego dodatkowych dokumentów należy mu wypłacić nagrodę jubileuszową wyższego stopnia? Jeśli tak, to w jakiej wysokości? Czy należy ją oskładkować?

    Powierzenie prowadzenia określonych spraw gminy

    Czy z przepisu art. 33 ust. 4 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym wynika możliwość powierzenia przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) prowadzenia określonych spraw gminy w jego imieniu sekretarzowi tej gminy. W szczególności czy na podstawie tego przepisu wójt może upoważnić sekretarza gminy do podejmowania zarządzeń zmieniających budżet?