Czy wysokość świadczenia z ZFŚS musi uwzględniać kryterium dochodowe rodziny pracownika

STAN FAKTYCZNY: Samorządowy zakład budżetowy ze zgromadzonych na ZFŚS środków pieniężnych finan­suje działalność socjalną swoich pracowników polegającą na dofinansowaniu do krajowego wypoczynku organizo­wanego przez nich we własnym zakresie. Wysokość kwo­ty dofinansowania do tzw. wczasów pod gruszą uzależnio­na jest wyłącznie od średniego dochodu brutto z ostatnich 3 miesięcy uzyskiwanego wyłącznie przez pracownika zakładu. Zasady takie unormowane zostały w regulami­nie ZFŚS zakładu, sporządzonym przez naszego radcę prawnego i zatwierdzonym przez kierownika jednostki. Największe dofinansowanie otrzymują pracownicy (radca prawny, inspektor ds. bhp), którzy zatrudnieni są na nie­pełnych etatach, dla których zakład jest jednym z kilku pracodawców, a ich sytuacja ekonomiczna jest niezła.

ODPOWIEDŹ: Zapisy w regulaminie zakładowego fun­duszu świadczeń socjalnych (dalej: ZFŚS lub Fundusz) uzależniające wysokość kwoty dofinansowania od śred­niego dochodu brutto uzyskiwanego wyłącznie przez pra­cownika zakładu są nieprawidłowe.

Zasady dokonywania wypłat świadczeń z ZFŚS zosta­ły określone w ustawie z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej: ustawa o ZFŚS).

Fundusz tworzą pracodawcy zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pra­cowników w przeliczeniu na pełne etaty, z tym że pra­codawcy prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych tworzą Fundusz, bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników (art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o ZFŚŚ)

Samorządowy zakład budżetowy na mocy wymie­nionych przepisów jest zatem zobligowany bez względu na wielkość zatrudnienia do utworzenia ZFŚS.

Zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń fi­nansowanych z ZFŚS oraz zasady przeznaczania środków Funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności so­cjalnej określa pracodawca w regulaminie ZFŚS uzgod­nionym ze związkami zawodowymi, a w razie ich braku - z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezen­towania jej interesów (art. 8 ust. 2 ustawy o ZFŚS). Z po­wyższych uregulowań wynika, iż zapisy uwzględnione w regulaminie obowiązującym w samorządowym zakła­dzie budżetowym nie mogą być sprzeczne z zapisami usta­wy o ZFŚS. Z tego też względu pracodawca nie może ustanowić wewnętrznego regulaminu ZFŚS, w którym ustanowione reguły korzystania ze środków Funduszu są sprzeczne z zasadami uregulowanymi w przepisach ustawy o ZFŚS.

Należy dodatkowo zaznaczyć, iż zgodnie z zapisami art. 12a ust. 1 ustawy o ZFŚS, kto będąc pracodawcą lub odpowiedzialnym, w imieniu pracodawcy, za wykonywa­nie przepisów ustawy, nie wykonuje przepisów ustawy albo podejmuje działania niezgodne z przepisami ustawy, podlega karze grzywny.

Samorządowy zakład budżetowy, wypłacając świadczenia z ZFŚS swoim pracownikom, gdzie wy­sokość dofinansowania uzależniona była wyłącznie od kryterium uzyskiwanego dochodu przez samego pracownika i tylko w samym zakładzie, postępował nieprawidłowo i wbrew przepisom ustawy o ZFŚS. Po­nadto sporządzony przez radcę prawnego zatrudnionego w zakładzie i zatwierdzony przez kierownika jednostki re­gulamin wewnętrzny ZFŚS zawierał postanowienia, które są sprzeczne i niezgodne z przepisami ustawy o ZFŚS.

Polecamy serwis: ZFŚS

Zapisy art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS jednoznacznie wskazują, że przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby upraw­nionej do korzystania z Funduszu. A zatem postępowa­nie samorządowego zakładu budżetowego było sprzeczne z przepisami ustawy o ZFŚS, gdyż nie uwzględniało ogól­nej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracowników zakładu uprawnionych do korzystania z ZFŚS.

Najprawdopodobniej, jak wynika z okoliczności poda­nych w pytaniu, radca prawny, który sporządził regulamin ZFŚS samorządowego zakładu budżetowego, dostosował zasady określające wysokość dofinansowania do wczasów pod gruszą do swojej sytuacji, gdzie przy zatrudnieniu na niepełnym etacie i proporcjonalnie niższym wynagrodze­niu, braku uwzględniania dochodów z zatrudnienia w in­nych zakładach oraz dobrej sytuacji finansowej, korzystne dla niego było uwzględnianie wysokości dochodów uzy­skiwanych wyłącznie w samorządowym zakładzie budże­towym.

Prawidłowo samorządowy zakład budżetowy wi­nien bezwzględnie zróżnicować wysokość wypłacanych świadczeń z ZFŚS pracownikom zakładu, uwzględ­niając ich wysokość od kryterium dochodowego całej rodziny pracownika, a nie wyłącznie od dochodu brutto uzyskiwanego w zakładzie.

Dodatkowo samorządowy zakład budżetowy zobowią­zany jest do zmiany swojego wewnętrznego regulaminu ZFŚS, uwzględniając w nim zasady i zapisy, które nie będą sprzeczne z ogólnymi przepisami prawa materialne­go, w zakresie działalności socjalnej organizowanej przez zakład pracy.

Odnośnie do drugiej części pytania, ewidencja ope­racji gospodarczych w samorządowym zakładzie bud­żetowym dokonywana jest zgodnie z planem kont dla jednostek budżetowych oraz samorządowych zakła­dów budżetowych określonym w załączniku nr 3 do roz­porządzenia Ministra Finansów z 5 lipca 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu teryto­rialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakła­dów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Operacje przyznanych i wypłaconych pracownikom samorządowego zakładu budżetowego świadczeń pie­niężnych z ZFŚS należy ująć na kontach:

234 „Pozostałe rozrachunki z pracownikami",
851 „Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych",
135 „Rachunek środków funduszy specjalnego prze­znaczenia" (ZFŚS),

225 „Rozrachunki z budżetami".

Schemat. Ewidencja przyznanego i wypłaconego świadczenia z ZFŚS (dofinansowanie do wczasów pod gruszą)

135 Rachunek środków

851 Zakładowy fundusz 234 Pozostałe rozrachunki                             funduszy specjalnego

świadczeń socjalnych                        z pracownikami                            przeznaczenia                 225 Rozrachunki z budżetami

Objaśnienia do schematu:

1. Przyznanie z ZFŚS dofinansowania do wczasów pod gruszą pracownikowi - Wn 851, Ma 234
2. Przelew kwoty netto dofinansowania na rachunek bankowy pracownika - Wn 234, Ma 135
3. Zapłata zaliczki na podatek dochodowy od wypłaconego świadczenia, którego wysokości przekracza 380 zł - Wn 225, Ma 135

RADOSŁAW TYBURCZY - biegły sądowy z dziedziny rachunkowości budżetowej i finansów publicznych, kierownik oddziału kontroli finansowej w urzędzie wojewódzkim, współpracuje z jednostkami samorządu terytorialnego i instytucjami państwowymi w zakresie kontroli i analiz finansowo-księgowych

PODSTAWY PRAWNE

art. 1 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 i 2, art. 12a ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o za­kładowym funduszu świadczeń socjalnych (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 592; ost.zm. Dz.U. z 2013 r. poz. 1645)
załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Finansów z 5 lipca 2010 r. w spra­wie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżeto­wych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy ce­lowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 289)

Zobacz również: Świadczenia finansowane w ramach działalności socjalnej