Klasyfikacja budżetowa w praktyce

Obowiązuje kilka przepisów, które mają kluczowe znaczenie przy klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, potocznie określanych mianem „klasyfikacja budżetowa”. Pierwszym z nich, jak by się mogło wydawać, powinien być ten, z którego wynika delegacja dla Ministra Finansów do wydania rozporządzenia, w którym ta klasyfikacja zostanie ustalona. Tak nie jest, ponieważ najpierw trzeba wiedzieć, w obszarze jakich przepisów „merytorycznych” dana jednostka funkcjonuje i jaki wywierają one wpływ na stosowanie odpowiedniego zakresu działów, rozdziałów i paragrafów. Jeszcze do tego ma znaczenie, jakiego rodzaju jest to jednostka sektora finansów publicznych i w kontekście tego, czy jednostka będzie mogła skorzystać z takiej czy innej podziałki.

Klasyfikacja budżetowa nie nadąża za zmianami przepisów merytorycznych, ot choćby przykład zmian z 2011 r., które wprowadzono w ustawie z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy w odniesieniu do podnoszenia kwalifikacji zawodowych, których skutki w klasyfikacji budżetowej wprowadzono dopiero od 1 stycznia 2016 r. – chodzi o stosowanie do wyjazdów na szkolenia (podróży szkoleniowych – a konkretnie możliwego zwrotu kosztów tych podróży) paragrafu 470 „Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej”, w którym należy aktualnie klasyfikować zwrot kosztów podróży.

Polecamy: Poradnik Rachunkowości Budżetowej

Jeśli poznamy zasady powiązań między sposobem funkcjonowania jednostki i zależności przepisów „merytorycznych” oraz finansowych (treści ekonomicznej) mających wpływ na sposób księgowania, to łatwiej będzie w praktyce stosować klasyfikację budżetową. Rozważmy przykład jednostki budżetowej (na ten moment nie ma znaczenia, czy jest to państwowa czy samorządowa jednostka budżetowa). Artykuł 11 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: uofp) wskazuje, że jednostka budżetowa działa na podstawie statutu określającego w szczególności jej nazwę, siedzibę i przedmiot działalności, a podstawą jej gospodarki finansowej jest plan dochodów i wydatków, zwany w ustawie „planem finansowym jednostki budżetowej”. A zatem należy pamiętać o następującym schemacie:

Statut (opisuje ramy działania i przedmiot działalności jednostki) › plan finansowy (wykorzystuje przedmiot działalności ustalony w klasyfikacji budżetowej w postaci działów i rozdziałów)

Plan finansowy nie może być opracowany w oderwaniu od statutu (w urzędach i starostwach powiatowych od regulaminu organizacyjnego). Oznacza to, że nie każdy dział i rozdział może być stosowany w każdej jednostce. Nie jest właściwe stosowanie rozdziału 85202 „Domy pomocy społecznej” w ośrodku pomocy społecznej, ponieważ ośrodek takiej działalności jak dom pomocy społecznej nie prowadzi. W praktyce wiele jest takich przypadków, kiedy nie mając odpowiedniego przedmiotu działalności, jednostka stosuje rozdział przypisany do działalności zupełnie innej jednostki. Fakt przekazywania środków do domu pomocy społecznej wiąże się jedynie z dokonaniem odpowiedniego przelewu co miesiąc, a nie świadczeniem usług dla mieszkańca domu. Oczywiście od razu powstaje pytanie, a jak należy klasyfikować? Jedyną prawidłową odpowiedzią będzie: zgodnie z założeniami i wytycznymi dysponenta środków. Najwłaściwsze byłoby klasyfikowanie ww. wydatków w rozdziale 75809 „Rozliczenia między jednostkami samorządu terytorialnego”, ponieważ dochodzi do przekazania środków między jednostką organizacyjną gminy i jednostką organizacyjną powiatu (sam fakt przelewu środków do domu pomocy społecznej nie rodzi prowadzenia takiej działalności).

Kolejną istotną zasadą jest to, aby wydatki klasyfikowali tak naprawdę pracownicy merytoryczni, którzy powinni dysponować wystarczającą wiedzą np. na temat odróżnienia ekspertyzy od zwykłej usługi, remontu od modernizacji. Księgowi powinni bazować na opisach dokumentów dokonanych przez pracowników merytorycznych, a decyzja, czy dyrektor się zgodzi, to inna kwestia. Należy zwrócić uwagę, że po zmianach od 1 stycznia 2016 r. za opracowanie i napisanie planu finansowego odpowiada jedynie kierownik jednostki, a rola księgowego, bazując na art. 54 uofp, sprowadza się do wstępnego sprawdzenia zgodności z planem finansowym i kontroli formalno-rachunkowej.