Kategorie
Analiza raportu UZP dotyczącego kar umownych./ fot. Fotolia
Analiza raportu UZP dotyczącego kar umownych./ fot. Fotolia
Fotolia
Na materię zamówień publicznych składają się zarówno kwestie dotyczące udzielania zamówień jak i ich realizacji. Z obszarem wskazanym jako drugi, związane są zagadnienia dotyczące kar umownych za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy w sprawie zamówienia publicznego. Poświęcony został im raport opracowany przez UZP.

W marcu 2018 r., na stronie internetowej Urzędu Zamówień Publicznych, opublikowany został raport dotyczący stosowania kar umownych w zamówieniach publicznych[1] (dalej: Raport), stanowiący zwieńczenie analiz przeprowadzonych przy wykorzystaniu metody ankietowej, w oparciu o umowy w sprawie zamówienia publicznego zawarte w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2017 r. Ponad połowę respondentów stanowiły podmioty współtworzące strukturę administracji rządowej (28% badanych) albo samorządowej (28% badanych).

Polecamy produkt: Klasyfikacja budżetowa 2019

Zgodnie z tytułem Raportu jego zakresem przedmiotowym objęto zagadnienia związane z praktycznymi aspektami kar umownych za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, w szczególności dotyczącymi przyczyn i częstotliwości ich nakładania, sposobów windykacji i ewentualnego dochodzenia ich na drodze sądowej. Kwestie te mają praktycznie doniosłe znaczenie, gdyż jak wynika z Raportu, prawie wszyscy ankietowani (98% przypadków) zawierali w treści umów o zamówienie publiczne klauzule dotyczące kar umownych a ponadto w większości formułowali je we wszystkich umowa (85% przypadków). W ramach niniejszego opracowania zaprezentowane zostaną najistotniejsze wnioski wynikające z analizy Raportu.

Powszechność nakładania kar umownych

Z powszechnością formułowania w umowach w sprawie zamówień publicznych postanowień dotyczących kar umownych koresponduje częstotliwość aktualizowania się sytuacji stanowiących podstawę ich nałożenia. Zgodnie z treścią raportu 67% zamawiających faktycznie nałożyło na wykonawców kary umowne. Najwięcej kar umownych zostało nałożonych w związku z realizacją usług – 652 przypadki (54%), w dalszej kolejności w zamówieniach na dostawy – 371 przypadków (31%) oraz w zamówieniach na roboty budowlane – 178 przypadków (15%).

Powyższe ukazuje, że nałożenie kary umownej nie stanowi wyjątku od reguły wiodącej. Zamawiający powinni uwzględniać wskazaną okoliczność m.in. na etapie weryfikacji ziszczenia się podstaw do wykluczenia wykonawcy z postępowania o udzielenie zamówienia, w oparciu o art. 24 ust. 5 pkt 2 p.z.p. Na marginesie warto odnotować, że powiązanie nałożenia kary umownej z koniecznością eliminacji wykonawcy z postępowania o udzielenie zamówienia na podstawie wskazanej fakultatywnej przesłanki wykluczenia powinno następować z zachowaniem odpowiedniego stopnia ostrożności (zob. wyrok KIO z 12 października 2017 r., KIO 1992/17).

Wskazanymi przez ankietowanych przyczynami nienakładania zastrzeżonych w umowie kar, był:

  1. brak potrzeby uzasadniony należytym wykonaniem umowy – 41% przypadków;
  2. usunięcie przez wykonawcę wad/nieprawidłowości – 28% przypadków;
  3. złożenie przez wykonawcę odpowiedzi lub wyjaśnień – 21% przypadków;
  4. niski poziom uchybień – 3% przypadków.

Powyższe zestawienie ukazuje, że powstanie u zamawiającego wstępnego przeświadczenia o zasadności nałożenia kar umownych nie musi skutkować podjęciem wskazanej czynności. Do wyjątków nie należą sytuacje w których stanowisko zamawiającego uległo modyfikacji na skutek działań podjętych przez wykonawcę – usunięcie nieprawidłowości lub złożenie wyjaśnień.

Przyczyny nałożenia kar umownych

Najczęstszą przyczyną nakładania kar umownych było nieterminowe wykonanie w całości lub w części przedmiotu umowy. Uwzględniając przedmiot zamówienia, nieterminowość realizacji umowy była przyczyną nałożenia kar umownych w:

  1. 83% przypadków – zamówienia na dostawy;
  2. 59% przypadków – zamówienia na roboty budowlanej;
  3. 50% przypadków – zamówienia na usługi.

Uzupełniająco należy odnotować, że w 6% przypadków respondenci wskazali, że przyczyną nałożenia kar umownych było nieterminowe wykonanie przez wykonawcę prac zleconych protokołem konieczności a w 1% przypadków opóźnienie bądź nieterminowa realizacja naprawy awarii lub wad ujawnionych w okresie gwarancji.

Zobacz: Finanse publiczne

Najczęstszy powód nakładania kar umownych powinien zostać uwzględniony przez zamawiających m.in. na etapie kreowania pozacenowych kryteriów oceny ofert. Za powszechnie stosowane należy uznać kryterium terminu realizacji zamówienia[2]. Zestawiając powyższe z danymi dotyczącymi powszechności sytuacji w których nieterminowe wykonanie świadczenia stanowi podstawę naliczenia kar umownych należy zamawiającym rekomendować racjonalne powiązanie wagi kryterium terminowej realizacji zamówienia z wartością kar umownych tytułem niedotrzymania zaoferowanego terminu.

Dochodzenie roszczeń tytułem nałożonych kar umownych

Uwzględniając przedmiot zamówienia, kary umowne na skutek otrzymania wezwania do ich zapłaty uiszczono w:

  1. 58% przypadków – zamówienia na dostawy;
  2. 49% przypadków – zamówienia na usługi;
  3. 36 % przypadków – zamówienia na roboty budowlane.

W raporcie wskazano, iż bezskuteczne wezwanie wykonawcy do zapłaty nie zawsze skłania zamawiających do skierowania sprawy na drogę sądową. Uwzględniając przedmiot zamówienia jedynie w:

  1. 6% przypadków – zamówienia na roboty budowlane;
  2. 3% przypadków – zamówienia na dostawy;
  3. 2% przypadków – zamówienia na usługi

w których kar nie zapłacono kar umownych, zamawiający skierowali pozew do sądu.

Zgodnie z treścią raportu, w badanym okresie niewiele spraw zakończyło się ostatecznym rozstrzygnięciem spraw na drodze sądowej. W sprawach zakończonych, sądy najczęściej rozstrzygały na korzyść zamawiających. Zważając na przedmiot zamówienia w:

  1. 100% zakończonych spraw – zamówienia na usługi;
  2. 50% zakończonych spraw – zamówienia na roboty budowlane;
  3. 50% zakończonych spraw – zamówienia na dostawy

uwzględniono powództwo zamawiającego.

Ponadto strony zawierały również ugody sądowe. W wskazany sposób zakończyły się 2 sprawy powstałe w związku z realizacją zamówienia na roboty budowlane oraz 1 mająca swoje źródło w wykonywaniu zamówienia na dostawy. W wskazanym kontekście warto przypomnieć, że ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności do ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych wprowadzono art. 54a, stanowiący podstawę do zawierania ugód w sprawach spornych należności cywilnoprawnych (w tym dotyczących kar umownych) przez jednostki sektora finansów publicznych.

[1] UZP, Raport dotyczący stosowania kar umownych w zamówieniach publicznych, Warszawa 2018 r., https://www.uzp.gov.pl/__data/assets/pdf_file/0018/36414/Raport-kary_umowne_2018.pdf

[2] Zob. UZP, Raport dotyczący kryteriów oceny ofert - wpływ zmian wprowadzonych nowelizacjami ustawy Prawo zamówień publicznych z dnia 29 sierpnia 2014 r. i z dnia 22 czerwca 2016 r. na stosowanie pozacenowych kryteriów ofert w postępowaniach o zamówienie publiczne, s. 7 – zgodnie z zaprezentowanymi w nim ustaleniami kryterium „termin realizacji/czas dostawy” było najczęściej stosowanym kryterium pozacenowym. 

Konrad Różowicz

prawnik w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu, specjalizuje się w prawie zamówień publicznych

Dr Krystian Ziemski & Partners Kancelaria Prawna spółka komandytowa w Poznaniu

www.ziemski.com.pl

Artykuł pochodzi z Portalu: www.prawodlasamorzadu.pl

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość budżetowa
    1 sty 2000
    22 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Zmiany w wynagrodzeniach pracowników samorządowych od 1 października 2021 r.

    Zmiany w wynagrodzeniach pracowników samorządowych – nowe stawki w kategoriach zaszeregowania. Zmiany wejdą w życie 1 października 2021 r.

    Dodatek wyjazdowy dla ratowników medycznych

    Dodatek wyjazdowy dla ratowników medycznych. W porozumieniu, które zawarliśmy z protestującymi, przywróciliśmy tzw. dodatek wyjazdowy – poinformował w środę wiceminister zdrowia Waldemar Kraska.

    Jaki VAT od umowy z biegłym sądowym zawartej przez gminę?

    Jako gmina chcemy powołać biegłego wpisanego na listę biegłych sądowych do wydania opinii. Czy czynności takiej osoby, która nie prowadzi działalności gospodarczej, stanowią działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, dlatego podlegają opodatkowaniu VAT?

    140 mln zł dla samorządów w związku z powrotem dzieci do szkół

    17 września 2021 r. Ministerstwo Finansów przekaże na rachunki JST ponad 140 mln zł z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na działania edukacyjne.

    Kiedy stosować oznaczenie TP w spółce będącej własnością gminy

    Nasza Spółka jest własnością Gminy w 100%. Zajmujemy się głównie dostawą wody i odbiorem ścieków. Forma prawna: Sp. z o.o. Od 01.07.2021 r. nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących dostaw towarów oraz świadczenia usług, gdy powiązanie wynika wyłącznie z powiązania z naszym właścicielem tj. Gminą (gdyż jest to jednostka samorządu terytorialnego). Nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących Burmistrza Gminy gdyż jest to powiązanie z jednostką samorządu terytorialnego. Natomiast uważamy, że mamy obowiązek oznaczenia „TP” nadal transakcji sprzedaży gdy nabywcą jest członek Zarządu Spółki, członek Rady Nadzorczej Spółki, prokurent Spółki, oraz członkowie rodzin ww. podmiotów (tj. w stosunku do małżonków oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia). Czy stanowisko naszej Spółki jest wg Państwa prawidłowe?

    Zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim

    Jak dokonać przesunięcia pracownika samorządowego na zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim?

    Polski Ład a finanse gmin - co się zmieni?

    Polski Ład a finanse gmin. 8 września Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego (JST) w związku z Programem Polski Ład, przedłożony przez ministra finansów, funduszy i polityki regionalnej. Ministerstwo Finansów uważa, że zmiany, które wprowadzi Polski Ład przełożą się na sytuację finansową samorządów. Dlatego zostaną wprowadzone rozwiązania stabilizujące i wzmacniające finanse JST.

    Podwyżki dla funkcjonariuszy służb mundurowych 2022

    Podwyżki dla służb mundurowych 2022. Od 1 stycznia 2022 r. mają wzrosnąć wynagrodzenia funkcjonariuszy. O ile?

    Protest ratowników i środowisk medycznych

    Protest ratowników i środowisk medycznych. Czy będą podwyżki dla medyków?

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego - projekt zmian

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw. Nowe przepisy mają w szczególności umożliwić zrekompensowanie gminom ubytku dochodów spowodowanego wdrożeniem zmian podatkowych (głównie w PIT) w ramach tzw. Polskiego Ładu. Co się zmieni w dochodach samorządowych?

    Ile jesteśmy winni instytucjom oświaty?

    Krajowy Rejestr Długów przeanalizował, ile jesteśmy winni instytucjom oświaty. Wśród dłużników oprócz studentów i absolwentów są też przedsiębiorcy.

    Projekt budżetu państwa na 2022 rok - dochody

    Dochody budżetu w 2022 r. wyniosą 475,6 mld zł i będą wyższe od przewidywanych dochodów uzyskanych w roku 2021 o 0,4 proc. W ujęciu realnym dochody budżetu spadną o 2,8 proc. – wynika z projektu ustawy budżetowej na 2022 r.

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów. Z wyliczeń Ministerstwa Finansów wynika, że zmiany podatkowe wprowadzane Polskim Ładem będą kosztować samorządy ok. 150 mld zł w ciągu 10 lat. Trwają prace nad rozwiązaniami legislacyjnymi, które mają te straty zrekompensować. Proponowane zmiany to gwarancja dochodów i subwencja rozwojowa dla aktywnych inwestycyjnie gmin. W efekcie dochody jednostek samorządu terytorialnego (JST) mają być o ok. 10 proc. wyższe niż prognozowane. – Zarówno w trakcie pandemii, jak i obecnie samorządy bardzo dobrze poradziły sobie, jeżeli chodzi o stronę budżetową – mówi Sebastian Skuza, wiceminister finansów.

    Czy nauczyciele masowo uciekają na emerytury?

    Od czasów pandemii spada liczba nauczycieli odchodzących na emeryturę i świadczenia kompensacyjne. Tak wynika z danych ZUS.

    Rower publiczny jednak z odliczeniem VAT

    Prawo do odliczenia VAT od inwestycji w system rowerów publicznych od kilku lat było źródłem sporów pomiędzy gminami (miastami) a organami podatkowymi.

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej. Osoba została powołana na stanowisko dyrektora gminnej biblioteki. Zgodnie z ustawą o prowadzeniu i organizowaniu działalności kulturalnej wójt gminy wysłał prośbę do kilku stowarzyszeń o wydanie opinii. Jednak nie otrzymał informacji zwrotnej od żadnego stowarzyszenia. Czy w przypadku braku odpowiedzi ze strony stowarzyszenia można uznać, że opinia jest pozytywna?

    Przekształcenie zakładu komunalnego w spółkę - czy to przejęcie zakładu pracy

    Gminne jednostki organizacyjne realizujące zadania komunalne, każda w wąskim zakresie, z początkiem przyszłego roku mają zostać przekształcone w spółkę prawa handlowego. Dotychczasowi dyrektorzy przekształcanych zakładów komunalnych mają stać się kierownikami poszczególnych komórek organizacyjnych w nowo powołanej spółce gminnej.

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego za czas choroby i innych nieobecności w obliczeniach

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego. Jak obliczyć kwotę dodatku, jeżeli pracownik nie przepracował całego miesiąca z innego powodu niż choroba? Czy kwotę dodatku dzieli się przez liczbę dni w danym miesiącu, czy przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu? Czy dodatek powinien być wypłacony w całości, w sytuacji gdy pracownik przebywa część miesiąca na zwolnieniu lekarskim?

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT. Czy gminy i powiaty, świadcząc usługi w ramach programu, działają w charakterze podatników VAT? Czy VAT związany z wydatkami na tworzenie i utrzymanie centrum jest kosztem kwalifikowalnym?

    Kiedy zamawiający może odstąpić od zawartej umowy w trybie zamówień publicznych

    Kiedy zamawiający może odstąpić od umowy w trybie zamówień publicznych? Czy gmina może wycofać się z umowy i czy potrzebna jest zgoda wykonawcy (w umowie nie było warunków odstąpienia)?

    Zmiany w klasyfikacji budżetowej - rozporządzenie z 26 lipca 2021 r.

    Klasyfikacja budżetowa. Ustawodawca przygotował obszerne zmiany w rozporządzeniu dotyczącym klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, pojawiły się m.in. nowe paragrafy dla oświaty: 479 „Wynagrodzenia osobowe nauczycieli” oraz 480 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne nauczycieli”. Zmiany co do zasady wejdą w życie 1 stycznia 2022 r., przy czym część zmian obowiązuje z mocą wsteczną od 1 stycznia 2021 r. Na jakie dokładnie zmiany muszą być przygotowane organy administracji samorządowej?

    Ile zarabiają parlamentarzyści w UE?

    Zarobki parlamentarzystów w UE - najwięcej zarabiają Włosi i Niemcy. Hiszpanie i Portugalczycy otrzymują aż 14 wypłat.

    Spłata zadłużenia gminy z rezerwy celowej

    Spłata zadłużenia gminy ze środków pochodzących z rezerwy celowej - czy jest możliwa?

    Podwyżki dla najwyższych urzędników państwowych 2021

    Podwyżki dla najwyższych urzędników państwowych od 1 sierpnia 2021 r. - premiera, marszałków Sejmu i Senatu, rządu, posłów, senatorów, rzeczników itd. Ile będą zarabiać?

    Reorganizacja struktury szkoły i związana z tym likwidacja stanowiska

    W związku z licznymi zmianami struktury pracy w szkole przewidujemy likwidację jednego stanowiska sprzątaczki oraz stanowiska referenta. Wszyscy pracownicy administracji i obsługi zatrudnieni są na czas nieokreślony. Jakie regulacje obowiązują szkołę przy wypowiadaniu takich umów?