Kategorie

Ubezpieczenie wypadkowe - historia

Inventage
Inventage jest międzynarodową firmą specjalizującą się w optymalizacji kosztów
praca, robotnik, bhp / Fot. Fotolia
praca, robotnik, bhp / Fot. Fotolia
Skąd wzięła się idea ochrony pracownika podczas pracy? Poznaj genezę ubezpieczenia wypadkowego.

W obecnym stanie prawnym, wypadkiem przy pracy, jest nagłe zdarzenie, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
  •  podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
  • w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

(art. 3. ust. 1. ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych)

Obecnie, podstawową funkcją ubezpieczenia wypadkowego jest gwarantowanie środków egzystencji ubezpieczonemu, który w trakcie pracy doznał nieszczęśliwego wypadku i przez określony czas musi powstrzymywać się od jej wykonywania ze względu na stan zdrowia. Ryzyko związane z utratą zdolności do pracy w wyniku wypadku przy pracy dotyczy wszystkich osób aktywnych zawodowo. Podleganie ubezpieczeniu wypadkowemu zapewnia m.in. prawo do: zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, jednorazowego odszkodowania, czy renty z tytułu niezdolności do pracy.

Zobacz również: Odpowiedzialność zarządcy drogi a powierzenie odśnieżania osobie trzeciej

Pobieżnie przedstawiając aktualne funkcje i zasady ubezpieczenia wypadkowego, chcielibyśmy je skonfrontować z ewolucją idei ubezpieczania pracowników od nieprzewidzianych urazów jakich mogą doznać podczas czasu wykonywanej pracy. W pierwszej części zostanie omówiona geneza idei zapewnienia środków egzystencji poszkodowanemu w wypadku przy pracy pracownikowi, w drugiej kolejności przedstawimy najważniejsze z ustaw poprzedzających aktualnie istniejący stan prawny.

Idea zapewnienia środków egzystencji poszkodowanemu w wypadku przy pracy pracownikowi

O ile wypadki przy pracy zdarzały się zawsze, o tyle prawo pracownika do uzyskania środków egzystencji podczas niemożliwości wykonywania pracy narodziło się wraz z wiekiem XIX. Rozwój ubezpieczenia wypadkowego w nowoczesnej formie rozwijał się równomiernie do powoływanych stopniowo służb Bezpieczeństwa i Higieny Pracy. Era rewolucji przemysłowej, wraz z powstaniem wielkiego przemysłu fabrycznego, przyniosła również nową technologię pracy. Maszyny, z jednej strony popychały gospodarkę do przodu z zawrotnym do tej pory tempem, z drugiej wywoływały nieznane dotychczas urazy podczas pracy.

Odpowiedzią na te wydarzenia, w pierwszej kolejności były próby wypracowania systemu ochrony zdrowia i życia podczas pracy kobiet i dzieci. W 1833 roku, w Anglii powołano inspekcję fabryczną. Następnie, podobne komórki powołano we Francji i Prusach. ( źródło: http://www.jobsafety.com.pl/historia-bhp-sluzba.html) . Kolejnymi krajami, w których funkcjonowały ubezpieczenia wypadkowe już w pierwszych latach XX wieku były m.in. Dania, Austria, Holandia, Rumunia, Niemcy czy Włochy.

Tej tendencji, towarzyszył opór pracodawców- odpowiedzią na powoływanie publicznych organów, czuwających nad warunkami pracy było powołanie stowarzyszenia pracodawców: National Safety of Factory Occupiers. Celem stowarzyszenia było zwalczanie ustawodawstwa państwowego z zakresu BHP.

Życie ludzkie zaczęło jednak znaczyć więcej niż dotychczas. Rozwój środków łączności, spowodował wzrost świadomości społecznej. Uważam, że walka o bezpieczne i higieniczne warunki pracy była elementem budowy systemu praw człowieka.

Po raz pierwszy profesjonalnych pracowników BHP powołano w 1906 roku w Stanach Zjednoczonych. Była to odpowiedź na prowadzoną wówczas w Stanach Zjednoczonych kampanię „walki z zabijaniem ludzi bez wojny”. Duża liczba wypadków śmiertelnych w przemyśle ciężkim prowadziła do wszczęcia społecznej debaty na temat bezpieczeństwa pracy i ewentualnych następstw nieszczęśliwych wypadków. Komórka BHP w Polsce powstała dopiero w sierpniu 1953 roku.

Z koeli na gruncie międzynarodowym, w 1919 roku- powstała Międzynarodowa Organizacja Pracy, czuwająca nad prawami i warunkami pracowników. 

Polecamy serwis: ZUS

Prawne podstawy ubezpieczenia wypadkowego

Ważnym elementem wpływającym na rozwój podstaw prawnych ubezpieczenia wypadkowego było zdefiniowanie odpowiedzialności cywilnej pracodawców za szkody powstałe podczas pracy. Znowu,  prekursorem stała się Anglia, gdzie w 1840 roku wprowadzono dla pracodawców obowiązek zwrotu kosztów leczenia i zagwarantowania świadczeń pieniężnych osobom, które doznały uszczerbków na zdrowiu w miejscu pracy.

Tam, gdzie nie istniały podstawy ubezpieczenia wypadkowego, stwarzano system odpowiedzialności cywilnej pracodawców za wypadki przy pracy. Z perspektywy można stwierdzić, że udzielenie jedynie jednorazowego ekwiwalentu za doznaną szkodę w wypadku przy pracy, nie realizowało podstawowej funkcji ubezpieczenia wypadkowego- mianowicie zapewnienia trwałego zabezpieczenia egzystencji na wypadek niezdolności do pracy z powodu wypadku w zatrudnieniu. Ponadto, uzyskanie odszkodowania od pracodawcy zwykle wiązało się dla pracownika z długotrwałym procesem, podczas którego należało uzyskać prawomocne orzeczenie nakładające na pracodawcę obowiązek wypłaty świadczenia.

Początkowo, idea ochrony zdrowia pracowników podczas pracy była rozwijana niezależnie: z jednej strony przez towarzystwa ubezpieczeniowe, z drugiej przez inspekcje pracy. Z jednej więc strony, skupiano się na skutkach wypadków, z drugiej- na przeciwdziałaniu przyczynom nieprzewidzianych urazów, doznawanych przez pracowników w miejscu pracy.
Przybliżając perspektywę do gruntu polskiego, na uwadze należy mieć ustawodawstwa poszczególnych państw zaborczych.

Na obszarach byłego zaboru austriackiego obowiązywała austriacka ustawa z dnia 28 grudnia 1887 roku o przymusowym ubezpieczeniu od wypadków przy pracy.

Ustawa obejmowała ubezpieczeniem stosunkowo najszerszą w porównaniu z pozostałymi zaborami grupę pracowników fizycznych i umysłowych. Podstawą do wypłaty świadczeń był brak możliwości zarobkowania, powstały na skutek wypadku przy pracy, a trwający dłużej niż cztery tygodnie. Ustawa austriacka znała całkowitą niezdolność do zarobkowania, która uprawniała pracownika do otrzymywania renty w wysokości 2/3 średniego wynagrodzenia z ostatniego roku pracy, oraz częściową niezdolność, dającą prawo do ułamkowej części renty odpowiadającej odsetkowi uszczerbku na zdrowiu pracownika, który uległ wypadkowi przy pracy. Ponadto pracownikowi niezdolnemu do zarobkowania z powodu wypadku przy pracy przysługiwał specjalny dodatek z tytułu bezradności. Świadczenia z tytułu wypadku przy pracy nie przysługiwały tym pracownikom, którzy spowodowali wypadek z winy umyślnej, bądź też wypadek był efektem przestępstwa. W modelu austriackim administracja ubezpieczeniami od wypadków przy pracy została powierzona jednostkom terytorialnym, jakimi były Zakłady Ubezpieczeń od Wypadków.

„Z Dziejów Prawa”. T. 3 (11). Katowice 2010. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 2763, s. 139—162

W zaborze pruskim obowiązywała Ordynacja Ubezpieczeniowa Rzeszy z 1911 roku.

Regulacja wymagała niemal powszechnego przymusu ubezpieczenia (…) miało miejsce połączenie ubezpieczenia na wypadek choroby i wypadku przy pracy w taki między innymi sposób, że niezdolność do zarobkowania spowodowana wypadkiem przy pracy przez pierwsze 13 tygodni uprawniała do zasiłku chorobowego, a po upływie tego terminu- do renty inwalidzkiej. Administracja i finansowanie systemu niemieckiego oparte były na organizacjach zawodowych pracodawców, którzy zrzeszali się w grupy, na przykład branżowe, a przez kalkulację ryzyka ustalali taryfy składek w wysokości niezbędnej do funkcjonowania stowarzyszeń powołanych dl celów ubezpieczeniowych.

Na ziemiach polskich, jedną z najważniejszych była ustawa scaleniowa (istotna była również ustawa z 7 lipca 1921 roku, poszerzająca krąg robotników objętych ubezpieczeniem wypadkowym). Z kolei ustawa scaleniowa włączyła w krąg ryzyka objętego ubezpieczeniem wypadkowym również skutki choroby zawodowej (zdefiniowanej w Rozporządzeniu Prezydenta RP z 23 sierpnia 1927 roku), a także szerzej rozumianych wypadków w zatrudnieniu. Instytucją czuwającą nad systemem ubezpieczenia wypadkowego na mocy ustawy scaleniowej był Zakład Ubezpieczeń od Wypadków. Co ciekawe, i odmienne od aktualnego stanu prawnego, ustawa scaleniowa nie wprowadzała okresu wyczekiwania jako jednego z warunków uzyskania prawa do świadczenia. Sposób ustalania renty dla poszkodowanego, wyglądał następująco:
- gdy niezdolność do pracy była w stopniu całkowitym: renta wynosiła 66%  przeciętnego wynagrodzenia plus 10% na każde dziecko, do maksymalnej kwoty dotychczasowego zarobku
-jeżeli niezdolność miała charakter częściowy i wielkość powyżej 10 %- renta przysługiwała proporcjonalnie do stopnia utraty zdolności zarobkowania

Renta wdowia wynosiła 30% podstawy renty zmarłego, a renta sieroca 20% tej podstawy.

Wprowadzając ubezpieczenie wypadkowe w kształcie podobnym do obecnego nadano odszkodowaniu postać świadczeń zryczałtowanych, przyznawanych bez uwzględnienia elementów indywidualnych, a także rozluźniono związek między wysokością odszkodowania i rozmiarem poniesionej szkody. Nie uwzględnia się przecież w wymiarze świadczenia wzrostu potrzeb pracownika z powodu choroby, czy też jego bliskich. Niektóre więc elementy szkody zostają przy wymiarze świadczenia pominięte. W nowoczesnych systemach ubezpieczeń wypadkowych, wyłączona więc została zasada miarkowania odszkodowania. W procesie ewolucji wysokość świadczeń jest uzależniona od rozmiaru doznanego uszczerbku i jego wpływu na zdolność do wykonywania pracy. A uzyskiwanie świadczenia od organów państwowych, uwalnia pracowników od potrzeby udowadniania winy pracodawcy w procesie cywilnym o nakaz wypłaty odszkodowania ( źródło: Pojęcia i konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego. Inetta Jędrasik- Jankowska).

Rafał Jędruchniewicz / Inventage Polska

Autorzy:

Rafał Jędruchniewicz i Aleksandra Mizołek.

Polecamy w INFORRB

Czy pieniądze utracone w wyniku wypadku trzeba zwracać poszkodowanemu pracownikowi

Jak dokumentować prawo do zasiłku opiekuńczego i chorobowego

Wynagrodzenie uwzględniane przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Księgowość budżetowa
    1 sty 2000
    20 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    140 mln zł dla samorządów w związku z powrotem dzieci do szkół

    17 września 2021 r. Ministerstwo Finansów przekaże na rachunki JST ponad 140 mln zł z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na działania edukacyjne.

    Kiedy stosować oznaczenie TP w spółce będącej własnością gminy

    Nasza Spółka jest własnością Gminy w 100%. Zajmujemy się głównie dostawą wody i odbiorem ścieków. Forma prawna: Sp. z o.o. Od 01.07.2021 r. nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących dostaw towarów oraz świadczenia usług, gdy powiązanie wynika wyłącznie z powiązania z naszym właścicielem tj. Gminą (gdyż jest to jednostka samorządu terytorialnego). Nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących Burmistrza Gminy gdyż jest to powiązanie z jednostką samorządu terytorialnego. Natomiast uważamy, że mamy obowiązek oznaczenia „TP” nadal transakcji sprzedaży gdy nabywcą jest członek Zarządu Spółki, członek Rady Nadzorczej Spółki, prokurent Spółki, oraz członkowie rodzin ww. podmiotów (tj. w stosunku do małżonków oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia). Czy stanowisko naszej Spółki jest wg Państwa prawidłowe?

    Zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim

    Jak dokonać przesunięcia pracownika samorządowego na zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim?

    Polski Ład a finanse gmin - co się zmieni?

    Polski Ład a finanse gmin. 8 września Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego (JST) w związku z Programem Polski Ład, przedłożony przez ministra finansów, funduszy i polityki regionalnej. Ministerstwo Finansów uważa, że zmiany, które wprowadzi Polski Ład przełożą się na sytuację finansową samorządów. Dlatego zostaną wprowadzone rozwiązania stabilizujące i wzmacniające finanse JST.

    Podwyżki dla funkcjonariuszy służb mundurowych 2022

    Podwyżki dla służb mundurowych 2022. Od 1 stycznia 2022 r. mają wzrosnąć wynagrodzenia funkcjonariuszy. O ile?

    Protest ratowników i środowisk medycznych

    Protest ratowników i środowisk medycznych. Czy będą podwyżki dla medyków?

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego - projekt zmian

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw. Nowe przepisy mają w szczególności umożliwić zrekompensowanie gminom ubytku dochodów spowodowanego wdrożeniem zmian podatkowych (głównie w PIT) w ramach tzw. Polskiego Ładu. Co się zmieni w dochodach samorządowych?

    Ile jesteśmy winni instytucjom oświaty?

    Krajowy Rejestr Długów przeanalizował, ile jesteśmy winni instytucjom oświaty. Wśród dłużników oprócz studentów i absolwentów są też przedsiębiorcy.

    Projekt budżetu państwa na 2022 rok - dochody

    Dochody budżetu w 2022 r. wyniosą 475,6 mld zł i będą wyższe od przewidywanych dochodów uzyskanych w roku 2021 o 0,4 proc. W ujęciu realnym dochody budżetu spadną o 2,8 proc. – wynika z projektu ustawy budżetowej na 2022 r.

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów. Z wyliczeń Ministerstwa Finansów wynika, że zmiany podatkowe wprowadzane Polskim Ładem będą kosztować samorządy ok. 150 mld zł w ciągu 10 lat. Trwają prace nad rozwiązaniami legislacyjnymi, które mają te straty zrekompensować. Proponowane zmiany to gwarancja dochodów i subwencja rozwojowa dla aktywnych inwestycyjnie gmin. W efekcie dochody jednostek samorządu terytorialnego (JST) mają być o ok. 10 proc. wyższe niż prognozowane. – Zarówno w trakcie pandemii, jak i obecnie samorządy bardzo dobrze poradziły sobie, jeżeli chodzi o stronę budżetową – mówi Sebastian Skuza, wiceminister finansów.

    Czy nauczyciele masowo uciekają na emerytury?

    Od czasów pandemii spada liczba nauczycieli odchodzących na emeryturę i świadczenia kompensacyjne. Tak wynika z danych ZUS.

    Rower publiczny jednak z odliczeniem VAT

    Prawo do odliczenia VAT od inwestycji w system rowerów publicznych od kilku lat było źródłem sporów pomiędzy gminami (miastami) a organami podatkowymi.

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej. Osoba została powołana na stanowisko dyrektora gminnej biblioteki. Zgodnie z ustawą o prowadzeniu i organizowaniu działalności kulturalnej wójt gminy wysłał prośbę do kilku stowarzyszeń o wydanie opinii. Jednak nie otrzymał informacji zwrotnej od żadnego stowarzyszenia. Czy w przypadku braku odpowiedzi ze strony stowarzyszenia można uznać, że opinia jest pozytywna?

    Przekształcenie zakładu komunalnego w spółkę - czy to przejęcie zakładu pracy

    Gminne jednostki organizacyjne realizujące zadania komunalne, każda w wąskim zakresie, z początkiem przyszłego roku mają zostać przekształcone w spółkę prawa handlowego. Dotychczasowi dyrektorzy przekształcanych zakładów komunalnych mają stać się kierownikami poszczególnych komórek organizacyjnych w nowo powołanej spółce gminnej.

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego za czas choroby i innych nieobecności w obliczeniach

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego. Jak obliczyć kwotę dodatku, jeżeli pracownik nie przepracował całego miesiąca z innego powodu niż choroba? Czy kwotę dodatku dzieli się przez liczbę dni w danym miesiącu, czy przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu? Czy dodatek powinien być wypłacony w całości, w sytuacji gdy pracownik przebywa część miesiąca na zwolnieniu lekarskim?

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT. Czy gminy i powiaty, świadcząc usługi w ramach programu, działają w charakterze podatników VAT? Czy VAT związany z wydatkami na tworzenie i utrzymanie centrum jest kosztem kwalifikowalnym?

    Kiedy zamawiający może odstąpić od zawartej umowy w trybie zamówień publicznych

    Kiedy zamawiający może odstąpić od umowy w trybie zamówień publicznych? Czy gmina może wycofać się z umowy i czy potrzebna jest zgoda wykonawcy (w umowie nie było warunków odstąpienia)?

    Zmiany w klasyfikacji budżetowej - rozporządzenie z 26 lipca 2021 r.

    Klasyfikacja budżetowa. Ustawodawca przygotował obszerne zmiany w rozporządzeniu dotyczącym klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, pojawiły się m.in. nowe paragrafy dla oświaty: 479 „Wynagrodzenia osobowe nauczycieli” oraz 480 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne nauczycieli”. Zmiany co do zasady wejdą w życie 1 stycznia 2022 r., przy czym część zmian obowiązuje z mocą wsteczną od 1 stycznia 2021 r. Na jakie dokładnie zmiany muszą być przygotowane organy administracji samorządowej?

    Ile zarabiają parlamentarzyści w UE?

    Zarobki parlamentarzystów w UE - najwięcej zarabiają Włosi i Niemcy. Hiszpanie i Portugalczycy otrzymują aż 14 wypłat.

    Spłata zadłużenia gminy z rezerwy celowej

    Spłata zadłużenia gminy ze środków pochodzących z rezerwy celowej - czy jest możliwa?

    Podwyżki dla najwyższych urzędników państwowych 2021

    Podwyżki dla najwyższych urzędników państwowych od 1 sierpnia 2021 r. - premiera, marszałków Sejmu i Senatu, rządu, posłów, senatorów, rzeczników itd. Ile będą zarabiać?

    Reorganizacja struktury szkoły i związana z tym likwidacja stanowiska

    W związku z licznymi zmianami struktury pracy w szkole przewidujemy likwidację jednego stanowiska sprzątaczki oraz stanowiska referenta. Wszyscy pracownicy administracji i obsługi zatrudnieni są na czas nieokreślony. Jakie regulacje obowiązują szkołę przy wypowiadaniu takich umów?

    Zakres odpowiedzialności głównego księgowego w Państwowej Straży Pożarnej

    Zakres odpowiedzialności pracownika, któremu powierzono obowiązki głównego księgowego w jednostce sektora finansów publicznych, został określony zapisami ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: uofp) oraz ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (dalej: uondfp). W artykule autor przedstawia najważniejsze obowiązki głównego księgowego, których niewypełnienie może prowadzić do poniesienia odpowiedzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych, ale także odpowiedzialności karnej.

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia, w budżetówce bez zmian

    Rząd chce, aby minimalne wynagrodzenie wzrosło o 200 zł brutto. Płace w budżetówce pozostaną jednak zamrożone.

    Wynagrodzenia medyków po 1 lipca 2021 r. (pytania i odpowiedzi)

    Nowe regulacje dotyczące wynagradzania pracowników medycznych weszły w życie 1 lipca 2021 r. Oto odpowiedzi NFZ na najczęściej zadawane pytania.