Nieprawidłowe udostępnianie nieruchomości na cele statutowe jednostek

Każda tworzona jednostka organizacyjna sektora finansów publicznych musi być wyposażona w siedzibę, tzn. miejsce, w którym urzędują jej organy oraz gdzie są wykonywane jej zadania statutowe, przez zatrudnionych w tej jednostce pracowników. W przypadku jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej nieruchomości przeznaczone na ich siedziby powinny być im przekazywane w drodze ustanowienia ich trwałymi zarządcami nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, na podstawie art. 43 ust. 1 oraz art. 44–50 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej: uogn). Jednostki te nabywają w trwały zarząd ustanawiany z mocy prawa również nieruchomości oddawane w wieczyste użytkowanie lub nabywane na własność Skarbu Państwa (jednostki państwowe) lub jednostki samorządu terytorialnego (jednostki samorządowe) – art. 17 ust. 1 i 3 uogn. Jednostki posiadające osobowość prawną – w zależności od możliwości pozyskania odpowiednich gruntów, budynków i budowli przez organ je tworzący – mogą otrzymywać nieruchomości:

• na własność,
• w użytkowanie wieczyste,
• na podstawie najmu,
• w dzierżawę,
• w użyczenie.

Do najpowszechniejszych naruszeń opisanych zasad stwierdzanych przez kontrolujących dochodzi w jednostkach samorządu terytorialnego, w których stan władania nieruchomościami przez jednostki organizacyjne, zarówno te posiadające osobowość prawną, jak i w nią niewyposażone, nie jest uregulowany w sposób formalny. Jednostki te nie mają ustalonych tytułów prawnych do nieruchomości zajmowanych na ich siedziby czy inne miejsca prowadzenia działalności. Stan ten określany jest przez kierowników tych jednostek jako „bezumowne użytkowanie” i nie jest w powszechnym odczuciu nieprawidłowością.

W ewidencji księgowej takie „bezumowne użytkowanie” jest rejestrowane różnie, m.in. poprzez:

1. nieujęcie posiadanych przez jednostkę organizacyjną nieruchomości w księgach rachunkowych przez żadną jednostkę organizacyjną jednostki samorządu terytorialnego (ani w księgach rachunkowych jednostki użytkującej, ani urzędu obsługującego organy jednostki samorządu terytorialnego),
2. ujęcie bilansowe w księgach rachunkowych urzędu i pozabilansowe przez faktycznego użytkownika,
3. podwójne ujęcie – zarówno w ewidencji bilansowej jednostki użytkującej, jak i wykonującej uprawnienia właścicielskie.

Z tych trzech możliwości pierwsza i ostatnia są nieprawidłowe i powodują nierzetelność ksiąg rachunkowych zarówno w jednostce użytkującej, jak i wykonującej uprawnienia właścicielskie.

Polecamy produkt: Zasady sporządzania i kontroli dowodów księgowych w jednostkach sektora finansów publicznych (książka)