Kategorie

Praktyczne wskazówki do tworzenia budżetów obywatelskich

Jerzy Czyż
Tworzenie budżetów obywatelskich. /Fot. Fotolia
inforCMS
Problematyka konsultacji społecznych, czyli większego zaangażowania obywateli w działania władz, jest obecna coraz częściej w debacie publicznej. Natomiast od kilkunastu miesięcy szczególnie jest to widoczne na poziomie władz lokalnych, gdzie wiele gmin decyduje się na wprowadzenie budżetu partycypacyjnego.
Reklama

Konsultacje inicjowane są przez same władze bądź też lokalne organizacje pozarządowe, którym zależy na współdecydowaniu o kierunkach rozwoju miasta, podejmowanych decyzjach czy też celach, na jakie wydawane są pieniądze publiczne. Dużą popularnością cieszy się budżet obywatelski, nazywany także partycypacyjnym. Nie ma w zasadzie tygodnia, w którym kolejne miasto nie zadeklarowałoby chęci jego utworzenia. Nie ma tu znaczenia jego wielkość, położenie, przynależność polityczna władz miasta. Różne jego formy występują zarówno w tak dużych miastach, jak Wrocław, Poznań czy Łódź, jak i dużo mniejszych, np. Płock, Elbląg, Toruń czy Dąbrowa Górnicza.

Proces tworzenia budżetów obywatelskich ma charakter spontaniczny. Jego forma i metoda realizacji zależą często od wiedzy lokalnych radnych, przedstawicieli organizacji pozarządowych czy też otwartości władz lokalnych. Tym niemniej warto przyjrzeć się kilku przykładom, aby sprawdzić, czy funkcjonujące formy budżetów obywatelskich rzeczywiście odpowiadają pierwotnej idei.

Zobacz również serwis: Sprawozdawczość

Wizja w polskich miastach

Reklama

Pierwszym miastem, którego władze zdecydowały się na wprowadzenia budżetu obywatelskiego, był Sopot w 2011 roku. Nad przygotowaniem projektu czuwała specjalnie powołana grupa doraźna, która zajęła się przygotowaniem całej procedury zgłaszania, a następnie wyboru projektów. Obecnie pracuje ona systematycznie nad kolejnymi edycjami projektu. Realizacja budżetu obywatelskiego w przypadku Sopotu polega na wysłaniu przez mieszkańców miasta propozycji działań (lista nie jest tu ograniczona – mogą to być zarówno drobne remonty, jak i nowe inwestycje) na specjalnie przygotowanym przez władze miasta druku. Następnie pracownicy samorządowi dokonują ich oceny pod względem formalnym oraz wyceny zgłaszanych projektów. Przeanalizowane w ten sposób wnioski są głosowane przez mieszkańców w dwóch kategoriach – jako projekty dotyczące określonego okręgu bądź też ogólnomiejskie. Mieszkańcy głosują za pomocą kart do głosowania, które zostały wysłane pod ich adres lub pobrane przez nich w urzędzie miasta bądź ze strony internetowej miasta. W 2013 roku zgłoszono 100 pomysłów, na które oddano łącznie ponad 2 tys. głosów. Można z całą pewnością powiedzieć, że projekt na trwałe wpisał się w sposób funkcjonowania miasta.

Bardzo zbliżony model budżetu obywatelskiego funkcjonuje w Poznaniu. Składa się on z czterech etapów, które polegają odpowiednio na zgłoszeniu przez mieszkańców propozycji projektu na kolejny rok (może to zrobić każdy mieszkaniec wpisany do rejestru wyborców lub studenci na podstawie ważnej legitymacji), weryfikacji propozycji mieszkańców przez wydziały merytoryczne, ustaleniu ostatecznej listy projektów i zadań do głosowania przez Zespół Opiniujący, głosowaniu nad propozycjami przez wybranie maksymalnie pięciu projektów i ostatecznie wpisaniu zwycięskich propozycji do budżetu miasta na kolejny rok.

Dużo ciekawszy model budżetu obywatelskiego został wypracowany w Dąbrowie Górniczej. Wskutek zaangażowania władz miasta, organizacji pozarządowych oraz mieszkańców zaproponowano sześć następujących po sobie kroków. Pierwszym z nich jest przeprowadzenie akcji edukacyjno-informacyjnej na temat idei projektu, która trwa aż dwa miesiące. W dalszej kolejności w ciągu miesiąca mieszkańcy mają możliwość składania swoich pomysłów na temat miasta. Musi on być poparty przez co najmniej 15 mieszkańców miasta w wieku powyżej 16 lat. Następnie w ciągu 90 dni złożone w urzędzie projekty są opiniowane pod względem merytorycznym, formalnym, a także finansowym. Elementem, którego z całą pewnością zabrakło w przypadku powyżej przedstawionych miast, jest dialog. Władze Dąbrowy Górniczej, przygotowując procedurę realizacji budżetu obywatelskiego, przewidziały 27 (liczba wynika z podziału miasta na taką właśnie liczbę okręgów) spotkań z mieszkańcami w ramach Dzielnicowych Forów Mieszkańców. Spotkania te mają na celu wysłuchanie opinii mieszkańców, wypowiedzenie się przez pracowników na temat zgłaszanych projektów. Po tej fazie następuje pięć dni głosowania w formie bezpośredniej, korespondencyjnej bądź elektronicznej. Projekty, które uzyskały najwięcej głosów, są następnie przygotowywane przez pracowników miasta i wpisane do budżetu na kolejny rok.

Polecamy także: Najnowsze zmiany w sprawozdawczości w zakresie operacji finansowych

Ciekawym przykładem budżetu obywatelskiego jest model funkcjonujący w Domu Kultury Warszawa-Śródmieście. Projekt nie musi bowiem obejmować wyłącznie jednostek samorządu terytorialnego, lecz także mniejsze jednostki czy też wybrane grupy osób, w tym przypadku są to osoby korzystające z oferty placówki. Wypracowany model zakłada w pierwszej kolejności przeprowadzenie warsztatów z pracownikami placówki. Następnie dokonanie zwiadu badawczego mającego na celu poznanie, kim są osoby korzystające z usług placówki. Jest to niezwykle ważny moment, ponieważ pozwala na przygotowanie warsztatów z mieszkańcami, którzy byli zaangażowani w wybór najbardziej odpowiedniej formy budżetu placówki. Dopiero na podstawie dyskusji zostały przygotowane warianty, które przedstawiono do wyboru użytkownikom placówki. Same wybory zostały poprzedzone akcją informacyjną. Ostatnimi etapami projektu, jednak nie mniej ważnymi, były: wdrożenie wybranego budżetu oraz ewaluacja.

Polskie modele budżetu obywatelskiego

Z całą pewnością pozytywnie należy ocenić rosnącą liczbę budżetów partycypacyjnych w polskich miastach. W większym lub mniejszym stopniu pozwalają one uwzględnić opinie i potrzeby mieszkańców na temat ich najbliższej okolicy. Kluczowe jest to, czy są one rzeczywistym elementem włączania obywateli we współdecydowanie o sposobie funkcjonowania miasta, kierunkach jego rozwoju czy jedynie sprawnie przeprowadzoną procedurą będącą namiastką partycypacji. I nie chodzi tu wcale o wysokość środków, jakie są przeznaczone na budżet obywatelski – to jedynie element, zachęta do udziału w konsultacjach. Faktycznym celem jest trwałe pobudzanie aktywności.

Najważniejszym elementem prawidłowo funkcjonującego budżetu obywatelskiego nie jest sama procedura wyboru projektów czy nawet sposób ich zgłaszania, lecz właśnie dyskusja na temat miasta.

Tylko dzięki dyskusji mieszkańcy mają okazję przedstawić swoje potrzeby, dowiedzieć się o uwarunkowaniach ich realizacji, nauczyć się negocjacji, ważenia potrzeb całego miasta i potrzeb mieszkańców określonej dzielnicy. Ten element, niestety, trudno odnaleźć w przypadku Poznania, Elbląga, Łodzi, Płocka, a także wielu innych miast. Pozytywnym przykładem na tym tle jest z pewnością Dąbrowa Chełmińska. Po pierwsze, dlatego, że miasto podzielono na jednostki stanowiące funkcjonalną całość. Po drugie, dlatego, że w każdej z nich przewidziano debatę z udziałem zgłaszających pomysły, jak również z urzędnikami, którzy mają wiedzę merytoryczną na temat możliwości realizacji tych pomysłów.

Budżet obywatelski nie jest takim prostym narzędziem, jak można by sądzić. Wymaga bowiem ciągłego komunikowania i tłumaczenia motywów podejmowanych decyzji, a także ich pełnej przejrzystości, aby nie zrazić mieszkańców, którzy zdecydowali się zgłosić określony projekt. Z całą pewnością jednak prawidłowe jego przygotowanie, przeprowadzenie i ewaluacja dają korzyści w postaci wzrostu zaufania mieszkańców do władz lokalnych i ich zaangażowania. Z drugiej strony, można powiedzieć, że wszelkie potknięcia i niejasności dają rezultat dokładnie odwrotny – w postaci zarzutu manipulacji, braku dobrych intencji i chęci zdobycia popularności przez polityków. Dlatego tak ważne wydaje się obserwowanie powstających inicjatyw i wypracowanie na ich podstawie pewnego minimalnego standardu budżetów obywatelskich, tak aby władze, które zdecydują się go wprowadzić, dobrze wiedziały, co muszą zrobić, aby móc mówić o prawdziwie partycypacyjnym projekcie. W przeciwnym razie będziemy mieli do czynienia z przypadkami, które budżetami obywatelskimi są, niestety, tylko z nazwy.

Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość budżetowa
    1 sty 2000
    22 cze 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Błąd w wykazaniu podatku na paragonie można skorygować

    Czy podatek wynikający z nieprawidłowego zaewidencjonowania sprzedaży na kasie fiskalnej (23% VAT zamiast ZW) należy odprowadzić do urzędu skarbowego?

    Czy pracownik samorządowy musi skorzystać z ciągłego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 14 dni

    Pracownik nie chce skorzystać z dwutygodniowego wypoczynku, mimo że zostało to określone w sporządzonym w styczniu planie urlopowym. Czym pracodawca powinien się podeprzeć, aby pracownik obowiązkowo skorzystał z urlopu w wyznaczonym terminie i we wskazanym wymiarze?

    Jak rozliczyć w księgach rachunkowych nadpłatę z tytułu użytkowania wieczystego

    Użytkownik wniósł opłatę z tytułu użytkowania wieczystego na rachunek bankowy powiatu w roku 2019. Powiat przekazał zebrane dochody odpowiednio: 75% udział Skarbu Państwa - urząd marszałkowski, 25% udział powiatu. W roku 2021 po weryfikacji dokumentów przez wydział geodezji wpłacona przez użytkownika kwota okazała się nadpłatą i podlega zwrotowi. Użytkownik wystąpił do powiatu o zwrot nadpłaconej kwoty. Czy prawidłowe jest występowanie do urzędu wojewódzkiego o zwrot przekazanej kwoty, czy należy pomniejszać o zwrot dochody zebrane przez powiat w 2021? Jak należy zaksięgować zwrot nadpłaty, w przypadku gdy kwota zostanie zwrócona do powiatu przez urząd wojewódzki w wysokości 75%? Z jakiego paragrafu należy zwrócić użytkownikowi 25% udziału powiatu, w przypadku gdy stanowił dochód w roku 2019? Jak powinna wyglądać ewidencja księgowa na kontach w zaistniałej sytuacji?

    NFZ przyjmuje wnioski od aptek, które chcą przystąpić do programu szczepień

    Apteki - szczepienia na COVID-19. Oddziały Wojewódzkie Narodowego Funduszu Zdrowia przyjmują od wtorku wnioski od aptek, które chcą przystąpić do Narodowego Programu Szczepień przeciw COVID-19. Jak zgłosić aptekę do Narodowego Programu Szczepień? Na jakich zasadach szczepienia przeprowadzają farmaceuci?

    Powrót do stosowania standardowej stabilizującej reguły wydatkowej (SRW) 2022

    Stabilizująca reguła wydatkowa. Rząd przyjął projekt, który zakłada, że klauzula powrotu do stosowania standardowej stabilizującej reguły wydatkowej (SRW) zostanie wydłużona na rok 2022 r. - poinformował resort finansów.

    Zasady ustalania odpłatności za usługi opiekuńcze

    Czy rada gminy może w uchwale w sprawie szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze (z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi) oraz w sprawie szczegółowych warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat, jak również w sprawie trybu ich pobierania, postanowić, że „koszt jednej godziny świadczonych usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych określa kierownik właściwego Ośrodka Pomocy Społecznej”?

    Jakie dane są niezbędne do przyznania dodatku energetycznego?

    Rada gminy ma podjąć uchwałę w sprawie dodatku energetycznego. Jej integralną część stanowi załącznik - wzór wniosku o przyznanie tego dodatku. W związku z tym powstała wątpliwość o zakres danych, których można żądać w takim wniosku. Czy dopuszczalne jest żądanie danych dotyczących domowników osoby występującej z wnioskiem o przyznanie dodatku energetycznego (imię nazwisko, stopień pokrewieństwa oraz data urodzenia)?

    Zwolnienia dla przedsiębiorców w podatku od nieruchomości

    Rada gminy postanowiła podjąć uchwałę ustanawiającą zwolnienia w podatku od nieruchomości, w ramach pomocy de minimis, dla przedsiębiorców. Czy w takiej uchwale - jako warunek uzyskania zwolnienia - można zapisać brak zaległości w podatkach i opłatach lokalnych stanowiących dochód budżetu gminy?

    Strajk pielęgniarek: czy będą podwyżki?

    Strajk pielęgniarek: zarobki pielęgniarek. W poniedziałek rozpoczęły się strajki ostrzegawcze pielęgniarek w szpitalach na terenie całej Polski. W pierwszej fali dwugodzinnych strajków ostrzegawczych wzięło udział ok. 40 szpitali, które osiągnęły etap sporu zbiorowego. Czy będą podwyżki dla pielęgniarek?

    Zwrot kosztu mediów dokonany przez OKE a VAT

    W związku z organizowanym na terenie szkoły egzaminem ósmoklasisty szkoła refakturuje na okręgową komisją egzaminacyjną m.in. koszty mediów za czas funkcjonowania na jej terenie komisji egzaminacyjnej. Jaką stawkę VAT należy zastosować w takim przypadku?

    Termin wypłaty odprawy emerytalnej pracownikowi samorządowemu

    Czy odprawę emerytalną należy wypłacić w ostatnim dniu zatrudnienia, mimo że nie ma jeszcze decyzji ZUS o przyznaniu, czy należy poczekać do otrzymania decyzji?

    Nieodpłatne przekazanie majątku ruchomego do spółdzielni socjalnej

    Czy jednostka budżetowa podległa powiatowi może dokonać nieodpłatnego przekazania lub darowizny majątku ruchomego spółdzielni socjalnej?

    Audyt wewnętrzny w jednostkach sektora finansów publicznych

    Audyt wewnętrzny - na czym polega i jakie są korzyści płynące z audytu? Maj jest międzynarodowym miesiącem świadomości o audycie wewnętrznym.

    Rada nie musi upoważniać wójta do spłaty gminnych zobowiązań

    Czy rada gminy może w uchwale nowelizującej budżet gminy na 2021 rok upoważnić wójta (burmistrza, prezydenta miasta) do spłat zobowiązań gminy oraz do zabezpieczania zawieranych umów o dofinansowanie realizowanych programów i projektów w „innej formie wymaganej przez dysponenta środków”?

    Opłata za odbiór śmieci z nieruchomości letniskowej

    Czy rada gminy może wprowadzić w trakcie trwania roku podatkowego ryczałtowe stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za rok od domku letniskowego lub innej nieruchomości wykorzystywanej na cele rekreacyjno-wypoczynkowe?

    Minimalne wynagrodzenie w ochronie zdrowia 2021

    Minimalne wynagrodzenie w ochronie zdrowia - Ministerstwo Zdrowia skierowało do prac rządu projekt nowelizujący przepisy.

    Wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli 2021

    Wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli - czym jest i ile wynosi w 2021 roku? 13 maja 2021 r. wchodzi w życie nowe rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki w sprawie minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli.

    Opodatkowanie dodatków i nagród spisowych wypłacanych pracownikom urzędów

    W związku z przeprowadzanym Narodowym Spisem Powszechnym Ludności i Mieszkań 2021 r. niektórzy pracownicy urzędu gminy zostali oddelegowani do prac spisowych. Czy wypłacone im dodatki i nagrody spisowe należy zaliczyć do przychodów ze stosunku pracy?

    COVID-19 a prawo do odliczenia VAT z tytułu termomodernizacji DPS

    Dom pomocy społecznej przeprowadza termomodernizację budynku. Czy w sytuacji pandemii, w związku z przeprowadzaną termomodernizacją, można dokonać częściowego odliczenia VAT, czy należy uznać, że DPS nie prowadzi działalności opodatkowanej?

    Klasyfikacja budżetowa wydatków na wniesienie dopłaty do kapitału zapasowego do spółki

    Jaki paragraf wydatkowy zastosować do wydatku z tytułu „wniesienia dopłaty do kapitału zapasowego spółki gminy”. Czy prawidłowy będzie § 415 „Opłaty na rzecz budżetu państwa” czy § 601 „Wydatki na zakup i objęcie akcji i udziałów”?

    Wydatek na transport osób niepełnosprawnych do punktu szczepień

    Jak księgować po stronie ośrodka pomocy społecznej wydatki na transport osób niepełnosprawnych do punktu szczepień finansowane ze środków Funduszu Przeciwdziałania COVID-19.

    Czy blaszaki podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości

    Czy gmina może naliczać podatek od nieruchomości od tzw. blaszaków, które służą jako składziki na narzędzia, czy jako pomieszczenia do przechowywania różnych rzeczy, np. rowerów, kosiarek itp. Zgodnie z prawem budowlanym, nie są to ani budynki, ani obiekty budowlane.

    Klasyfikacja budżetowa wydatku za badania na przeciwciała COVID-19

    W jakim paragrafie należy zaksięgować fakturę za badania na przeciwciała (COVID-19) - w § 428 czy § 430? Nie są to badania okresowe w ramach medycyny pracy, tylko badanie krwi zlecone przez szkołę swoim pracownikom.

    Paragon jako faktura uproszczona w 2021 r.

    Paragon jako faktura uproszczona w 2021 r. Czy do paragonu z NIP nabywcy można wystawić fakturę? Od kiedy paragony z NIP wykazywać w nowym JPK_VAT?

    Czy konto 840 jest właściwe do rozliczania opłat za przekształcenie wieczystego użytkowania w prawo własności

    Czy jednostka - urząd gminy - powinna prowadzić konto 840 do księgowania opłat za przekształcenie wieczystego użytkowania w prawo własności na 20 lat?