Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Praktyczne wskazówki do tworzenia budżetów obywatelskich

Jerzy Czyż
Tworzenie budżetów obywatelskich. /Fot. Fotolia
Tworzenie budżetów obywatelskich. /Fot. Fotolia
inforCMS
Problematyka konsultacji społecznych, czyli większego zaangażowania obywateli w działania władz, jest obecna coraz częściej w debacie publicznej. Natomiast od kilkunastu miesięcy szczególnie jest to widoczne na poziomie władz lokalnych, gdzie wiele gmin decyduje się na wprowadzenie budżetu partycypacyjnego.

Konsultacje inicjowane są przez same władze bądź też lokalne organizacje pozarządowe, którym zależy na współdecydowaniu o kierunkach rozwoju miasta, podejmowanych decyzjach czy też celach, na jakie wydawane są pieniądze publiczne. Dużą popularnością cieszy się budżet obywatelski, nazywany także partycypacyjnym. Nie ma w zasadzie tygodnia, w którym kolejne miasto nie zadeklarowałoby chęci jego utworzenia. Nie ma tu znaczenia jego wielkość, położenie, przynależność polityczna władz miasta. Różne jego formy występują zarówno w tak dużych miastach, jak Wrocław, Poznań czy Łódź, jak i dużo mniejszych, np. Płock, Elbląg, Toruń czy Dąbrowa Górnicza.

Proces tworzenia budżetów obywatelskich ma charakter spontaniczny. Jego forma i metoda realizacji zależą często od wiedzy lokalnych radnych, przedstawicieli organizacji pozarządowych czy też otwartości władz lokalnych. Tym niemniej warto przyjrzeć się kilku przykładom, aby sprawdzić, czy funkcjonujące formy budżetów obywatelskich rzeczywiście odpowiadają pierwotnej idei.

Zobacz również serwis: Sprawozdawczość

Wizja w polskich miastach

Pierwszym miastem, którego władze zdecydowały się na wprowadzenia budżetu obywatelskiego, był Sopot w 2011 roku. Nad przygotowaniem projektu czuwała specjalnie powołana grupa doraźna, która zajęła się przygotowaniem całej procedury zgłaszania, a następnie wyboru projektów. Obecnie pracuje ona systematycznie nad kolejnymi edycjami projektu. Realizacja budżetu obywatelskiego w przypadku Sopotu polega na wysłaniu przez mieszkańców miasta propozycji działań (lista nie jest tu ograniczona – mogą to być zarówno drobne remonty, jak i nowe inwestycje) na specjalnie przygotowanym przez władze miasta druku. Następnie pracownicy samorządowi dokonują ich oceny pod względem formalnym oraz wyceny zgłaszanych projektów. Przeanalizowane w ten sposób wnioski są głosowane przez mieszkańców w dwóch kategoriach – jako projekty dotyczące określonego okręgu bądź też ogólnomiejskie. Mieszkańcy głosują za pomocą kart do głosowania, które zostały wysłane pod ich adres lub pobrane przez nich w urzędzie miasta bądź ze strony internetowej miasta. W 2013 roku zgłoszono 100 pomysłów, na które oddano łącznie ponad 2 tys. głosów. Można z całą pewnością powiedzieć, że projekt na trwałe wpisał się w sposób funkcjonowania miasta.

Bardzo zbliżony model budżetu obywatelskiego funkcjonuje w Poznaniu. Składa się on z czterech etapów, które polegają odpowiednio na zgłoszeniu przez mieszkańców propozycji projektu na kolejny rok (może to zrobić każdy mieszkaniec wpisany do rejestru wyborców lub studenci na podstawie ważnej legitymacji), weryfikacji propozycji mieszkańców przez wydziały merytoryczne, ustaleniu ostatecznej listy projektów i zadań do głosowania przez Zespół Opiniujący, głosowaniu nad propozycjami przez wybranie maksymalnie pięciu projektów i ostatecznie wpisaniu zwycięskich propozycji do budżetu miasta na kolejny rok.

Dużo ciekawszy model budżetu obywatelskiego został wypracowany w Dąbrowie Górniczej. Wskutek zaangażowania władz miasta, organizacji pozarządowych oraz mieszkańców zaproponowano sześć następujących po sobie kroków. Pierwszym z nich jest przeprowadzenie akcji edukacyjno-informacyjnej na temat idei projektu, która trwa aż dwa miesiące. W dalszej kolejności w ciągu miesiąca mieszkańcy mają możliwość składania swoich pomysłów na temat miasta. Musi on być poparty przez co najmniej 15 mieszkańców miasta w wieku powyżej 16 lat. Następnie w ciągu 90 dni złożone w urzędzie projekty są opiniowane pod względem merytorycznym, formalnym, a także finansowym. Elementem, którego z całą pewnością zabrakło w przypadku powyżej przedstawionych miast, jest dialog. Władze Dąbrowy Górniczej, przygotowując procedurę realizacji budżetu obywatelskiego, przewidziały 27 (liczba wynika z podziału miasta na taką właśnie liczbę okręgów) spotkań z mieszkańcami w ramach Dzielnicowych Forów Mieszkańców. Spotkania te mają na celu wysłuchanie opinii mieszkańców, wypowiedzenie się przez pracowników na temat zgłaszanych projektów. Po tej fazie następuje pięć dni głosowania w formie bezpośredniej, korespondencyjnej bądź elektronicznej. Projekty, które uzyskały najwięcej głosów, są następnie przygotowywane przez pracowników miasta i wpisane do budżetu na kolejny rok.

Polecamy także: Najnowsze zmiany w sprawozdawczości w zakresie operacji finansowych

Ciekawym przykładem budżetu obywatelskiego jest model funkcjonujący w Domu Kultury Warszawa-Śródmieście. Projekt nie musi bowiem obejmować wyłącznie jednostek samorządu terytorialnego, lecz także mniejsze jednostki czy też wybrane grupy osób, w tym przypadku są to osoby korzystające z oferty placówki. Wypracowany model zakłada w pierwszej kolejności przeprowadzenie warsztatów z pracownikami placówki. Następnie dokonanie zwiadu badawczego mającego na celu poznanie, kim są osoby korzystające z usług placówki. Jest to niezwykle ważny moment, ponieważ pozwala na przygotowanie warsztatów z mieszkańcami, którzy byli zaangażowani w wybór najbardziej odpowiedniej formy budżetu placówki. Dopiero na podstawie dyskusji zostały przygotowane warianty, które przedstawiono do wyboru użytkownikom placówki. Same wybory zostały poprzedzone akcją informacyjną. Ostatnimi etapami projektu, jednak nie mniej ważnymi, były: wdrożenie wybranego budżetu oraz ewaluacja.

Polskie modele budżetu obywatelskiego

Z całą pewnością pozytywnie należy ocenić rosnącą liczbę budżetów partycypacyjnych w polskich miastach. W większym lub mniejszym stopniu pozwalają one uwzględnić opinie i potrzeby mieszkańców na temat ich najbliższej okolicy. Kluczowe jest to, czy są one rzeczywistym elementem włączania obywateli we współdecydowanie o sposobie funkcjonowania miasta, kierunkach jego rozwoju czy jedynie sprawnie przeprowadzoną procedurą będącą namiastką partycypacji. I nie chodzi tu wcale o wysokość środków, jakie są przeznaczone na budżet obywatelski – to jedynie element, zachęta do udziału w konsultacjach. Faktycznym celem jest trwałe pobudzanie aktywności.

Najważniejszym elementem prawidłowo funkcjonującego budżetu obywatelskiego nie jest sama procedura wyboru projektów czy nawet sposób ich zgłaszania, lecz właśnie dyskusja na temat miasta.

Tylko dzięki dyskusji mieszkańcy mają okazję przedstawić swoje potrzeby, dowiedzieć się o uwarunkowaniach ich realizacji, nauczyć się negocjacji, ważenia potrzeb całego miasta i potrzeb mieszkańców określonej dzielnicy. Ten element, niestety, trudno odnaleźć w przypadku Poznania, Elbląga, Łodzi, Płocka, a także wielu innych miast. Pozytywnym przykładem na tym tle jest z pewnością Dąbrowa Chełmińska. Po pierwsze, dlatego, że miasto podzielono na jednostki stanowiące funkcjonalną całość. Po drugie, dlatego, że w każdej z nich przewidziano debatę z udziałem zgłaszających pomysły, jak również z urzędnikami, którzy mają wiedzę merytoryczną na temat możliwości realizacji tych pomysłów.

Budżet obywatelski nie jest takim prostym narzędziem, jak można by sądzić. Wymaga bowiem ciągłego komunikowania i tłumaczenia motywów podejmowanych decyzji, a także ich pełnej przejrzystości, aby nie zrazić mieszkańców, którzy zdecydowali się zgłosić określony projekt. Z całą pewnością jednak prawidłowe jego przygotowanie, przeprowadzenie i ewaluacja dają korzyści w postaci wzrostu zaufania mieszkańców do władz lokalnych i ich zaangażowania. Z drugiej strony, można powiedzieć, że wszelkie potknięcia i niejasności dają rezultat dokładnie odwrotny – w postaci zarzutu manipulacji, braku dobrych intencji i chęci zdobycia popularności przez polityków. Dlatego tak ważne wydaje się obserwowanie powstających inicjatyw i wypracowanie na ich podstawie pewnego minimalnego standardu budżetów obywatelskich, tak aby władze, które zdecydują się go wprowadzić, dobrze wiedziały, co muszą zrobić, aby móc mówić o prawdziwie partycypacyjnym projekcie. W przeciwnym razie będziemy mieli do czynienia z przypadkami, które budżetami obywatelskimi są, niestety, tylko z nazwy.

Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość budżetowa
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Kiedy korekta w rachunkowości budżetowej?
    PYTANIE - W 2015 roku sporządzono aneks do umowy (chodzi o umowę na usługę), w którym wskazany został obowiązek waloryzacji, ale nie był on realizowany z powodu przeoczenia. Na jaki okres wstecz powinniśmy dokonać korekt i w jaki sposób (czy powinniśmy wystawić 12 korekt na każdy rok począwszy od roku 2016, kiedy ten obowiązek powinien być realizowany czy w inny sposób) i do jakiego okresu zaliczyć przychody z tego tytułu?
    Czy wydatki na środki trwałe, które podlegają jednorazowemu spisaniu w koszty, to inwestycja – odpowiedź MF na interpelację poselską
    Stanowisko MF: „wydatki na środki trwałe, które podlegają jednorazowemu spisaniu w koszty (w rozumieniu prawa bilansowego) nie są inwestycją.”
    W jaki sposób zaksięgować przypis dofinansowania na dziecko w żłobku?
    PYTANIE: W związku z otrzymaną informacją z ZUS obniżymy opłatę stałą za pobyt dzieci w żłobku, które otrzymały dofinansowanie. Środki za maj ZUS przeleje do dnia 20 czerwca na rachunek gminy, a gmina je nam przekaże. Po dokonaniu rozliczenia w księgach rachunkowych powinniśmy oddać środki do gminy jako dochody budżetowe W jaki sposób zaksięgować przypis dofinansowania: na dziecko czy na ZUS? Rozliczenie ma być z ZUS-em czy z gminą?
    Szkolenia online: Akademia budżetowa
    Zapraszamy na szkolenia online z cyklu "Akademia budżetowa", na których przybliżone zostaną najważniejsze zagadnienia z zakresu rachunkowości oraz sprawozdawczości obowiązujące i planowane od 2023 r. Szkolenia odbędą się w miesiącach wrzesień-grudzień 2022 r. Zapisz się już dziś!
    Grupa VAT w samorządzie terytorialnym - korzyści i zagrożenia
    Przepisy unijne umożliwiają państwom członkowskim wprowadzenie pewnych fakultatywnych regulacji prawnych, odnoszących się do definiowania podatników. W Polsce do tej pory w zasadzie ustawodawca z tego nie korzystał. Dyrektywa Rady 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej zezwala państwom członkowskim na wprowadzenie (pod warunkiem konsultacji z Komitetem ds. Podatku od Wartości Dodanej) w poszczególnych państwach członkowskich tzw. grup podatkowych.
    Czy gmina może umorzyć opłaty za odbiór śmieci mieszkańcom pomagającym uchodźcom?
    W gminach stosujących metodę naliczania opłaty śmieciowej od liczby osób zamieszkujących nieruchomość pojawia się następujący problem. Udzielenie zakwaterowania uchodźcom zwiększa wartość opłat za zagospodarowanie odpadami komunalnymi. Czy gmina może umorzyć osobom pomagającym uciekinierom te opłaty?
    Czy gmina może zwolnić z podatku od nieruchomości budynki zamieszkałe przez uchodźców?
    Odpowiedzi na to pytanie udzieliła RIO w Kielcach (znak WI.54.19.2022)
    MF: Jak wykazać w Rb-27S wpłaty na przełomie dwóch miesięcy albo lat?
    Oprócz dochodów wykonanych na podstawie ewidencji analitycznej do rachunku bieżącego należy też doliczyć „środki w drodze” – tłumaczy MF odpowiadając na wątpliwości dotyczące wykazywania w sprawozdaniach dochodów zaksięgowanych na przełomie miesięcy lub roku.
    Czy wyjazd studyjny nauczyciela można pokryć z doskonalenia nauczycieli
    Czy wyjazd studyjny nauczyciela do Brukseli, który jest realizacją wygranej nagrody głównej w konkursie "Cześć Europo", można pokryć z doskonalenia nauczycieli z § 442?
    Ewidencja księgowa środków pochodzących z dotacji
    Jak prawidłowo zaksięgować wpływ środków z dotacji (np. na aktualizację stałego rejestru wyborców, na zwrot akcyzy), jeżeli jest jedno konto bankowe dla urzędu i organu?
    „Aktywna tablica”: 70 mln zł dla szkół. [Wnioski do 15 i 31 maja 2022 r.]
    Szkoły podstawowe, ponadpodstawowe oraz placówki kształcące uczniów ze specjalnymi potrzebami mogą wnioskować o dofinansowanie na zakup pomocy dydaktycznych w ramach programu „Aktywna tablica”.
    MF: Jak gminy powinny rozliczać środki z Funduszu Pomocy na zadania oświatowe
    Ministerstwo Finansów we współpracy z Ministerstwem Edukacji i Nauki przygotowało wyjaśnienia dotyczące środków z Funduszu Pomocy dla jednostek samorządu terytorialnego na dodatkowe zadania oświatowe.
    Deficyt w 2022 r. zwiększony z 1,8% na 4,3%. Jak sfinansować ten dług?
    Soboń: deficyt sektora wyniesie 4,3 proc. PKB.
    Ewidencja obciążenia pracownika za prywatne rozmowy telefoniczne
    Jak ująć notę księgową wystawioną pracownikowi za prywatne rozmowy telefoniczne?
    Kiedy można pozbawić nauczyciela dodatku za prowadzenie zajęć w warunkach trudnych lub uciążliwych
    Nie można pozbawić nauczyciela dodatku za warunki pracy, gdy w zdalny lub inny przyjęty sposób zrealizował zajęcia w warunkach trudnych lub uciążliwych. Prawo do tego świadczenia potwierdza Regionalna Izba Obrachunkowa w Olsztynie.
    Jaka stawka ryczałtu dla usługi opieki nad osobami starszymi
    Jaką stawką ryczałtu objęta jest usługa opieki nad osobami starszymi, bez zakwaterowania, świadczona przez jednoosobową działalność PKWIu 88.10.12, świadczona w domach?
    Jaka klasyfikacja budżetowa wydatków na podpis elektroniczny
    Jednostka sektora finansów publicznych prowadzi pełną księgowość. W zeszłym roku odnowiła pracownikowi podpis kwalifikowany (faktura została wystawiona na firmę) za okres od maja 2021 r. do kwietnia 2022 r. kwota faktury rozliczana jest w czasie poprzez konto „Czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów”. Pracownik rozwiązał umowę o pracę z końcem stycznia 2022 r. Czy kwotę faktury za okres od lutego do kwietnia 2022 r. można zaksięgować w koszty rodzajowe, czy jednak należy tą kwotę przeksięgować na pozostałe koszty operacyjne?
    Czy przysługuje ekwiwalent za udział w działaniach ratowniczych dla kierowcy-konserwatora OSP
    Czy za udział w działaniach ratowniczych, strażakom ratownikom OSP zatrudnionym jako kierowca-konserwator samochodu strażackiego w urzędzie gminy na umowie o pracę lub umowie zlecenia należy wypłacić ekwiwalent pieniężny niezależnie od wynagrodzenia?
    Kiedy wójt nie musi ujawniać wysokości nagród pracowników urzędu?
    Instytucje samorządowe wciąż otrzymują wnioski o ujawnienie informacji publicznej o wysokości nagród wypłaconych poszczególnym pracownikom samorządowym.
    RIO: gmina może zwolnić z podatku nieruchomości zajmowane przez uchodźców
    Czy rada miejska może zwolnić z podatku od nieruchomości budynki lub ich części, zajęte na zakwaterowanie ludności uchodźczej z terenu objętego konfliktem zbrojnym, która znalazła się na terytorium Rzeczpospolitej od 24 lutego 2022 roku?
    MF: dochody JST z PIT w I kw. wyższe o 573 mln zł
    Dochody samorządów z PIT po I kwartale 2022 roku, w wyniku wprowadzenia gwarantowanego mechanizmu równych miesięcznych rat, były o około 573 mln zł większe niż gdyby obowiązywał system poprzedni – poinformowało Ministerstwo Finansów.
    Nadodrzański Oddział Straży Granicznej prowadzi nabór
    Nadodrzański Oddział Straży Granicznej prowadzi ciągły nabór do służby w Straży Granicznej. W 2022 r. przyjął 20 nowych funkcjonariuszy, a na kolejnych chętnych czeka jeszcze w tym roku 50 etatów – poinformowała rzeczniczka Nadodrzańskiego Oddziału SG Joanna Konieczniak.
    Narzucenie pracownikom zaległych urlopów wypoczynkowych
    Urlopy wypoczynkowe powinny być co do zasady wykorzystywane w roku, w którym przysługują. Tak się jednak nie zawsze dzieje z wielu powodów - przerwania urlopu, przesunięcia terminu wypoczynku, czy po prostu niewnioskowania o cały urlopu - i część pracowników pozostaje z końcem roku z większą lub mniejszą częścią niewykorzystanego wypoczynku. Powstaje tzw. urlop zaległy, którego udzielenie rządzi się swoimi prawami - termin urlopu nie musi być uzgadniany z pracownikiem, zaś wypoczynek z poprzedniego roku powinien zostać udzielony co do zasady do końca września.
    Dofinansowanie z Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych a VAT
    Gminy i powiaty, w celu przeciwdziałania skutkom społeczno-gospodarczym pandemii, mogły i dalej mogą ubiegać się o dofinansowanie projektów inwestycyjnych ze środków Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych (dalej: RFIL). Ze środków RFIL mogą zostać dofinansowane w szczególności inwestycje dotyczące budowy lub przebudowy infrastruktury wodno-kanalizacyjnej, dróg, chodników, obiektów sportowych, świetlic, bibliotek itp.
    Odsetki od nieterminowych wpłat za posiłki w przedszkolu
    Kiedy i w jakiej wysokości powinno naliczać się odsetki od nieterminowych wpłat za pobyt w przedszkolu oraz za żywienie?