Kategorie

Konsekwencje nieuchwalenia budżetu JST

Longin Mażewski
Nieuchwalenie budżetu JST. /Fot. Fotolia
Nieuchwalenie budżetu JST. /Fot. Fotolia
inforCMS
Nowelizacja ustawy o finansach publicznych łagodzi część konsekwencji, jakie groziłyby organom samorządowym w przypadku nieuchwalenia budżetu na 2014 rok z powodu przekroczenia indywidualnego wskaźnika zadłużenia. Nie zmieniono jednak w tym zakresie ustaw ustrojowych.

Parlament pracuje nad ustawą o zmianie ustawy o finansach publicznych (dalej: nowelizacja ustawy o finansach publicznych; druk sejmowy nr 1789), która zdecydowanie łagodzi konsekwencje, jakie poniosą władze gmin, powiatów i województw w przypadku niemożności uchwalenia budżetu na 2014 rok. Nowe przepisy nie przewidują żadnych sankcji prawnych dla organów jednostek samorządu terytorialnego (JST) z tytułu doprowadzenia do sytuacji powodującej niemożność uchwalenia budżetu.

Polecamy: Rachunkowość Budżetowa

Dług samorządów pod kontrolą RIO

Problem braku możliwości uchwalenia budżetu JST na 2014 rok z powodu niespełnienia wymogów zawartych w art. 242–244 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: u.f.p.) i apele o zmianę tych przepisów były podnoszone od dłuższego czasu zarówno przez same samorządy, jak i ich związki korporacyjne. Dotychczas Ministerstwo Finansów odrzucało taką możliwość, przypominając, że samorządy miały cztery lata, aby przygotować się do wejścia w życie indywidualnego wskaźnika zadłużenia. Nastąpiła jednak oczekiwana odmiana, czego efektem jest nowelizacja ustawy o finansach publicznych, a przede wszystkim wprowadzony do niej art. 240a. Przepis ten dotyczy zarówno wieloletniej prognozy finansowej (WPF), jak i budżetu JST i stanowi, że w przypadku braku możliwości ich uchwalenia, zgodnie z zasadami określonymi w art. 242–244 u.f.p., oraz zagrożenia realizacji zadań publicznych przez samorząd, kolegium regionalnej izby obrachunkowej (RIO) wzywa JST do opracowania i uchwalenia, w terminie 45 dni od dnia otrzymania tego wezwania, programu postępowania naprawczego. Okres trwania programu nie powinien przekraczać trzech kolejnych lat budżetowych i ma być przedkładany kolegium RIO do zaopiniowania.

Zobacz również: Łączne sprawozdanie finansowe JST a sprawozdania jednostek administracji zespolonej

Program postępowania naprawczego JST powinien zawierać:

  1. analizę stanu finansów JST, w tym określenie przyczyn zagrożenia realizacji zadań publicznych,
  2. plan przedsięwzięć naprawczych wraz z harmonogramem ich wprowadzenia, zmierzających do usunięcia zagrożenia realizacji zadań publicznych oraz zachowania relacji określonej w art. 242–244 u.f.p.,
  3. przewidywane efekty finansowe poszczególnych przedsięwzięć naprawczych wraz z określeniem sposobu ich obliczania.

Po pozytywnym zaopiniowaniu programu przez RIO, organ stanowiący JST może uchwalić budżet jednostki i WPF, które nie zachowują relacji określonej w art. 242–244 u.f.p. w okresie realizacji programu naprawczego, przy czym niezachowanie relacji może dotyczyć jedynie spłat zobowiązań istniejących na dzień uchwalenia postępowania naprawczego. W okresie realizacji programu naprawczego JST nie może:

  • podejmować nowych inwestycji finansowanych ze zwrotnych środków finansowych,
  • udzielać pomocy finansowej innym JST,
  • udzielać poręczeń, gwarancji i pożyczek,
  • ponosić wydatków na promocję jednostki,
  • tworzyć funduszu sołeckiego,
  • ponosić wydatków na diety radnych i na wynagrodzenia zarządu JST wyższych niż w roku poprzedzającym rok, w którym podjęto uchwałę o programie naprawczym.

W okresie tym jednostka powinna także ograniczać realizację zadań innych niż obligatoryjne, finansowane ze środków własnych.

W przypadku nieopracowania programu naprawczego lub braku pozytywnej opinii RIO do tego programu budżet JST ustala RIO. Budżet taki może być ustalony bez zachowania relacji określonej w art. 242–244 u.f.p.

Ponadto nowelizacja ustawy o finansach publicznych przewiduje, że zawartego w art. 243 ust.1 u.f.p. ograniczenia wydatków nie stosuje się do spłat kredytów i pożyczek zaciągniętych w związku z umową zawartą na realizację projektu finansowanego z udziałem środków Unii Europejskiej wraz z należnymi odsetkami w terminie nie dłuższym niż 90 dni po zakończeniu programu, projektu lub zadania i otrzymaniu refundacji z tych środków – termin ten nie ma zastosowania do odsetek i dyskonta od zobowiązań zaciągniętych na wkład krajowy do projektu. Wyłączone z limitu spłaty zobowiązań będą też odsetki od zobowiązań zaciągniętych na finansowanie projektów z udziałem środków UE.

Nowelizacja ustawy o finansach publicznych nie zmienia jednak ustaw ustrojowych w zakresie odpowiedzialności JST. Z regulacji ustrojowych nadal można bowiem wywodzić podstawę do ukarania organów JST za nieuchwalenie budżetu.

Zobacz również serwis: Sprawozdawczość

Zarząd komisaryczny

Samorządowe ustawy ustrojowe przewidują w niektórych przypadkach możliwość zawieszenia organów JST. Przepisy te zawarte są w art. 97 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 84 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym oraz art. 85 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. Możliwość taka występuje w razie nierokującego nadziei na szybką poprawę i przedłużającego się braku skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych. W przypadku zaistnienia takiej sytuacji Prezes Rady Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw administracji publicznej, może zawiesić organy samorządu i ustanowić zarząd komisaryczny na okres do dwóch lat, nie dłużej jednak niż do wyboru rady (sejmiku) oraz wójta (burmistrza, prezydenta miasta) na kolejną kadencję.

Przyczyną zawieszenia organów JST może być przede wszystkim niemożność uchwalenia budżetu z powodu przekroczenia dopuszczalnego poziomu zadłużenia, co powoduje dopuszczenie przez organy samorządowe do sytuacji zagrożenia realizacji zadań publicznych.

Komisarza rządowego powołuje Prezes Rady Ministrów na, zgłoszony za pośrednictwem ministra właściwego do spraw administracji publicznej, wniosek wojewody. Komisarz rządowy przejmuje wykonywanie zadań i kompetencji organów samorządu z dniem powołania.

Powołanie komisarza przez premiera podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego z powodu niezgodności z prawem w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia. Do złożenia skargi ma prawo gmina lub związek międzygminny, powiat i województwo, których interes prawny, uprawnienie lub kompetencja zostały naruszone. Podstawą do wniesienia skargi jest uchwała lub zarządzenie organu JST, którego dotyczy rozstrzygnięcie nadzorcze.

Powołanie komisarza staje się prawomocne z upływem terminu do wniesienia skargi bądź oddalenia lub odrzucenia skargi przez sąd.

Ustanowienie zarządu komisarycznego może nastąpić po uprzednim przedstawieniu zarzutów organom gminy i wezwaniu ich do niezwłocznego przedłożenia programu poprawy sytuacji gminy.

Istniejące orzecznictwo sądowe pozwala na sformułowanie ogólnych zasad interpretacji stosowania tych przepisów przez Sąd Najwyższy i sądy administracyjne. Najważniejsze w tym kontekście jest określenie, czy zawieszeniu podlegają oba, a więc stanowiący i wykonawczy, czy tylko jeden organ JST.

W wyroku z 17 lutego 2010 r. WSA w Warszawie (sygn. akt IISA/Wa 1453/09) ustalił, że „zawiesić można jedynie oba organy jednocześnie, a przesłanką zastosowania tego środka jest przedłużający się brak skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych przez oba organy. W myśl art. 169 ust. 1 Konstytucji RP, jednostki samorządu terytorialnego wykonują swoje zadania za pośrednictwem organów stanowiących i wykonawczych. Jeśli gmina jako jednostka samorządu terytorialnego nie wykonuje zadań publicznych, a taka sytuacja nie rokuje nadziei na szybką poprawę i stan braku skuteczności przedłuża się, to zawieszenie obu organów gminy jest uzasadnione, także wtedy, gdy »winę« za ten stan ponosi głównie jeden z nich”.

Tezę tę potwierdza także NSA w wyroku z 24 listopada 2009 r. (sygn. akt IIOSK 1786/09), w którym zauważył, że zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i w doktrynie utrwalone jest stanowisko, że użycie przez ustawodawcę zwrotu „organy gminy” oraz koniunkcji „do czasu wyboru rady gminy oraz wójta” jednoznacznie oznacza, że zawiesić można jedynie oba organy jednocześnie, a przesłanką zastosowania tego środka nadzoru jest przedłużający się brak skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych przez oba organy.

W tym samym wyroku NSA została określona przesłanka braku skuteczności w wykonywaniu przez samorząd zadań publicznych. Zdaniem NSA, taka sytuacja oznacza naruszenie przez organy gminy przepisów wielu ustaw i tym samym konieczność stosowania kryterium legalności. Niewykonywanie ustawowo przekazanych JST zadań publicznych oznacza naruszenie podstawowych, ustawowych obowiązków władzy samorządowej. Wykonywanie zadań publicznych przez organy samorządowe jest ich obowiązkiem, a nie prawem. Niewykonywanie tych obowiązków zawsze wiąże się z naruszeniem Konstytucji RP i ustaw. Podstawową przesłankę podjęcia rozstrzygnięcia nadzorczego o zawieszeniu organów gminy i ustanowieniu zarządu komisarycznego stanowi brak skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych, który jest konsekwencją naruszania prawa i płynących z niego obowiązków przez organy gminy.

Problematyka najistotniejszych przesłanek ustanowienia zarządu komisarycznego została także omówiona w wyroku WSA w Warszawie z 20 czerwca 2007 r. (sygn. akt IISA/Wa 693/07). Podstawą do zawieszenia organu gminy jest, według sądu, wystąpienie dwóch przesłanek:

  1. przedłużającego się braku skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych,
  2. braku nadziei na szybką poprawę skuteczności działania.

Oznacza to, że premier, oceniając, czy występują przesłanki do ustanowienia zarządu komisarycznego, musi zbadać, czy zebrane dowody wskazują, że w niedalekiej przyszłości mogą być realizowane zadania nałożone na samorząd oraz czy osoby kierujące daną jednostką są w stanie podołać tym zadaniom. Zdaniem sądu, kryterium braku nadziei na szybką poprawę skuteczności działania obejmuje: kwestię zdolności personalnej organów danej JST do podjęcia wysiłków zmierzających do szybkiej poprawy skuteczności działania oraz ocenę przygotowanych w tym zakresie kroków przez organy gminy.

Podstawy prawne:

Potrzebujesz wiarygodnych treści i chcesz być na bieżąco - skorzystaj z naszych narzędzi >>
Kompleksowe narzędzia 4.0 dla jednostek budżetowych: INFORLEX Klasyfikacja Budżetowa, Plan Kont, Sprawozdawczość Budżetowa
Kompleksowe narzędzia 4.0 dla jednostek budżetowych: INFORLEX Klasyfikacja Budżetowa, Plan Kont, Sprawozdawczość Budżetowa
Tylko teraz
Źródło: Gazeta Samorządu i Administracji
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość budżetowa
    1 sty 2000
    22 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Zmiany w wynagrodzeniach pracowników samorządowych od 1 października 2021 r.

    Zmiany w wynagrodzeniach pracowników samorządowych – nowe stawki w kategoriach zaszeregowania. Zmiany wejdą w życie 1 października 2021 r.

    Dodatek wyjazdowy dla ratowników medycznych

    Dodatek wyjazdowy dla ratowników medycznych. W porozumieniu, które zawarliśmy z protestującymi, przywróciliśmy tzw. dodatek wyjazdowy – poinformował w środę wiceminister zdrowia Waldemar Kraska.

    Jaki VAT od umowy z biegłym sądowym zawartej przez gminę?

    Jako gmina chcemy powołać biegłego wpisanego na listę biegłych sądowych do wydania opinii. Czy czynności takiej osoby, która nie prowadzi działalności gospodarczej, stanowią działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, dlatego podlegają opodatkowaniu VAT?

    140 mln zł dla samorządów w związku z powrotem dzieci do szkół

    17 września 2021 r. Ministerstwo Finansów przekaże na rachunki JST ponad 140 mln zł z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na działania edukacyjne.

    Kiedy stosować oznaczenie TP w spółce będącej własnością gminy

    Nasza Spółka jest własnością Gminy w 100%. Zajmujemy się głównie dostawą wody i odbiorem ścieków. Forma prawna: Sp. z o.o. Od 01.07.2021 r. nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących dostaw towarów oraz świadczenia usług, gdy powiązanie wynika wyłącznie z powiązania z naszym właścicielem tj. Gminą (gdyż jest to jednostka samorządu terytorialnego). Nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących Burmistrza Gminy gdyż jest to powiązanie z jednostką samorządu terytorialnego. Natomiast uważamy, że mamy obowiązek oznaczenia „TP” nadal transakcji sprzedaży gdy nabywcą jest członek Zarządu Spółki, członek Rady Nadzorczej Spółki, prokurent Spółki, oraz członkowie rodzin ww. podmiotów (tj. w stosunku do małżonków oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia). Czy stanowisko naszej Spółki jest wg Państwa prawidłowe?

    Zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim

    Jak dokonać przesunięcia pracownika samorządowego na zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim?

    Polski Ład a finanse gmin - co się zmieni?

    Polski Ład a finanse gmin. 8 września Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego (JST) w związku z Programem Polski Ład, przedłożony przez ministra finansów, funduszy i polityki regionalnej. Ministerstwo Finansów uważa, że zmiany, które wprowadzi Polski Ład przełożą się na sytuację finansową samorządów. Dlatego zostaną wprowadzone rozwiązania stabilizujące i wzmacniające finanse JST.

    Podwyżki dla funkcjonariuszy służb mundurowych 2022

    Podwyżki dla służb mundurowych 2022. Od 1 stycznia 2022 r. mają wzrosnąć wynagrodzenia funkcjonariuszy. O ile?

    Protest ratowników i środowisk medycznych

    Protest ratowników i środowisk medycznych. Czy będą podwyżki dla medyków?

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego - projekt zmian

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw. Nowe przepisy mają w szczególności umożliwić zrekompensowanie gminom ubytku dochodów spowodowanego wdrożeniem zmian podatkowych (głównie w PIT) w ramach tzw. Polskiego Ładu. Co się zmieni w dochodach samorządowych?

    Ile jesteśmy winni instytucjom oświaty?

    Krajowy Rejestr Długów przeanalizował, ile jesteśmy winni instytucjom oświaty. Wśród dłużników oprócz studentów i absolwentów są też przedsiębiorcy.

    Projekt budżetu państwa na 2022 rok - dochody

    Dochody budżetu w 2022 r. wyniosą 475,6 mld zł i będą wyższe od przewidywanych dochodów uzyskanych w roku 2021 o 0,4 proc. W ujęciu realnym dochody budżetu spadną o 2,8 proc. – wynika z projektu ustawy budżetowej na 2022 r.

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów. Z wyliczeń Ministerstwa Finansów wynika, że zmiany podatkowe wprowadzane Polskim Ładem będą kosztować samorządy ok. 150 mld zł w ciągu 10 lat. Trwają prace nad rozwiązaniami legislacyjnymi, które mają te straty zrekompensować. Proponowane zmiany to gwarancja dochodów i subwencja rozwojowa dla aktywnych inwestycyjnie gmin. W efekcie dochody jednostek samorządu terytorialnego (JST) mają być o ok. 10 proc. wyższe niż prognozowane. – Zarówno w trakcie pandemii, jak i obecnie samorządy bardzo dobrze poradziły sobie, jeżeli chodzi o stronę budżetową – mówi Sebastian Skuza, wiceminister finansów.

    Czy nauczyciele masowo uciekają na emerytury?

    Od czasów pandemii spada liczba nauczycieli odchodzących na emeryturę i świadczenia kompensacyjne. Tak wynika z danych ZUS.

    Rower publiczny jednak z odliczeniem VAT

    Prawo do odliczenia VAT od inwestycji w system rowerów publicznych od kilku lat było źródłem sporów pomiędzy gminami (miastami) a organami podatkowymi.

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej. Osoba została powołana na stanowisko dyrektora gminnej biblioteki. Zgodnie z ustawą o prowadzeniu i organizowaniu działalności kulturalnej wójt gminy wysłał prośbę do kilku stowarzyszeń o wydanie opinii. Jednak nie otrzymał informacji zwrotnej od żadnego stowarzyszenia. Czy w przypadku braku odpowiedzi ze strony stowarzyszenia można uznać, że opinia jest pozytywna?

    Przekształcenie zakładu komunalnego w spółkę - czy to przejęcie zakładu pracy

    Gminne jednostki organizacyjne realizujące zadania komunalne, każda w wąskim zakresie, z początkiem przyszłego roku mają zostać przekształcone w spółkę prawa handlowego. Dotychczasowi dyrektorzy przekształcanych zakładów komunalnych mają stać się kierownikami poszczególnych komórek organizacyjnych w nowo powołanej spółce gminnej.

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego za czas choroby i innych nieobecności w obliczeniach

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego. Jak obliczyć kwotę dodatku, jeżeli pracownik nie przepracował całego miesiąca z innego powodu niż choroba? Czy kwotę dodatku dzieli się przez liczbę dni w danym miesiącu, czy przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu? Czy dodatek powinien być wypłacony w całości, w sytuacji gdy pracownik przebywa część miesiąca na zwolnieniu lekarskim?

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT. Czy gminy i powiaty, świadcząc usługi w ramach programu, działają w charakterze podatników VAT? Czy VAT związany z wydatkami na tworzenie i utrzymanie centrum jest kosztem kwalifikowalnym?

    Kiedy zamawiający może odstąpić od zawartej umowy w trybie zamówień publicznych

    Kiedy zamawiający może odstąpić od umowy w trybie zamówień publicznych? Czy gmina może wycofać się z umowy i czy potrzebna jest zgoda wykonawcy (w umowie nie było warunków odstąpienia)?

    Zmiany w klasyfikacji budżetowej - rozporządzenie z 26 lipca 2021 r.

    Klasyfikacja budżetowa. Ustawodawca przygotował obszerne zmiany w rozporządzeniu dotyczącym klasyfikacji dochodów, wydatków, przychodów i rozchodów oraz środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, pojawiły się m.in. nowe paragrafy dla oświaty: 479 „Wynagrodzenia osobowe nauczycieli” oraz 480 „Dodatkowe wynagrodzenie roczne nauczycieli”. Zmiany co do zasady wejdą w życie 1 stycznia 2022 r., przy czym część zmian obowiązuje z mocą wsteczną od 1 stycznia 2021 r. Na jakie dokładnie zmiany muszą być przygotowane organy administracji samorządowej?

    Ile zarabiają parlamentarzyści w UE?

    Zarobki parlamentarzystów w UE - najwięcej zarabiają Włosi i Niemcy. Hiszpanie i Portugalczycy otrzymują aż 14 wypłat.

    Spłata zadłużenia gminy z rezerwy celowej

    Spłata zadłużenia gminy ze środków pochodzących z rezerwy celowej - czy jest możliwa?

    Podwyżki dla najwyższych urzędników państwowych 2021

    Podwyżki dla najwyższych urzędników państwowych od 1 sierpnia 2021 r. - premiera, marszałków Sejmu i Senatu, rządu, posłów, senatorów, rzeczników itd. Ile będą zarabiać?

    Reorganizacja struktury szkoły i związana z tym likwidacja stanowiska

    W związku z licznymi zmianami struktury pracy w szkole przewidujemy likwidację jednego stanowiska sprzątaczki oraz stanowiska referenta. Wszyscy pracownicy administracji i obsługi zatrudnieni są na czas nieokreślony. Jakie regulacje obowiązują szkołę przy wypowiadaniu takich umów?