Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Jak przyznawać nagrody i premie dla pracowników

Przyznawanie pracownikom premii i nagród nie jest dla pracodawcy obowiązujące, tak jak w przypadku dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych czy za pracę w porze nocnej. Jeśli pracodawca decyduje się na przyznawanie takich świadczeń, powinien dokładnie określić, czy będą to nagrody, czy premie, a w przypadku tych ostatnich – jaki będą miały charakter: uznaniowy czy regulaminowy. Od tego zależy bowiem, czy i kiedy pracownik ma prawo domagać się wypłaty.

Pracodawca może przyznawać nagrody i wyróżnienia pracownikom, którzy przez wzorcowe wypełnianie swoich obowiązków, przejawianie inicjatywy w pracy i podnoszenie jej wydajności oraz jakości przyczyniają się szczególnie do realizacji zadań zakładu pracy (art. 105 kodeksu pracy; dalej: k.p.). Przewidziana w prawie pracy możliwość nagradzania zatrudnionych nie oznacza przymusu wprowadzania do systemu wynagradzania fakultatywnych składników w postaci nagród czy premii.

Pracodawca wybiera: nagroda czy premia

Nagrody i premie to nie to samo. Nagrodom został przypisany charakter uznaniowy. Jak podkreślił Sąd Najwyższy, polega to na tym, że zarówno przyznanie nagrody pracownikowi, jak i określenie jej wysokości należy do zakresu swobodnego uznania zakładu pracy (wyrok z 8 czerwca 1977 r., sygn. akt I PR 175/76, niepublikowany). Pracownik może rościć prawo do wypłaty nagrody dopiero w momencie, gdy pracodawca mu ją przyzna (przykład 1).

Natomiast w przypadku premii pracodawca może wybrać, czy nadać im charakter uznaniowy czy roszczeniowy. W pierwszym przypadku pracownicy nie mogą się domagać ich wypłaty (podobnie jak w przypadku nagród). Premią o charakterze roszczeniowym jest natomiast premia regulaminowa. Pracownik, który spełni przesłanki uprawniające do niej, ma pełne prawo do jej wypłaty.

Pracodawcy nierzadko błędnie nazywają premie premiami uznaniowymi lub nagrodami, jednocześnie określając warunki ich nabywania lub utraty do nich prawa – najczęściej uzależniając od uzyskania jakiegoś wyniku pracy, np. określonej wielkości sprzedaży. W takim przypadku z uwagi na ustalenie przesłanek przyznawania premii należy ją traktować jako regulaminową, mimo nazwania jej uznaniową. Takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy (wyrok z 29 czerwca 2005 r., sygn. akt I PK 272/04, OSNP z 2006 r. nr 5–6, poz. 80). W konsekwencji, jeśli pracownik spełni określone warunki niezbędne do uzyskania premii, pracodawca musi ją wypłacić.

Przyznawanie nagród

Nagrody mogą służyć motywowaniu pracowników do pracy, są też przejawem podziękowania za ich zaangażowanie w pracę. Przyznawanie nagród leży w gestii pracodawców. Prawo pracy tego nie normuje, nie określa również żadnych ograniczeń co do ich wysokości. Ponadto pracownik nie musi wyrazić zgody na przyznanie mu nagrody, chociaż może jej nie przyjąć.

Tryb przyznawania nagród oraz ich wypłacania nie musi być uregulowany w przepisach wewnątrzzakładowych. Warto jednak unormowania dotyczące nagród sporządzić na piśmie. Pracodawca może w ten sposób zabezpieczyć się przed ewentualnymi sporami z pracownikami.

Po przyznaniu pracownikowi nagrody pracownik ma roszczenie o jej wypłatę. Odpis zawiadomienia o przyznaniu nagrody powinien być umieszczony w aktach osobowych pracownika (w części B). W zawiadomieniu należy wskazać osobę nagrodzoną oraz wysokość nagrody lub jej postać inną niż pieniężna. Pracodawca może bowiem przyznać pracownikowi nagrodę, np. w formie świadczenia rzeczowego, dodatkowych dni wolnych, opłaty za studia.

Czytaj także: Jak ustalić nagrodę jubileuszową dla pracownika samorządowego>>

Przyznawanie premii

Premię można uznać za składnik wynagrodzenia niezależnie od tego, jaki system wynagradzania obowiązuje w zakładzie pracy. Ponadto, ponieważ prawo pracy nie wskazuje, w jakiej formie oraz w jakiej wysokości świadczenie to ma być wypłacane, pracodawca może ustalić to sam.

Ustalając regulamin premiowania, pracodawca musi jasno określić:

● przesłanki, które uprawniają pracownika do nabycia premii – np. terminowe wykonanie zadań, osiąganie wysokiej wydajności,

● okoliczności powodujące utratę prawa do premii – np. dłuższa absencja chorobowa, nieterminowe wykonanie zadania.

Regulamin premiowania powinien być ogłoszony w sposób przyjęty w danym zakładzie pracy.

Najczęściej stosowane są premie regulaminowe (czyli o charakterze roszczeniowym) i premie uznaniowe. Jeśli pracodawca postanowi, że pracownicy będą otrzymywać premie regulaminowe, wówczas prawo do nich (i ich wysokości) nie zależy od jego uznania, ale od tego, czy spełnili oni ustalone wcześniej wymagania, np.:

● w wyznaczonym czasie zwiększyli liczbę stałych klientów o określony procent,

● pozyskali nowe rynki zbytu na określonym obszarze.

W związku z tym pracownik, który spełnił tak określone warunki, ma pełne prawo domagać się wypłaty premii – nawet na drodze sądowej, jak w przypadku każdego innego należnego składnika za pracę (przykład 2).

Premie regulaminowe mogą być wypłacane z różną częstotliwością, np. miesięcznie, kwartalnie, co pół roku, raz w roku

Sporo kłopotów sprawiają w praktyce premie uznaniowe. Powszechnie są uznawane za rodzaj nagrody, bo o jej przyznaniu decyduje pracodawca, a pracownikowi – choćby najlepszemu – nie przysługuje roszczenie o jej wypłatę. I tak, jak w przypadku nagrody, może się on domagać wypłaty premii dopiero, kiedy zostanie mu ona przyznana.

Sąd Najwyższy orzekł, że premia, którą pracownik może otrzymać jedynie w zależności od oceny jego pracy przez dyrektora, nie zaś od skonkretyzowanego i zobiektywizowanego wskaźnika premiowego, jest w gruncie rzeczy nagrodą, a podjęta w tym przedmiocie decyzja nie podlega kontroli organów orzekających w sprawach pracowniczych. Prawo podmiotowe do żądania takiej premii powstaje dopiero w dacie decyzji przyznającej pracownikowi premię (wyrok z 30 marca 1977 r., sygn. akt I PRN 26/77, OSNC 1977/11/225). Sąd Najwyższy poddał też analizie zróżnicowanie premii. Stwierdził, że stosowany ich podział na regulaminowe i uznaniowe nie jest jednoznaczny (wyrok z 7 grudnia 1963 r., sygn. akt II PR 846/63, OSNCP z 1965 r. nr 2, poz. 25). Istnienie regulaminu premiowania samo przez się nie stanowi jeszcze wystarczającego kryterium do uznania określonych w nich premii za regulaminowe. Sąd Najwyższy podkreślił, że o tym, czy dana premia ma charakter regulaminowy czy uznaniowy, decyduje treść poszczególnych układów zbiorowych pracy i właściwych regulaminów premiowania.

Ponadto nie zawsze wypłata premii może zależeć tylko od zaangażowania pracowników w swoją pracę. Jeśli pracodawca w regulaminie premiowania zawrze zapis, że prawo do premii przysługuje po wykonaniu określonych zadań, wówczas pracownikowi nie przysługuje prawo do premii nawet wtedy, gdy do wykonania tych zadań nie doszło z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 21 listopada 1985 r. (sygn. akt I PRN 90/85, OSNCP 1996 nr 9, poz. 149; przykład 3).

Czytaj także: Regulamin premiowania>>

Wprowadzanie zmian w regulaminie

Zasady przyznawania nagród i premii można zmienić. Pracodawca, który chce to zrobić, musi jednak stosować określone procedury. Nie może jednostronnie zmieniać regulaminu wynagradzania, w którym zapisano reguły nagradzania czy premiowania pracowników. Musi on albo zawrzeć z pracownikami porozumienie stron, albo w przypadku braku ich zgody wręczyć im wypowiedzenia zmieniające.

Sąd Najwyższy stwierdził, że jeśli prawo pracownika do premii wynika z umowy o pracę, to niekorzystna zmiana regulaminu premiowania może nastąpić tylko za jego zgodą wyrażoną w porozumieniu zmieniającym umowę lub w drodze wypowiedzenia warunków płacy. W przypadku niedokonania zamian w takiej formie, pracownik będzie mógł się domagać wypłaty premii na dotychczasowych zasadach (wyrok z 19 grudnia 1996 r., sygn. akt I PKN 23/96, OSNP z 1997 r. nr 15, poz. 270).

PRZYKŁAD 1: Brak wypłaty po zawiadomieniu o przyznaniu nagrody

Pracodawca 15 kwietnia 2011 r. zawiadomił pracownika o przyznaniu mu nagrody pieniężnej w wysokości 3000 zł za przejawianie inicjatywy w pracy oraz duże zaangażowanie w wypełnianie swoich obowiązków pracowniczych i osiągnięcie ponadprzeciętnych efektów. Do tej pory jej jednak nie wypłacił. Pracownik może się jednak domagać nagrody, ponieważ została mu ona przyznana, o czym został powiadomiony przez pracodawcę. Przekazanie takiej informacji oznacza, że nagroda ma charakter roszczeniowy – pracownik ma prawo domagać się jej wypłaty, a nawet wystąpić o to do sądu pracy, jeśli pracodawca będzie się od tego uchylał. Natomiast do momentu przyznania pracownikowi nagrody miała ona charakter uznaniowy i pracownik nie miał prawa domagać się jej przyznania.

PRZYKŁAD 2: Błędne zapisy o przyznawaniu premii

Pracodawca określił w regulaminie wynagradzania, że pracownikom przysługuje prawo do premii uznaniowej przyznawanej na podstawie indywidualnego uznania pracodawcy. Dodano również zapis, że pracownik, który wykona plan sprzedaży w 100%, ma prawo do premii uznaniowej w wysokości 50% wynagrodzenia zasadniczego.

W maju 2011 r. pracownik Marian L. wykonał w 100% plan sprzedaży. Został poinformowany przez pracodawcę, że przyznano mu premię uznaniową w wysokości 50% wynagrodzenia zasadniczego. Tydzień po zawiadomieniu o przyznaniu premii pracodawca poinformował pracownika, że premia jest przyznana w wysokości 20% wynagrodzenia zasadniczego, uzasadniając to tym, że premia ma charakter uznaniowy i pracodawca może sobie dowolnie kształtować jej wysokość.

Takie postępowanie pracodawcy jest nieprawidłowe, bowiem mimo że pracodawca nazwał premię premią uznaniową, zapis dokonany w regulaminie wynagradzania powoduje, że ma ona charakter roszczeniowy, bowiem zostały określone przesłanki, które uprawniają pracownika do nabycia prawa do premii.

PRZYKŁAD 3: Niewykonanie norm z powodu spóźnionej dostawy surowców

Pracodawca wprowadził w zakładzie regulamin premiowania, zgodnie z którym pracownicy mają prawo do premii po wytworzeniu określonej liczby produktów. Pracownicy w marcu 2011 r. z powodu opóźnienia dostawy surowca do zakładu nie wykonali norm, w związku z czym pracodawca nie wypłacił im premii. Pracownicy wystąpili w tej sprawie z protestem – argumentując, że niektórzy zrezygnowali z urlopów, aby wypracować normy, ale nie pozwoliły na to opóźnione dostawy, do których oni się nie przyczynili. Pracodawca premii jednak nie wypłacił, ponieważ zadań nie wykonano. Takie postępowanie pracodawcy jest uzasadnione. Warunek konieczny nabycia prawa do premii nie został spełniony.

Katarzyna Smulczyk

specjalista w zakresie wynagrodzeń

ipp@infor.pl

Podstawa prawna

● Art. 105 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94; ost. zm. Dz.U. z 2011 r. nr 63, poz. 322.

Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!
Przygotuj się do stosowania nowych przepisów!

Poradnik prezentuje praktyczne wskazówki, w jaki sposób dostosować się do zmian w podatkach i wynagrodzeniach wprowadzanych nowelizacją Polskiego Ładu.

Tyko teraz książka + ebook w PREZENCIE
Źródło: Samorzad.infor.pl
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Księgowość budżetowa
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Wzór upoważnienia dla zastępcy głównego księgowego
    Pytanie: Jak powinno wyglądać upoważnienie wystawione przez głównego księgowego dla zastępcy głównego księgowego do pełnienia obowiązków w zastępstwie za głównego księgowego w czasie jego urlopu wypoczynkowego? Jakie trzeba w nim podać podstawy prawne?
    Pytania o urlop wychowawczy udzielany w częściach
    Pytanie: Pracownica urodziła dziecko w styczniu 2017 r. i kolejne w styczniu 2021 r. Wzięła urlop wychowawczy na 8 miesięcy na pierwsze dziecko (od stycznia 2021 r.), a od marca 2022 r., po urlopie macierzyńskim na drugie dziecko, chce korzystać dalej, do końca 2023 r., z urlopu wychowawczego na pierwsze dziecko, a później z urlopu wychowawczego na drugie dziecko. Czy jest to dopuszczalne?
    Kiedy kobieta w ciąży może rozwiązać umowę o pracę?
    Kobieta w ciąży może wypowiedzieć lub rozwiązać swoją umowę o pracę.
    Jak opodatkować wypłatę nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej przed rozwiązaniem z emerytem umowy o pracy
    Pytanie: W dniu 31 grudnia 2022 r. pracownica przejdzie na emeryturę. Ostatnią wypłatę, za grudzień 2022 r., otrzyma 23 grudnia. Natomiast 24 grudnia ukończy 60 lat. Czy od wypłaconej z dniem rozwiązania stosunku pracy i nagrody jubileuszowej oraz odprawy emerytalno-rentowej można nie odprowadzać zaliczki na podatek dochodowy, jeśli pracownica złoży w ostatnich dniach zatrudnienia oświadczenie o uldze dla seniorów?
    Komunikat MF: Wyższe zaliczki na PIT od 1 lipca zapłacą zleceniobiorcy, niektórzy pracownicy, emeryci i mundurowi
    Wchodząca w życie nowelizacja może doprowadzić do wzrostu miesięcznych zaliczek na podatek dochodowy od lipca 2022 r. – uprzedza Ministerstwo Finansów w opublikowanym 27 czerwca br. komunikacie
    PIP o urlopach: Szeregowy pracownik, kierownik, menadżer. Kto z nich i kiedy odbiera telefon od pracodawcy w trakcie wakacji 2022 r.?
    Pracownik nie musi odebrać telefonu od pracodawcy w trakcie urlopu wypoczynkowego.
    5900 zł brutto, to netto 4351,91 zł od 1 lipca 2022 r. [kalkulator wynagrodzeń brutto netto Infor.pl]
    Pytanie: Ile przy pensji brutto 5900 zł, otrzymam wypłaty netto na „rękę” po 1 lipca 2022 r.?
    Kiedy korekta w rachunkowości budżetowej?
    PYTANIE - W 2015 roku sporządzono aneks do umowy (chodzi o umowę na usługę), w którym wskazany został obowiązek waloryzacji, ale nie był on realizowany z powodu przeoczenia. Na jaki okres wstecz powinniśmy dokonać korekt i w jaki sposób (czy powinniśmy wystawić 12 korekt na każdy rok począwszy od roku 2016, kiedy ten obowiązek powinien być realizowany czy w inny sposób) i do jakiego okresu zaliczyć przychody z tego tytułu?
    Czy wydatki na środki trwałe, które podlegają jednorazowemu spisaniu w koszty, to inwestycja – odpowiedź MF na interpelację poselską
    Stanowisko MF: „wydatki na środki trwałe, które podlegają jednorazowemu spisaniu w koszty (w rozumieniu prawa bilansowego) nie są inwestycją.”
    W jaki sposób zaksięgować przypis dofinansowania na dziecko w żłobku?
    PYTANIE: W związku z otrzymaną informacją z ZUS obniżymy opłatę stałą za pobyt dzieci w żłobku, które otrzymały dofinansowanie. Środki za maj ZUS przeleje do dnia 20 czerwca na rachunek gminy, a gmina je nam przekaże. Po dokonaniu rozliczenia w księgach rachunkowych powinniśmy oddać środki do gminy jako dochody budżetowe W jaki sposób zaksięgować przypis dofinansowania: na dziecko czy na ZUS? Rozliczenie ma być z ZUS-em czy z gminą?
    Szkolenia online: Akademia budżetowa
    Zapraszamy na szkolenia online z cyklu "Akademia budżetowa", na których przybliżone zostaną najważniejsze zagadnienia z zakresu rachunkowości oraz sprawozdawczości obowiązujące i planowane od 2023 r. Szkolenia odbędą się w miesiącach wrzesień-grudzień 2022 r. Zapisz się już dziś!
    Grupa VAT w samorządzie terytorialnym - korzyści i zagrożenia
    Przepisy unijne umożliwiają państwom członkowskim wprowadzenie pewnych fakultatywnych regulacji prawnych, odnoszących się do definiowania podatników. W Polsce do tej pory w zasadzie ustawodawca z tego nie korzystał. Dyrektywa Rady 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej zezwala państwom członkowskim na wprowadzenie (pod warunkiem konsultacji z Komitetem ds. Podatku od Wartości Dodanej) w poszczególnych państwach członkowskich tzw. grup podatkowych.
    Czy gmina może umorzyć opłaty za odbiór śmieci mieszkańcom pomagającym uchodźcom?
    W gminach stosujących metodę naliczania opłaty śmieciowej od liczby osób zamieszkujących nieruchomość pojawia się następujący problem. Udzielenie zakwaterowania uchodźcom zwiększa wartość opłat za zagospodarowanie odpadami komunalnymi. Czy gmina może umorzyć osobom pomagającym uciekinierom te opłaty?
    Czy gmina może zwolnić z podatku od nieruchomości budynki zamieszkałe przez uchodźców?
    Odpowiedzi na to pytanie udzieliła RIO w Kielcach (znak WI.54.19.2022)
    MF: Jak wykazać w Rb-27S wpłaty na przełomie dwóch miesięcy albo lat?
    Oprócz dochodów wykonanych na podstawie ewidencji analitycznej do rachunku bieżącego należy też doliczyć „środki w drodze” – tłumaczy MF odpowiadając na wątpliwości dotyczące wykazywania w sprawozdaniach dochodów zaksięgowanych na przełomie miesięcy lub roku.
    Czy wyjazd studyjny nauczyciela można pokryć z doskonalenia nauczycieli
    Czy wyjazd studyjny nauczyciela do Brukseli, który jest realizacją wygranej nagrody głównej w konkursie "Cześć Europo", można pokryć z doskonalenia nauczycieli z § 442?
    Ewidencja księgowa środków pochodzących z dotacji
    Jak prawidłowo zaksięgować wpływ środków z dotacji (np. na aktualizację stałego rejestru wyborców, na zwrot akcyzy), jeżeli jest jedno konto bankowe dla urzędu i organu?
    „Aktywna tablica”: 70 mln zł dla szkół. [Wnioski do 15 i 31 maja 2022 r.]
    Szkoły podstawowe, ponadpodstawowe oraz placówki kształcące uczniów ze specjalnymi potrzebami mogą wnioskować o dofinansowanie na zakup pomocy dydaktycznych w ramach programu „Aktywna tablica”.
    MF: Jak gminy powinny rozliczać środki z Funduszu Pomocy na zadania oświatowe
    Ministerstwo Finansów we współpracy z Ministerstwem Edukacji i Nauki przygotowało wyjaśnienia dotyczące środków z Funduszu Pomocy dla jednostek samorządu terytorialnego na dodatkowe zadania oświatowe.
    Deficyt w 2022 r. zwiększony z 1,8% na 4,3%. Jak sfinansować ten dług?
    Soboń: deficyt sektora wyniesie 4,3 proc. PKB.
    Ewidencja obciążenia pracownika za prywatne rozmowy telefoniczne
    Jak ująć notę księgową wystawioną pracownikowi za prywatne rozmowy telefoniczne?
    Kiedy można pozbawić nauczyciela dodatku za prowadzenie zajęć w warunkach trudnych lub uciążliwych
    Nie można pozbawić nauczyciela dodatku za warunki pracy, gdy w zdalny lub inny przyjęty sposób zrealizował zajęcia w warunkach trudnych lub uciążliwych. Prawo do tego świadczenia potwierdza Regionalna Izba Obrachunkowa w Olsztynie.
    Jaka stawka ryczałtu dla usługi opieki nad osobami starszymi
    Jaką stawką ryczałtu objęta jest usługa opieki nad osobami starszymi, bez zakwaterowania, świadczona przez jednoosobową działalność PKWIu 88.10.12, świadczona w domach?
    Jaka klasyfikacja budżetowa wydatków na podpis elektroniczny
    Jednostka sektora finansów publicznych prowadzi pełną księgowość. W zeszłym roku odnowiła pracownikowi podpis kwalifikowany (faktura została wystawiona na firmę) za okres od maja 2021 r. do kwietnia 2022 r. kwota faktury rozliczana jest w czasie poprzez konto „Czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów”. Pracownik rozwiązał umowę o pracę z końcem stycznia 2022 r. Czy kwotę faktury za okres od lutego do kwietnia 2022 r. można zaksięgować w koszty rodzajowe, czy jednak należy tą kwotę przeksięgować na pozostałe koszty operacyjne?
    Czy przysługuje ekwiwalent za udział w działaniach ratowniczych dla kierowcy-konserwatora OSP
    Czy za udział w działaniach ratowniczych, strażakom ratownikom OSP zatrudnionym jako kierowca-konserwator samochodu strażackiego w urzędzie gminy na umowie o pracę lub umowie zlecenia należy wypłacić ekwiwalent pieniężny niezależnie od wynagrodzenia?