Rada gminy nie może decydować o poręczeniu spłaty pożyczki przez OSP

• Działalność OSP ściśle wiąże się z samorządem
• Rada gminy nie może decydować o poręczeniu spłaty pożyczki

Działalność ochotniczych straży pożarnych jest niezwykle mocno powiązana z funkcjonowaniem samorządu, na terenie którego działają. Charakter tych zależności jest taki, że osoby postronne mogą nawet nie wiedzieć, że w rzeczywistości są one całkowicie odrębnymi od siebie podmiotami i nie występuje między nimi element podległości. Bo choć zgodnie z obowiązującymi przepisami ochotnicze straże pożarne mogą mieć wiele źródeł finansowania, to w praktyce najsilniej są w tym zakresie powiązane z gminami, które w ramach realizacji swoich zadań własnych finansują ich działalność.

Działalność OSP ściśle wiąże się z samorządem

Jak wynika z ustawy z 17 grudnia 2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych koszty funkcjonowania ochotniczych straży pożarnych są pokrywane w szczególności z:
1) budżetów jednostek samorządu terytorialnego;
2) środków z budżetu państwa przekazywanych Komendantowi Głównemu Państwowej Straży Pożarnej;
3) wpływów instytucji ubezpieczeniowych;
4) środków pochodzących od osób fizycznych i osób prawnych przekazywanych w szczególności w formie dobrowolnych składek lub darowizn;
5) środków pochodzących ze zbiórek publicznych;
6) środków własnych.
Jednostki samorządu terytorialnego mogą też przekazywać ochotniczym strażom pożarnym dodatkowe środki pieniężne w formie dotacji.

I choć z przytoczonych regulacji jasno wynika, że zależności finansowe pomiędzy samorządem a OSP są duże, to jednak między tymi podmiotami przebiega wyraźna granica. Przekonała się o tym Gmina Krościenko nad Dunajcem, która podjęła uchwałę w sprawie wyrażenia woli poręczenia spłaty wierzytelności przez Ochotniczą Straż Pożarną w Krościenku nad Dunajcem.

Rada gminy nie może decydować o poręczeniu spłaty pożyczki

Uchwała ta została bowiem w dniu 28 stycznia 2026 r. w ramach sprawowanego nadzoru unieważniona przez Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Krakowie (nr KI.43.120.7.2026). W podjętej uchwale RIO wskazała, że przywołany przez radę gminy art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. i o samorządzie gminnym określa wyłączną właściwość rady gminy do ustalania maksymalnej wysokości pożyczek i poręczeń udzielanych przez wójta w roku budżetowym. Nie upoważnia natomiast do podejmowania uchwał o zakresie tej podjętej w analizowanym przypadku, czyli dotyczących poręczenia spłaty wierzytelności. Oznacza to, że Rada Gminy Krościenko nad Dunajcem wykroczyła zatem poza swoje ustawowe kompetencje, wyznaczone przepisami.

Kolegium wskazało jednocześnie, że wyłączna właściwość organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego do udzielania poręczeń (a więc także określania podmiotu, któremu poręczenie ma zostać udzielone oraz kwoty – w granicach ustalonych przez organ stanowiący w uchwale budżetowej) znajduje natomiast potwierdzenie w orzecznictwie. Jako przykład wskazano wyrok WSA w Poznaniu z 5 września 2023 r. (sygn. akt III SA/Po 428/23). Oznacza to, że jedynie wójt, burmistrz czy prezydent miasta może określić podmiot, któremu poręczenie ma zostać udzielone oraz kwotę tego poręczenia. Warunkiem udzielenia w takim przypadku poręczenia przez organ wykonawczy jest określenie wysokości kwoty w granicach ustalonych przez radę gminy w uchwale budżetowej.