Dotacje z budżetu gminy dla niepublicznych przedszkoli – jak ustalić liczbę dzieci?

Niebezpieczne uproszenia

Na wstępie warto wyjaśnić kilka kwestii. Otóż po pierwsze, w artykule poruszana jest kwestia dotowania przedszkoli niepublicznych na podstawie art. 90 ust. 2b Ustawy o systemie oświaty (dalej jako USO), w zakresie liczby dzieci, a więc w obowiązującym stanie prawnym ma to walor historyczno-poznawczy, ponieważ przepis ww. został uchylony. Niemniej powstałe roszczenia sprzed nowelizacji, zgodnie z 10 letnim terminem przedawnienia roszczeń z art. 118 Kodeksu cywilnego, wciąż mogą być skutecznie dochodzone przed sądem powszechnym.

W niniejszym artykule rozważa się dystynkcję dzieci na te, które uczęszczają do przeszkoli publicznych (dla uproszczenia dalej jako dzieci w publicznych przedszkolach) oraz na dzieci uczęszczające do przedszkoli dotowanych, czyli niepublicznych - dla uproszczenia dalej jako dzieci w niepublicznych przedszkolach.

Polecamy: Seria poradników z prawa pracy

Drugim uproszczeniem o walorze poznawczym jest przyjęcie, że dotację oświatową z art. 90 ust. 2b USO przyznaje się niepublicznemu przedszkolu. Należy mieć świadomość, że w polskim systemie prawa cywilnego znane są trzy rodzaje podmiotów, osoby fizyczne, osoby prawne i podmioty, które co prawda nie mają osobowości prawnej, ale ustawa (nie tylko Kodeks cywilny) przydaje im zdolność prawną. Tylko ww. podmioty mogą nabywać prawa i obowiązki, a także mają prawo pozywać i być pozywanym w sądzie.

Przedszkole niepubliczne nie ma osobowości prawnej, a w swej konstrukcji opiera się na fundamentalnej przesłance, jaką jest występowanie organu prowadzącego. To organ prowadzący (którym może być osoba fizyczna lub osoba prawna), jest podmiotem praw i obowiązków wynikających ze stosunku dotacyjnego z gminą. Organ prowadzący jest beneficjentem dotacji oświatowej i to on otrzymuje dotację podmiotowo-celową, nie zaś przedszkole niepubliczne. Niemniej w dalszej części artykułu autor posługuje się uproszczeniem tu wyjaśnionym, lecz trzeba mieć świadomość stanu prawnego.

Przeliczeniowa koncepcja liczby dzieci w publicznych przedszkolach

Jak już o tym była mowa, dotację oświatową ustala się w kwocie będącej przeliczeniem zaplanowanych wydatków w przedszkolach publicznych przypadającej na jednego ucznia w tych przedszkolach. Dotacja stanowi ułamek wyżej wymienionej tzw. kwoty podstawowej dotacji (z reguły 75%, zgodnie z uchwałą rady gminy).

W tym miejscu należy wskazać, że o ile koncepcja „przeliczeniowej” liczby uczniów jest stosowana do podziału części oświatowej subwencji ogólnej, zgodnie z wydawanymi corocznie na podstawie art. 28 ust. 6 Ustawy z 13.11.2003 r. o dochodach j.s.t. rozporządzeniami MEN w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, o tyle brak podstawy prawnej do recypowania przyjętej koncepcji „przeliczeniowej” liczby uczniów do ustalania liczby dzieci w przedszkolach publicznych dla potrzeb wyliczenia dotacji dla przedszkoli niepublicznych.

Jeśli ustawodawca chciałby uregulować metodę wyliczania dotacji dla przedszkoli niepublicznych z uwzględnieniem „przeliczeniowej” liczby dzieci w przedszkolach publicznych, należałoby to wprost wskazać w art. 90 ust. 2b USO. Tymczasem ww. przepis zawiera sformułowanie w przeliczeniu na jednego ucznia. Nie daje to podstaw do przyjęcia, że w przepisie mowa o „przeliczeniowej” liczbie uczniów. Stanowiłoby to niedopuszczalną, rozszerzającą wykładnię art. 90 ust. 2b USO.

Koncepcja rzeczywistej, aktualnej liczby dzieci w publicznych przedszkolach

W orzecznictwie pojawiają się poglądy, że obliczając dotację należy brać pod uwagę każdoczesną, rzeczywistą liczbę dzieci uczęszczających do przedszkoli publicznych w gminie. Zatem zmiana liczby uczniów wymuszałaby konieczność przeliczenia dotacji. Niemniej należy mieć na uwadze, że każdoczesna zmiana liczby uczniów w przedszkolach publicznych, wymuszająca przeliczenie dotacji, doprowadziłaby do paraliżu systemu, albowiem zmiany w liczbie uczniów w przedszkolach publicznych mogą występować od pierwszego dnia edukacji i występować niemal codziennie. W praktyce oznaczałoby to konieczność przeliczania dotacji każdego dnia, co sparaliżowałoby wydziały oświaty w gminach i czyniło system dotacyjny dysfunkcyjnym. Pojawia się też problem, z jakiej chwili liczba uczniów jest miarodajna (przecież ciągle się zmienia).

Z treści art. 90 ust. 2b USO wynika, że podstawą dotacji dla przedszkoli niepublicznych są wydatki bieżące na przedszkola publiczne uchwalone przez gminę dotującą W dacie uchwalania uchwały budżetowej gmina musi przyjąć określoną liczbę dzieci w publicznych przedszkolach, aby zaplanować wydatki na przedszkola publiczne. Ustalenie wysokości dotacji na podstawie wydatków planowanych w budżecie gminy, a także planowanej liczby dzieci w przedszkolach publicznych stabilizuje sytuację finansową przedszkoli niepublicznych. Ponadto, oparcie stawki dotacji na liczbie dzieci w przedszkolach publicznych w roku budżetowym uprzednim względem roku udzielania i wypłacania dotacji przedszkolom niepublicznym jest planistycznie, ekonomicznie i rachunkowo uzasadnione. Mówiąc inaczej, przesłanka, jaką jest liczba dzieci w przedszkolach publicznych, zawsze uprzedza wniosek, którym jest finalna stawka dotacji. Z powyższego wynika jednakże, że gmina nie może przyjąć w algorytmie dotacji liczbę dzieci w przedszkolach publicznych, która będzie uczęszczała faktycznie do przedszkola publicznego. Konsekwencją przyjęcia liczby planowanej jest również konstatacja, że gmina nie może retroaktywnie zmieniać stawki dotacji oświatowej w wyniku zmiany faktycznej liczby dzieci w przedszkolach publicznych w toku roku budżetowego.

Koncepcja liczby dzieci publicznych z SIO

Rodzi się zasadne pytanie - jeżeli nie przeliczeniowa liczba dzieci w przedszkolach publicznych, ani nie faktyczna liczba dzieci w przedszkolach publicznych, to jaka liczba? Wydaje się, że rozwiązaniem jest przyjęć w metodologii kalkulacji liczby dzieci w przedszkolach publicznych z Systemu Informacji Oświatowe - dalej jako SIO.

Po myśli ustawy z dnia 19 lutego 2004 r. o systemie informacji oświatowej, system ten służy do uzyskiwania danych niezbędnych do prowadzenia polityki edukacyjnej państwa, podnoszenia jakości i upowszechniania edukacji oraz do usprawniania finansowania zadań oświatowych. Co najistotniejsze – są to dane jawne i sprawdzalne, a zasada ustalania podstawy wyliczenia dotacji uzależniona musi być od jasnych, przejrzystych i możliwych do sprawdzenia kryteriów. Tego warunku nie dałoby się spełnić opierając się na stale zmieniającej się (potencjalnie każdego dnia) liczbie dzieci faktycznie uczęszczających do przedszkoli publicznych.

Za tym poglądem przemawia również aprobujące stanowisko orzecznictwa. Z względnie bogatego dorobku judykatury warto przytoczyć poniższe orzeczenie: w ustawie o systemie oświaty brak jest przepisu, który wprost wskazywałby na datę dokonania obliczenia liczby uczniów przedszkoli publicznych dla celów ustalenia wysokości dotacji dla przedszkoli niepublicznych. W ocenie Sądu, wychodząc z założenia, że ustalenie wysokości dotacji służyć ma racjonalnemu zaplanowaniu i prowadzeniu działalności każdego przedszkola, w tym niepublicznego, w danym roku, zasadnym byłoby ustalanie liczby uczniów przedszkoli publicznych w oparciu o dane z systemu informacji oświatowej na dzień 30 września roku poprzedzającego w stosunku do roku, na który ma zostać przyznana dotacja. [...] W przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, że ustalenie należnej dotacji byłoby możliwe dopiero po zakończeniu danego roku, kiedy znana byłaby rzeczywista liczba uczniów uczęszczających do przedszkoli publicznych. Jak podniesiono powyżej, byłoby to nieracjonalne i sprzeczne z celem, któremu służy ustalenie i wypłacenie przedszkolom niepublicznym dotacji za dany rok (tak m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z 4.12.2015 sygn. akt: I C 333/14).

Liczba dzieci w przedszkolach niepublicznych i kwestie dowodowe

O ile koncepcja faktycznej liczby dzieci w przedszkolach publicznych wydaje się chybionym rozwiązaniem dla ustalenia prawidłowej stawki dotacji oświatowej z art. 90 ust. 2b USO (zarówno z punktu widzenia gmin, z uwagi na niestabilne kryterium wyliczenia dotacji, jak i przedszkoli niepublicznych, z uwagi na brak możliwości bieżącej weryfikacji stawki oraz trudność w planowaniu własnej działalności), o tyle liczba dzieci w przedszkolach niepublicznych (dotowanych) powinna pokrywać się ze stanem rzeczywistym wychowanków przedszkola niepublicznego.

Tym samym zasadnym jest przyjęcie, że gmina wypłaca dotację przedszkolu niepublicznemu w kwocie skorelowanej z liczbą dzieci faktycznie uczęszczających do przedszkola niepublicznego. Szczegółowe regulacje dotyczące metody ustalania rzeczywistej liczby uczniów ustawodawca pozostawił do unormowania w uchwałach organów stanowiących j.st., zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 90 ust. 4 USO.

Zatem ewidencjonowanie liczby dzieci w przedszkolu niepublicznym opiera się na akcie prawa miejscowego. Rada Gminy ma kompetencję, aby stosowną uchwałą ustalić zasady i tryb udzielania i rozliczania dotacji oświatowej. Skutkiem tego jest najczęściej wprowadzenie formularzy ewidencyjnych, zwyczajowo ujętych w formie załącznika do uchwały. Kwestionowanie mocy dowodowej ww. dokumentu, a także ich terminowe przedkładanie, jako jedna z czterech przesłanek sine qua non i wyłącznych dla zaktualizowania się roszczenia o zapłatę dotacji, jest przedmiotem odrębnego artykułu.

Konkluzje

Udzielenie dotacji przez gminę wiążę się z ustaleniem prawidłowej stawki dotacji na jedno dziecko w przedszkolu niepublicznym. Celem poprawnego wyliczenia należy zastosować algorytm, w którym ujmuje się również dzieci w przedszkolu publicznym. Widać wyraźnie, że metodologia obliczenia kwoty dotacji opiera się na zmiennych (m.in. liczbach dzieci - w przedszkolach publicznych i przedszkolach niepublicznych). Liczba dzieci w przedszkolach publicznych powinna zostać zaczerpnięta z danych z SIO na 30 września roku uprzedniego względem roku wydatkowania dotacji oświatowej. Ten mechanizm jest najbardziej spójny, przejrzysty i planistycznie racjonalny. Liczba dzieci w przedszkolu niepublicznym jest natomiast liczbą dzieci rzeczywiście uczęszczających do przedszkola niepublicznego w roku budżetowym otrzymywania dotacji oświatowej przez organ prowadzący przedszkole niepubliczne.

Autor: Jan Akimenkow, aplikant radcowski