| INFORLEX | GAZETA PRAWNA | KONFERENCJE | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość budżetowa > Podatki > Centralizacja Vat > VAT w samorządach - obligatoryjna centralizacja od 2017 r.

VAT w samorządach - obligatoryjna centralizacja od 2017 r.

Fundamentalne znaczenie dla sposobu rozliczania VAT przez samorządy ma wyrok TSUE z 29 września 2015 r. Skutkiem wyroku jest obowiązek dokonania centralizacji rozliczeń VAT w samorządach. Projekt specjalnej ustawy w tym zakresie zakłada obligatoryjną centralizację od 1 stycznia 2017 r.

Wyrok TSUE i jego konsekwencje

Początkowo sądownictwo administracyjne oraz organy podatkowe prezentowały pogląd, że w świetle art. 15 ust. 1 i 2 w zw. z ust. 6 ustawy o VAT gminne jednostki organizacyjne mogą być podatnikami podatku od towarów i usług. Podejście to zanegował Naczelny Sąd Administracyjny

W uzasadnieniu do uchwały siedmiu sędziów z 24 czerwca 2013 r. (sygn. akt I FPS 1/13) NSA podkreślił, że mimo wyodrębnienia organizacyjnego takiej jednostki nie prowadzi ona działalności gospodarczej w sposób samodzielny czy niezależny od gminy, której majątkiem, w tym środkami finansowymi, dysponuje. Zdaniem NSA spełnienie wskazanych wyżej dwóch kryteriów, a mianowicie samodzielności i niezależności w prowadzeniu działalności gospodarczej, jest kluczowe dla uznania podmiotu za podatnika.

Polecamy książkę: VAT 2017. Komentarz

Przełom nastąpił po tym, gdy gmina Wrocław zwróciła się o udzielenie interpretacji prawa podatkowego. Przedmiotem zagadnienia było wskazanie, czy w sytuacji gdy gminna jednostka budżetowa wykonuje czynności wchodzące w sferę VAT, możliwa jest jej rejestracja jako podatnika VAT, czy też jako podatnik zarejestrowana być powinna sama gmina, spełniająca kryterium „samodzielności”.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 10 grudnia 2013 r. skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytanie prejudycjalne. Trybunał miał wskazać, czy w świetle art. 4 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 5 ust. 3 tegoż traktatu jednostka organizacyjna gminy (lokalnego organu władzy w Polsce) może być uznana za podatnika VAT, w sytuacji gdy wykonuje czynności w charakterze innym niż organ władzy publicznej w rozumieniu art. 13 dyrektywy Rady z 28 listopada 2006 r. nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej („dyrektywa VAT”), pomimo że nie spełnia warunku samodzielności (niezależności) przewidzianego w art. 9 ust. 1 tej dyrektywy.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku z 29 września 2015 r. w przedmiotowej sprawie (sygn. C-276/14) stwierdził, że podmioty prawa publicznego takie jak gminne jednostki budżetowe nie mogą być uznane za odrębnych podatników VAT, ponieważ nie spełniają kryteriów określonych w dyrektywie VAT – prowadzenia działalności gospodarczej w sposób samodzielny i na własne ryzyko.

Wyrok TSUE ma kolosalne, wręcz fundamentalne znaczenie dla sposobu rozliczania VAT przez jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego (JST). Od tego momentu bowiem nie mogą one, jak dotychczas, samodzielnie rozliczać się z VAT, lecz całość rozliczeń vatowskich spoczywa na JST (gminach, powiatach, województwach). Jak wynika z powyższego, wyrok TSUE odwrócił całkowicie dotychczasową interpretację ww. przepisów ustawy o VAT, a w konsekwencji model rozliczeń VAT JST oraz ich jednostek organizacyjnych. Pokłosiem wyroku jest również obowiązek dokonania centralizacji rozliczeń VAT w ramach danej gminy, powiatu czy województwa. Oznacza to, że obecnie wszystkie rozliczenia powinny być dokonywane przez właściwą JST, a nie przez jej jednostkę organizacyjną.

Nie znaczy to jednak, że centralizacja rozliczeń powinna nastąpić od momentu wydania przez TSUE wyroku. W tym celu 29 września 2015 r. Ministerstwo Finansów wydało komunikat dotyczący skutków wyroku TSUE w sprawie gminy Wrocław. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez MF rozstrzygnięcie TSUE zakłada obowiązkowe scentralizowanie w samorządach rozliczeń w zakresie podatku VAT (ostateczny zakres tej centralizacji zostanie przedstawiony po rozstrzygnięciu kwestii zakładów budżetowych przez NSA w składzie siedmiu sędziów, w związku z postanowieniem NSA z 17 marca 2015 r., sygn. akt. I FSK 1725/14). Aby zapewnić samorządom czas na przygotowanie się do nowego modelu rozliczeń, do połowy 2016 r. nie będą kwestionowane rozliczenia dokonywane z zastosowaniem obecnego modelu rozliczeń.

Omawiając zagadnienie rozliczeń VAT w jednostkach organizacyjnych samorządów, należy również wskazać na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłe już po opublikowaniu wyroku TSUE z 29 września 2015 r. Przede wszystkim na uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2015 r. (sygn. akt I FPS 4/15). RAMKA 1

Tym samym NSA rozstrzygnął w sposób jednoznaczny, że zakład budżetowy nie może być uznany za odrębnego od gminy podatnika VAT. Przesłanie płynące ze wskazanej wyżej uchwały NSA pozwala na stwierdzenie, że w świetle kryteriów samodzielności podatnika nie można uznać, że samorządowy zakład budżetowy wykonuje działalność gospodarczą we własnym imieniu, na własny rachunek i własną odpowiedzialność oraz, że ponosi on związane z prowadzeniem działalności ryzyko gospodarcze. Tym samym zakłady budżetowe również zostaną objęte obowiązkowym scentralizowaniem rozliczeń VAT w samorządach.

Na przyszłość i wstecz

Zgodnie z przyjętym przez MF założeniem zasadą miałoby być, że centralizacja rozliczeń VAT dotyczyłaby rozliczeń dokonywanych na przyszłość. Nie oznacza to jednak, że zasady rozliczeń wskazane w wyroku TSUE nie mogłyby być stosowane przez jednostki samorządu terytorialnego do rozliczeń historycznych przez dokonanie odpowiednich korekt deklaracji VAT.

Zgodnie bowiem ze wskazanym wyżej komunikatem MF oraz wyrokiem TSUE samorządy posiadają uprawnienie do dokonania korekt rozliczeń. Zdaniem MF powinny być one jednak dokonane w odniesieniu do całego pięcioletniego okresu objętego przedawnieniem. Nie można zatem dokonać korekty za wybrane okresy rozliczeniowe. Ma to, zdaniem Ministerstwa Finansów, odzwierciedlać zasadę neutralności VAT. Tym niemniej w przypadku dokonywania korekty deklaracji VAT pięć lat wstecz należy mieć na uwadze bardzo istotną rzecz. Mianowicie wiele samorządów korzystało z dofinansowania różnorakich inwestycji z funduszy unijnych. W niektórych przypadkach VAT traktowany był jako wydatek kwalifikowalny, w innych nie. Jeżeli VAT nie jest uznawany za koszt kwalifikowalny, to oznacza, że beneficjent środków w ramach projektów z programów operacyjnych pokrywa go z własnych środków. Jeśli natomiast podatek VAT jest kosztem kwalifikowalnym, wówczas podlega częściowej refundacji. Z praktycznego punktu widzenia ma to duże znaczenie w przypadku dokonania korekty deklaracji VAT. Przykładowo w projektach inwestycyjnych współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego VAT może być zaliczony do wydatków kwalifikowalnych, tj. takich, które podlegają częściowej refundacji w sytuacji, w której beneficjent środków nie ma możliwości jego odzyskania.

Zarówno uprzednio obowiązujące rozporządzenie (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1783/1999, jak również obecnie obowiązujące zapisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 przewidują, że VAT nie stanowi wydatku kwalifikowalnego, z wyjątkiem przypadku, gdy podatek ten nie podlega zwrotowi na podstawie krajowych przepisów o VAT.

Praktyczne znaczenie

Praktyczne znaczenie powyższych regulacji polega na tym, że przy dokonywaniu korekty deklaracji VAT za pięć lat wstecz może okazać się, że JST dokona korekty w zakresie, w którym uprzednio VAT został uznany za koszt kwalifikowalny i częściowo sfinansowany ze środków funduszy unijnych. Co zatem w takiej sytuacji? Zgodnie z ugruntowanym w literaturze i orzecznictwie poglądem, JST w takim przypadku zobowiązana jest do zwrotu kwoty dofinansowania przeznaczonej na pokrycie VAT wraz z odsetkami. Należy w tym miejscu wskazać na art. 207 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, zgodnie z którym w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:

● wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

● wykorzystane z naruszeniem procedur rozliczania środków europejskich,

● pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości,

– podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji.

W związku z powyższym, rozważając ewentualne dokonania korekty deklaracji VAT za pięć lat wstecz, należy rozważyć mogące się z tym wiązać skutki w postaci obowiązku zwrotu części środków wraz z odsetkami. Może się bowiem okazać, że dokonanie korekty najzwyczajniej nie będzie się opłacać.

W przypadku dokonania korekty deklaracji za 5 lat wstecz, przy inwestycjach zrealizowanych za pomocą funduszy unijnych może zaistnieć obowiązek zwrotu części dofinansowania wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych.

WAŻNE Do połowy 2016 r. nie będą kwestionowane rozliczenia dokonywane z zastosowaniem obecnego modelu – tak wynika ze stanowiska MF

WAŻNE Zgodnie z wyrokiem TSUE podmioty prawa publicznego, takie jak gminne jednostki budżetowe, nie mogą być uznane za odrębnych podatników VAT, ponieważ nie spełniają kryteriów określonych w dyrektywie VAT – prowadzenia działalności gospodarczej w sposób samodzielny i na własne ryzyko.

! Zgodnie z uchwałą 7 sędziów NSA z 26 października 2015 r. zakład budżetowy nie może być uznany za odrębnego od gminy podatnika VAT.

!Po wyroku TSUE samorządy mogą dokonać korekty deklaracji VAT za okres 5 lat wstecz, przy czym nie mogą tego zrobić wybiórczo.

RAMKA 1

Czytaj także

Narzędzia księgowego

POLECANE

Kadry i płace 2019

reklama

Ostatnio na forum

ANGIELSKI DLA KSIĘGOWYCH

Eksperci portalu infor.pl

Jerzy Różyk

ekspert ds. oceny ryzyka w transporcie, prawa przewozowego i ubezpieczeń transportowych CDS Kancelaria Brokerska

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »