reklama
| INFORLEX | GAZETA PRAWNA | KONFERENCJE | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
reklama
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Księgowość budżetowa > Podatki > Centralizacja Vat > VAT w samorządach - obligatoryjna centralizacja od 2017 r.

VAT w samorządach - obligatoryjna centralizacja od 2017 r.

Fundamentalne znaczenie dla sposobu rozliczania VAT przez samorządy ma wyrok TSUE z 29 września 2015 r. Skutkiem wyroku jest obowiązek dokonania centralizacji rozliczeń VAT w samorządach. Projekt specjalnej ustawy w tym zakresie zakłada obligatoryjną centralizację od 1 stycznia 2017 r.

Z uchwały siedmiu sędziów NSA

(...) „w świetle art. 15 ust. 1 oraz art. 86 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. nr 177, poz. 1054 ze zm.) gmina ma prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur zakupowych związanych z realizacją inwestycji, które zostały następnie przekazane do gminnego zakładu budżetowego, który realizuje powierzone mu zadania własne tej gminy, jeżeli te inwestycje są wykorzystywane do sprzedaży opodatkowanej podatkiem od towarów i usług”. ©?

Projekt specustawy VAT – salomonowe rozwiązanie

Choć projekt ustawy, sporządzony przez resort finansów, jest gotowy już od stycznia, to prace nad jego ostateczną wersją spowolniły. Dopiero opiniują go ministerstwa

Mając na uwadze skalę problemów i wątpliwości interpretacyjnych, jakie niesie ze sobą konieczność centralizacji rozliczeń VAT przez jednostki samorządu, 14 stycznia 2016 r. minister finansów przygotował projekt ustawy o zasadach rozliczeń w podatku od towarów i usług oraz dokonywania zwrotu środków europejskich przez jednostki samorządu terytorialnego (tzw. specustawa). Czytając ów projekt, można odnieść wrażenie, iż w zamierzeniu ministra ustawa ta miała być niejako salomonowym rozwiązaniem. Z jednej strony umożliwić miała bowiem jednostkom samorządu jak najmniej bolesne przejście przez proces centralizacji, przede wszystkim dzięki zapisaniu w przepisach ustawy wprost określonych kwestii, co do których rodziły się pytania, oraz dzięki uproszczeniu niektórych zagadnień i daniu samorządowi pewnych dłuższych terminów na wdrożenie łącznego rozliczania. Z drugiej zaś strony wydaje się, iż projekt ten też ma zagwarantować, że jednostki samorządu nie będą wykorzystywać wyroku w sprawie gminy Wrocław w celu dokonywania wybiórczych optymalizacji podatkowych. Od dnia publikacji projektu prace nad nim niestety nie posunęły się mocno do przodu. Na moment przygotowywania niniejszego artykułu projekt przeszedł jedynie proces konsultacji publicznych i zatrzymał się w fazie opiniowania przez inne ministerstwa. Wskazywana w projekcie data jego wejścia w życie (1 marca) jest już nieaktualna. Mimo to, ze względu na wagę zagadnień poruszanych w projekcie, zasadne wydaje się choćby skrócone przedstawienie proponowanych w nim rozwiązań.

Wśród zagadnień uregulowanych w projekcie specustawy warto zwrócić uwagę szczególnie na określenie terminu na dokonanie centralizacji, kwestię działania jednostek samorządu i ich jednostek organizacyjnych w okresie przejściowym (przed centralizacją), zasady dokonywania korekt rozliczeń VAT, kwestię dotacji udzielonych w sytuacji, kiedy VAT był wydatkiem kwalifikowanym. Kwestie te w szczegółach omawiamy dalej.

Polecamy produkt: Ustawa o rachunkowości z komentarzem do zmian (książka)

Obligatoryjna centralizacja dopiero od 1 stycznia 2017 r.

Pierwszą zasadniczą kwestią, do której odnosi się projekt, jest termin, od którego należy dokonać pełnej centralizacji rozliczeń VAT, a więc przygotować jedno rozliczenie dla jednostki samorządu i wszystkich jej jednostek budżetowych i zakładów budżetowych. Jest to regulacja o tyle istotna, że trzeba pamiętać, iż wyrok TSUE w sprawie gminy Wrocław de facto działa również wstecz. Czyli należałoby interpretować go w taki sposób, iż jednostki samorządu i ich jednostki oraz zakłady budżetowe od samego początku powinny się były rozliczać jako jeden podatnik. Żeby jednak uniknąć ogromnych komplikacji, jakie taki obowiązek by spowodował, planowane jest przyjęcie rozwiązania, iż jednostka samorządu może dokonać wyboru od którego momentu przyjmuje podejście, że jest ona wraz ze swoimi jednostkami organizacyjnymi jednym podatnikiem. Przed wybraną przez siebie datą centralizacji, zgodnie z proponowanym zapisem projektu specustawy, gmina i jej jednostki organizacyjne miałyby prawo w dalszym ciągu rozliczać się samodzielnie, tak jak to było do tej pory, a organy podatkowe nie miałyby możliwości kwestionowania takich rozliczeń.

Co istotne, według projektu jednostka samorządu musiałaby jednak złożyć pod rygorem odpowiedzialności karnej do właściwego dla siebie urzędu skarbowego specjalne oświadczenie, w którym to wskazałaby, od kiedy centralizacji tej dokonała lub zamierza dokonać. Projekt wprowadza jedynie jedno ograniczenie w tym zakresie – nie może to być termin późniejszy niż 1 stycznia 2017 r. Nie ma natomiast przeszkód, żeby oświadczyć, iż centralizacji dokonało się jeszcze przed złożeniem oświadczenia czy nawet wejściem w życie omawianej regulacji (jak to uczyniły już po wyroku TSUE niektóre gminy). Ważne natomiast, by nie przegapić terminu na złożenie wspomnianego oświadczenia – projekt przewiduje tutaj termin dwóch miesięcy od wejścia w życie specustawy. W sytuacji, gdyby jednostka samorządu nie złożyła takiego oświadczenia w terminie, nie byłaby chroniona w zakresie swoich rozliczeń podatkowych dokonywanych przed centralizacją, podobnie jak jej jednostki i zakłady budżetowe. Tym samym w przypadku braku takiego oświadczenia organy podatkowe mogłyby teoretycznie zakwestionować rozliczenia jej i jej jednostek organizacyjnych za wszystkie nieprzedawnione jeszcze lata podatkowe.

Projekt określa też, co to znaczy centralizacja rozliczenia. Zgodnie z nim z momentem dokonania centralizacji rozliczeń, jednostki samorządu wstępują we wszystkie prawa i obowiązki jednostek i zakładów budżetowych, z którymi składać będą w przyszłości jedną deklarację podatkową (tzw. sukcesja podatkowa). Oznacza to, że z jednej strony, przykładowo, nie będzie potrzeby dokonywania korekt faktur wystawianych lub otrzymywanych przez jednostki (zakłady) budżetowe, czy też, że jednostka samorządu będzie mieć również prawo odliczenia VAT w sytuacji, kiedy przysługiwało ono danej jednostce organizacyjnej. Z drugiej strony oznacza to również, że jednostka samorządu odpowiadać będzie za ewentualne zaniżenia podatku wynikające z rozliczeń tych jednostek i zakładów w przeszłości. Specustawa przewiduje także, że postępowania podatkowe prowadzone przed jej wejściem w życie względem jednostek organizacyjnych samorządu, czy też wszczęte już po wejściu w życie specustawy, ale dotyczące przeszłych rozliczeń tych jednostek organizacyjnych, prowadzone będą względem jednostki samorządu jako jednego podatnika. Projekt przewiduje też, że z momentem centralizacji rozliczeń urząd skarbowy z urzędu wykreśli jednostki organizacyjne samorządu z rejestru podatników VAT, nie będzie konieczne samodzielne ich wyrejestrowywanie przez jednostkę samorządu.

Zobacz również: Podatkowe wyzwania dla samorządów w 2016 roku

Korekty wcześniejszych rozliczeń – wszystko lub nic

Z wyborem terminu centralizacji rozliczania VAT wiąże się także zagadnienie dokonywania w późniejszym okresie korekt deklaracji za przeszłe okresy. W tym zakresie sytuacja zupełnie inaczej wyglądać ma w przypadku, kiedy chcemy dokonać korekty rozliczeń podatkowych z powołaniem się na wyrok TSUE, a kiedy dokonujemy jej z innych powodów. Przykładem pierwszej sytuacji może być chociażby realizacja inwestycji wodno-kanalizacyjnej przez gminę, a następnie przekazanie jej do zakładu budżetowego, który następnie świadczy usługi w zakresie dostawy wody. Dzięki centralizacji VAT gmina i zakład budżetowy będą jednym podatnikiem, a więc dla odliczenia VAT nie będzie przeszkodą, iż inny podmiot ponosił wydatki, a inny świadczył usługi. Natomiast przykładem korekty niezwiązanej z wyrokiem TSUE byłyby wszelkiego rodzaju inwestycje, od których VAT płaciła gmina (od których wcześniej nie odliczyła VAT z jakichś powodów), a które wykonywane były w celu świadczenia przez gminę usługi opodatkowanej VAT (np. budowa budynku handlowo-usługowego, który jest w całości wynajmowany). Podobnie korektą niezwiązaną z wyrokiem TSUE będą też chociażby korekty prostujące zwykłe błędy w rozliczeniach podatkowych.

W przypadku pierwszego rodzaju korekt (korekty centralizacyjne) projekt przewiduje, że korekta taka jest możliwa, ale wyłączenie w sytuacji, kiedy jednostka samorządu dokona jej, centralizując swoje rozliczenia w pełnym zakresie (tj. ze wszystkimi jednostkami i zakładami, zarówno po stronie VAT należnego, jak i naliczonego) za wszystkie nieprzedawnione lata podatkowe. Nie jest zatem możliwe wybiórcze dokonywanie korekt z powołaniem się wyrok TSUE, tak aby np. odliczyć VAT wyłącznie od jednej konkretnej inwestycji. Co więcej, zgodnie z projektem takiej korekty można byłoby dokonać wyłącznie do końca 2017 r. Można zatem powiedzieć, że jeśli jednostka samorządu chciałaby, korygując swoje rozliczenia, skorzystać z możliwości, jakie daje wyrok trybunału, to obowiązuje tu zasada „wszystko albo nic”. Z tego powodu wątpliwe jest, by jednostki samorządu decydowały się na tego typu korekty.

Z drugiej strony projekt ustawy nie wprowadza jakichkolwiek ograniczeń w odniesieniu do korekt dokonywanych z powodów innych niż powołanie się na wyrok TSUE. Jednocześnie, aby wyeliminować potencjalne nadużycia w tym zakresie, projekt przewiduje, iż dokonując jakiejkolwiek korekty po wejściu w życie przepisów, jednostka samorządu składałaby oświadczenie czy korekta ma związek z wyrokiem TSUE, czy też nie. Podobnie jak w przypadku oświadczenia o momencie rozpoczęcia centralizacji rozliczeń, składane byłoby ono pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Pojawić się może również pytanie, co z korektami deklaracji, które są w toku (toczy się już odpowiednie postępowanie, czy to przed organami podatkowymi, czy też przed sądem). W tym zakresie, mimo określonych regulacji przejściowych, istnieje pewna luka. Może to spowodować, iż organy podatkowe czy jednostka samorządu nie zawsze będą wiedziały, jak postąpić w konkretnych przypadkach.

Polecamy serwis: VAT

Czy trzeba zwracać unijne dotacje

Kolejnym ważnym obszarem, do którego odnosi się projekt specustawy, jest kwestia dotacji unijnych uzyskiwanych przez samorządy. W związku z wyrokiem TSUE jednostki samorządu powzięły obawę, czy nie będą zobligowane do zwrotu części ww. dotacji, w przypadku, kiedy VAT był wydatkiem kwalifikowanym. Jeśli bowiem jednostka teoretycznie miałaby prawo odliczyć VAT właśnie z tego powodu, że mogłaby rozliczać się jak jeden podatnik ze swoimi jednostkami i zakładami budżetowymi, to sfinansowanie kwoty VAT dotacją nie powinno mieć miejsca. Bez wątpienia, kwoty, o jakich tutaj mowa, byłyby dość istotne.

W tym zakresie projekt specustawy zawiera uregulowanie, iż jednostki samorządu nie będą zobowiązane zwrócić uzyskanych kwot dotacji w przypadku kiedy nie odliczyły wcześniej VAT w części finansowanej dotacją unijną. Dodatkowym warunkiem w tym przypadku będzie jednak złożenie przez jednostkę samorządu, w terminie dwóch miesięcy od wejścia w życie ustawy, odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie. Oświadczenie to, podobnie jak i inne oświadczenia wymagane ustawą, wspomniane wcześniej w tym artykule, składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej. W przypadku natomiast kiedy gmina w przeszłości odliczyła jednak VAT będący wydatkiem kwalifikowalnym, projekt przewiduje, iż w tym zakresie powinna zwrócić odpowiednią kwotę dotacji wraz z odsetkami w terminie dwóch miesięcy od wejścia w życie ustawy. Co istotne, projekt przewiduje też regulację, iż po wejściu w życie specustawy odliczenie VAT sfinansowanego dotacją, z powołaniem się na wyrok TSUE, nie będzie możliwe.

Inne regulacje przejściowe – współczynnik i kasy rejestrujące

Projekt ustawy zawiera jeszcze kilka ciekawych uregulowań, które warto tutaj choćby skrótowo przytoczyć. I tak w projekcie specustawy zawarte zostały szczegółowe regulacje odnośnie wyliczania przez jednostki samorządu tzw. współczynnika sprzedaży, stosowanego dla celu częściowego odliczenia VAT od wydatków o charakterze ogólnym. Jeśli jednostka samorządu rozpoczęła scentralizowane rozliczanie w 2016 lub 2017 r., do końca roku, w którym rozpoczęto wspólne rozliczanie i w roku następnym (maksymalnie jednak do końca 2017 r.), przyjmuje się proporcję wyliczoną odrębnie dla każdej jednostki organizacyjnej. Zgodnie z projektowanym przepisem do wyliczania proporcji w tym czasie nie będą zobowiązane jednostki prowadzące jedynie działalność zwolnioną z VAT.

Inna propozycja dotyczy kas fiskalnych. W tym zakresie projektodawca zaproponował, by do 31 grudnia 2018 r. utrzymana została możliwość ewidencjonowania obrotu za pomocą kas zafiskalizowanych uprzednio na jednostkę organizacyjną samorządu. Tym samym regulacja zwolni samorządy w tym okresie z obowiązku wymiany już posiadanych kas, których fiskalizacji dokonały jednostki organizacyjne. Jednocześnie, z uwagi na konieczność zakupu znacznej liczby kas rejestrujących po 31 grudnia 2016 r. (w tym dniu utraci bowiem moc zwolnienie od obowiązku ewidencjonowania) wprowadzono możliwość odliczenia od podatku wydatków przeznaczonych na zakup kasy, przy spełnieniu warunków takich jak zakup kasy do 31 marca 2017 r. i rozpoczęcie ewidencjonowania w obowiązujących terminach. Przy spełnieniu wspomnianych warunków możliwe będzie odliczenie od podatku 90 proc. ceny zakupu każdej kasy, jednak nie więcej niż 700 zł.

Projekt specustawy jest pewnym istotnym krokiem naprzód. Wyjaśnieniono w nim bowiem wiele kwestii, na które jednostki organizacyjne zwracały uwagę, a w szczególności, zagwarantowana została ochrona wcześniejszych rozliczeń dokonywanych przez nie odrębnie z ich jednostkami organizacyjnymi. Z drugiej strony wydaje się, że wiele kwestii wymaga jeszcze doprecyzowania.

WAŻNE Z momentem centralizacji rozliczeń urząd skarbowy z urzędu wykreśli jednostki organizacyjne samorządu z rejestru podatników VAT, nie będzie konieczne samodzielne ich wyrejestrowywanie przez JST – przewiduje projekt.

WAŻNE Jeśli jednostka samorządu będzie chciała dokonać korekty przeszłych rozliczeń z powołaniem się na wyrok TSUE, musi dokonać wstecznej centralizacji w pełnym zakresie za wszystkie nieprzedawnione lata podatkowe. O tym, czy korekta składana jest w związku z wyrokiem w sprawie gminy Wrocław, czy też nie, jednostka będzie musiała też poinformować urząd skarbowy w specjalnym oświadczeniu – tak wynika z projektu.

WAŻNE Minister finansów wydał projekt tzw. specustawy mającej regulować wiele szczególnych zagadnień dotyczących centralizacji rozliczeń VAT w jednostkach samorządu. W tej chwili trwają pracę nad tym projektem w ministerstwie i rozwiązania zaproponowane w obecnej jego wersji mogą jeszcze ulec zmianie.

! Projekt specustawy przewiduje, że jednostki samorządu mogą wybrać termin, od którego przygotowywałyby łączne rozliczenie z ich jednostkami organizacyjnymi, przy czym termin ten nie może być późniejszy niż 1 stycznia 2017 r. Żeby jednak dokonywane w przeszłości rozliczenia nie były kwestionowane przez organy skarbowe, wymagane będzie złożenie odpowiedniego oświadczenia o wybranym terminie centralizacji nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od wejścia w życie specustawy.

! Jednostka samorządu nie będzie zobowiązana zwrócić dotacji w części, w której VAT był wydatkiem kwalifikowanym, pod warunkiem że tego podatku nie odliczyła i złoży w tym zakresie stosowne oświadczenie w terminie 2 miesięcy od wejścia w życie specustawy. Jeśli jednak taki podatek był w przeszłości odliczony, dotacja w odpowiedniej części musi być zwrócona wraz z odsetkami w terminie dwóch miesięcy od wejścia w życie specustawy.

!Niepokój JST może budzić brak widocznego postępu w pracach nad projektem od stycznia i związana z tym niepewność co do tego, czy zawarte w projekcie specustawy rozwiązania uwzględnione zostaną także w ostatecznie uchwalonej ustawie.

Zobacz również: Zwrot unijnych środków na zapłatę VAT po wyroku TSUE

Centralizacja VAT

Proces centralizacji rozliczeń z tytułu VAT jest zagadnieniem bazującym na zmianie prowadzenia procesów księgowych w JST. Nie ma jedynego właściwego sposobu przeprowadzenia tego procesu.

Wynika to z tego, że proces centralizacji musi być dostosowany do warunków i sposobu funkcjonowania danej jednostki samorządu terytorialnego. Odwrotna próba dostosowania gminy do szablonowej procedury rozliczania VAT może sprawić, że proces centralizacji nie będzie działał poprawnie. To zaś może prowadzić do powstawania błędów w rozliczeniach z tytułu VAT.

Proces centralizacji rozliczeń VAT może być w uproszczeniu przeprowadzony na kilka sposobów. Oto one:

● przeniesienie całego procesu rozliczeń VAT na służby księgowe znajdujące się w gminie (pełna centralizacja),

● zgrupowanie procesu rozliczania VAT w ramach kilku jednostek organizacyjnych na danym obszarze, np. w ramach dzielnicy (zgrupowanie),

● prowadzenie cząstkowego rozliczenia w zakresie VAT w jednostkach organizacyjnych, a następnie przesyłanie do gminy danych do konsolidacji rozliczeń z tytułu VAT (model rozproszony).

Abstrahując od kwestii związanych z rachunkowością jednostek organizacyjnych gminy, z naszego doświadczenia wynika, że najpopularniejszym modelem centralizacji VAT będzie model bazujący na prowadzeniu odrębnego rozliczania VAT przez jednostki organizacyjne gminy, które następnie będą raportować stosowne dane do gminy w celu konsolidacji danych z jednostek oraz z gminy w jednym rozliczeniu z tytułu VAT (model rozproszony). RAMKA 2

Powyższe wynika z faktu, że w jednostkach organizacyjnych znajdują się już osoby zajmujące się rozliczeniami podatkowymi tych jednostek dla celów PIT lub ZUS. JST są nastawione na wykorzystanie tych zasobów ludzkich również do rozliczenia VAT. W rezultacie zakres obowiązków tych osób zostanie rozszerzony o kwestie rozliczenia VAT.

Etap analityczny centralizacji VAT

Proces centralizacji rozliczeń z tytułu VAT wymaga w pierwszej kolejności przeprowadzenia przez każdą JST etapu analitycznego sposobu przeprowadzenia procesu centralizacji oraz obszarów ryzyka podatkowego.

W szczególności w ramach etapu analitycznego istotne jest zweryfikowanie:

● które jednostki organizacyjne JST wykonują czynności objęte zakresem ustawy o VAT (opodatkowane oraz zwolnione od VAT);

● kompetencji pracowników jednostek organizacyjnych w zakresie rozliczania VAT.

Weryfikacja, które jednostki organizacyjne wykonują czynności objęte zakresem ustawy o VAT, pozwoli ustalić, gdzie będą występowały czynności opodatkowane VAT (regularnie lub okazjonalnie). W konsekwencji gmina będzie posiadała informacje, które jednostki organizacyjne winny być przedmiotem szczególnej uwagi ze względu na fakt, iż mają wpływ na wartości VAT naliczonego i należnego raportowane do organu podatkowego. Dodatkowo, z punktu widzenia zarządzania ryzykiem podatkowym, na tym etapie jednostka samorządu terytorialnego może ustalić wielkość wolumenu transakcji opodatkowanych VAT dokonywanego przez poszczególne jednostki.

Ponadto gmina będzie mogła zweryfikować, jakiego rodzaju czynności opodatkowane są wykonywane przez daną jednostkę organizacyjną i w tym zakresie przygotować wytyczne w procedurach. Także przeszkolić pracowników jednostki organizacyjnej co do sposobu traktowania z punktu widzenia VAT transakcji (np. nabycie przez szkołę od podmiotu z USA usługi dostępu do serwerów, na których umiejscowiona jest strona szkoły – import usług dla celów VAT).

Kolejnym istotnym elementem etapu analitycznego jest weryfikacja wiedzy pracowników jednostek organizacyjnych JST, którzy mają odpowiadać za rozliczenia VAT w jednostkach organizacyjnych. Pozwala to na określenie, czy i w jakim zakresie po stronie pracowników gminy istnieje potrzeba aktualizacji wiedzy z zakresu rozliczania VAT. Zagadnienie to jest o tyle istotne, że osoby, które będą odpowiedzialne za rozliczanie VAT w jednostkach organizacyjnych, w przeważającej większości mogły nie mieć wcześniej styczności z kwestiami związanymi z tym zagadnieniem. Tym samym ich wiedza może wymagać aktualizacji za pomocą stosownych szkoleń merytorycznych.

Ponadto ważnym aspektem przeprowadzenia szkoleń z zakresu rozliczania VAT w JST jest wykazanie po stronie gminy, że dochowała ona należytej staranności w zakresie wyposażenia swoich pracowników w potrzebną do wykonywania pracy wiedzę. Niemniej jednak należy pamiętać, że same szkolenia nie rozwiązują kwestii wdrożenia procesu rozliczania VAT. RAMKA 3

RAMKA 2

Charakterystyczne cechy modelu rozproszonego

● nieprzenoszenie rozliczeń w zakresie VAT (czynności księgowe są wykonywane nadal w jednostce organizacyjnej),

● zakres obowiązków księgowych części jednostek organizacyjnych zostaje poszerzony o czynności związane z rozliczeniem VAT (np. rejestry VAT, opis dokumentów księgowych, przygotowanie danych cząstkowych do deklaracji itd.),

● brak transferu pracowników,

● przekazywanie do gminy danych cząstkowych, które podlegają konsolidacji (konsolidacja rejestrów VAT jednostek oraz gminy), na podstawie której powstaje deklaracja VAT. ©?

RAMKA 3

reklama

Czytaj także

Narzędzia księgowego

reklama
reklama

POLECANE

reklama

Kadry i płace 2020

reklama

Ostatnio na forum

reklama

URLOPY

reklama

Eksperci portalu infor.pl

Integra Consulting Poland

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »

reklama
reklama
reklama