Kategorie

Odszkodowanie i odprawa dla zwalnianego pracownika – podatki, składki

Aleksandra Kucharek
Kancelaria Prawna Nowicki & Ziemczyk Adwokaci i Radcowie prawni Sp. P.
Specjaliści od prawa pracy, prawa nieruchomości i prawa korporacyjnego
Odprawa, odszkodowanie/ Fot. Fotolia
Odprawa, odszkodowanie/ Fot. Fotolia
Fotolia
Kwestie dotyczące opodatkowania odszkodowań i odpraw wypłacanych w związku z rozwiązaniem umowy o pracę w praktyce mogą budzić wiele wątpliwości. Oskładkowanie takich należności wydaje się mniej skomplikowane.

Ozusowanie i opodatkowanie odszkodowań i odpraw wypłacanych w związku z rozwiązaniem umowy o pracę

Gdy pracownikowi uda mu się wywalczyć odszkodowanie w sądzie za niezgodne z prawem rozwiązaniem umowy o pracę przez pracodawcę rodzi się pytanie – czy od otrzymanej kwoty należy potrącić podatek od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie społeczne? Jak należy postąpić ze składkami i podatkiem w sytuacji wypłacania pracownikowi odprawy z tytułu zwolnień grupowych? Odpowiedzi na powyższe pytania odnajdą Państwo w niniejszym artykule.

Polecamy produkt: Kodeks pracy 2016 z komentarzem (książka)

Opodatkowanie odszkodowań z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę (wypowiedzenia i dyscyplinarki)

Tytułem wstępu wskazać należy, że pracownikowi, któremu pracodawca wypowiedział umowę o pracę z naruszeniem przepisów prawa pracy, przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy – w przypadku umowy o pracę na czas nieokreślony oraz w wysokości wynagrodzenia za czas, do upływu którego umowa miała trwać, jednak nie więcej niż za 3 miesiące – w przypadku rozwiązania umowy o pracę na czas określony. Powyższe wynika wprost z art. 47(1) oraz art. 50 § 4 Kodeksu pracy.

W przypadku dyscyplinarnego zwolnienia pracownika z naruszeniem przepisów, pracownikowi zatrudnionemu na czas nieokreślony przysługuje prawo do żądania odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. W przypadku umów o pracę zawartych na czas określony, odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres wypowiedzenia (art. 58 Kodeksu pracy).

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.), dalej określanej jako „Ustawa o PIT”, wprost stanowi, że odszkodowania, których wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów ustawy korzystają ze zwolnienia z podatku PIT.

Art. 21 Ustawa o PIT

1. Wolne od podatku dochodowego są:
3) otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.95)),

Powyższe, znajduje potwierdzenie w stanowisku zaprezentowanym w Interpretacji Indywidualnej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2015 roku, zgodnie z którym: „odszkodowanie przysługujące Wnioskodawczyni w związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy o pracę jest więc odszkodowaniem otrzymanym na podstawie wyroku sądowego, którego zasady ustalania i wysokość wynikają wprost z przepisów odrębnej ustawy, tj. Kodeksu pracy i równocześnie odszkodowanie to nie zostało wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. a)-g) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. A zatem odszkodowanie to podlega zwolnieniu od podatku dochodowego na mocy art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.” (IPPB4/4511-179/15-2/JK).

Tym samym, jeżeli w związku z rozwiązaniem umowy o pracę, pracownik otrzymał odszkodowanie w sądzie – uzyskana kwota nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Opodatkowanie odszkodowań ustalonych na podstawie ugód

Zdarza się, że wskutek wzajemnych negocjacji, pracownik otrzymuje od pracodawcy wyższą kwotę tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy o pracę niż kwoty określone w kodeksie pracy – zarówno w toku procesu sądowego lub poza nim. W przypadku, gdy pracownik zawrze z pracodawcą ugodę pozasądową, nie opierając się przy tym na regulacji przewidzianej w Kodeksie pracy – wówczas, taka otrzymana przez niego rekompensata nie korzysta ze zwolnienia z PIT.

Inaczej rzecz się ma z ugodami sądowymi – odszkodowania uzyskane w wyniku zawarcia ugody przez sądem co do zasady korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego.

Powyższe wynika wprost z art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g Ustawy o PIT:

Art. 21 Ustawy o PIT
1. Wolne od podatku dochodowego są:
3) otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, oraz otrzymane odszkodowania lub zadośćuczynienia, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z postanowień układów zbiorowych pracy, innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów lub statutów, o których mowa w art. 9 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.95)), z wyjątkiem:
g) odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe;

W tym miejscu warto również wskazać na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 marca 2007 r., zgodnie z którym: „Za odszkodowania, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 PDOFizU otrzymane na podstawie ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw należy uznać takie odszkodowania, których źródłem jest przepis prawa, niezależnie od tego, czy bezpośrednim tytułem wypłaty odszkodowania jest wyrok, ugoda sądowa, decyzja, czy też umowa.” (sygn. akt II FSK 467/06, Legalis numer 82783).


Opodatkowanie odpraw – ustawa o zwolnieniach grupowych

Przechodząc do rozważań na temat opodatkowania odpraw, wskazać należy, że najczęściej przyznawane są one pracownikom na podstawie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 192 z późn. zm.).

Jak trafnie wskazuje się w doktrynie, „Odprawa ze zwolnień grupowych nie korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych. Przesądza o tym expressis verbis art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. b PodOsFizU. Zgodnie z treścią tego przepisu wolne od podatku dochodowego są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw, z wyjątkiem odpraw pieniężnych wypłacanych na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.” (tak A. Malinowski, Art. 8 ZwolGrupU Malinowski 2015, wyd. 1, Legalis).

Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie, o czym świadczy pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, a mianowicie: „Odprawa pieniężna, przyznana na podstawie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z 2003 r. Nr 90, poz. 844 ze zm.), nie została objęta żadnym ze zwolnień wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 3 i w art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) i stanowi przychód podlegający opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy.” (sygn. akt I SA/Wr 1453/09, Legalis numer 227275).

W świetle powyższego, pracownicy, którzy otrzymali odprawę, zarówno w związku ze zwolnieniami grupowymi, jak również indywidualnymi (których podstawą są przyczyny niedotyczące pracownika), zobowiązani będą do uiszczenia podatku dochodowego od wysokości otrzymanej odprawy.

Ozusowanie odszkodowań z tytułu rozwiązania umowy o pracę

O ile kwestia opodatkowania odszkodowań i odpraw jest dość skomplikowania, o tyle zagadnienie ich oskładkowania nie nastręcza żadnych wątpliwości. Zarówno bowiem odszkodowania wypłacane pracownikom z tytułu wypowiedzenia lub rozwiązania z nimi umowy o pracę z naruszeniem prawa, jak również odprawy z tytułu zwolnienia z przyczyn ich niedotyczących, nie stanowią podstawy do odprowadzania od nich składek na ubezpieczenie społeczne.

Powyższe wynika wprost z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2236 z późn. zm.), dalej określanego jako „rozporządzenie składkowe”, zgodnie z którym:

§ 2 rozporządzenia składowego
1. Podstawy wymiaru składek nie stanowią następujące przychody:
3) odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej wypowiedzenia, niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy.

W tym miejscu warto również wskazać na stanowisko prezentowane przez M. Pigulskiego, a mianowicie: „Podstawy składek ZUS-owskich nie stanowią zarówno „ustawowe”, jak i dobrowolne odprawy należne zwalnianej osobie. W przypadku tych drugich, niezbędną przesłanką dla wyłączenia z oskładkowania jest związek pomiędzy wypłatą określonego świadczenia a rozwiązaniem stosunku pracy. Tak wynika z wyjaśnień udzielonych przez ZUS w pismach z 22 kwietnia 2002 r., znak: Fuu 400-39/02 oraz z 3 września 2002 r., znak: Fuu 400-584/02.” (tak M. Pigulski, Obliczanie odprawy z tytułu zwolnień grupowych, 2012-01-13, Legalis).

Uwaga! Jeżeli w ramach porozumienia rozwiązującego umowę o pracę, pracownik uzyskuje prawo do innych świadczeń, na przykład z tytułu wynagrodzenia za nadgodziny lub premii – takie świadczenie nie będzie stanowiło odszkodowania wynikającego z rozwiązania stosunku pracy i nie skorzysta ze zwolnienia ze składek ZUS.

Podsumowanie

Choć podstawowym celem odszkodowań i odpraw jest swoista rekompensata pracownikowi utraconej pracy (jak również zarobku), ustawodawca wyszedł z założenia, że nie zawsze otrzymane przez niego należności powinny korzystać ze zwolnienia z opodatkowania. Na szczęście, chociaż w przypadku oskładkowania sytuacja nie jest skomplikowania – i zarówno odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę za wypowiedzeniem i bez wypowiedzeniem, jak również wypłacone mu odprawy – nie stanowią podstawy do odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne.

Ozusowanie i opodatkowanie odszkodowań i odpraw wypłacanych w związku z rozwiązaniem umowy o pracę

Polecamy serwis: Kadry i płace

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Księgowość budżetowa
    1 sty 2000
    28 wrz 2021
    Zakres dat:
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Podwyżka dla policji, straży pożarnej i granicznej 2022

    Podwyżka dla policji, straży pożarnej i granicznej od 1 stycznia 2022. Ile wyniesie?

    Twórca na etacie a koszty uzyskania przychodów

    Nie ma przeszkód, aby w ramach stosunku pracy lub innego pokrewnego stosować, obok „zwykłych” kosztów pracowniczych, także tzw. koszty autorskie wynoszące 50% przychodu. Zdarza się to szczególnie często w instytucjach kultury. Jednak aby to było możliwe, trzeba spełnić warunki wskazywane zarówno przez fiskusa, jak i orzecznictwo sądowe.

    Podejrzenie nieprawidłowego korzystania ze zwolnienia lekarskiego podstawą do kontroli pracodawcy

    Pracodawca jest zobowiązany przeprowadzać kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich przez ubezpieczonych. Czynności kontrolne podejmuje przede wszystkim w przypadku, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie niewłaściwego korzystania z absencji pracownika.

    Rada gminy jest właściwa do przekazywania petycji innym organom

    Organem uprawnionym do kwalifikacji petycji i przekazania jej organowi właściwemu do rozpatrzenia jest rada gminy. Przysługujących jej w tym zakresie kompetencji nie może scedować na inne podmioty - np. na przewodniczącego rady gminy.

    Obowiązek stosowania oznaczenia TP

    Czy należy oznaczać symbolem TP fakturę wystawioną na czynsz za stację uzdatniania wody dla spółki gminnej pn. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Z. sp. z o.o.?

    Jak zaklasyfikować wydatki gminy na nagrodę za wskazanie sprawcy dewastacji mienia

    Gmina planuje ująć w planie finansowym wydatek na nagrodę za wskazanie sprawcy dewastacji mienia komunalnego. Czy tego typu wydatek jest zgodny z klasyfikacją wydatków budżetowych i nie będzie stanowił przekroczenia dyscypliny finansów publicznych?

    Zmiany w wynagrodzeniach pracowników samorządowych od 1 października 2021 r.

    Zmiany w wynagrodzeniach pracowników samorządowych – nowe stawki w kategoriach zaszeregowania. Zmiany wejdą w życie 1 października 2021 r.

    Dodatek wyjazdowy dla ratowników medycznych

    Dodatek wyjazdowy dla ratowników medycznych. W porozumieniu, które zawarliśmy z protestującymi, przywróciliśmy tzw. dodatek wyjazdowy – poinformował w środę wiceminister zdrowia Waldemar Kraska.

    Jaki VAT od umowy z biegłym sądowym zawartej przez gminę?

    Jako gmina chcemy powołać biegłego wpisanego na listę biegłych sądowych do wydania opinii. Czy czynności takiej osoby, która nie prowadzi działalności gospodarczej, stanowią działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT, dlatego podlegają opodatkowaniu VAT?

    140 mln zł dla samorządów w związku z powrotem dzieci do szkół

    17 września 2021 r. Ministerstwo Finansów przekaże na rachunki JST ponad 140 mln zł z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej na działania edukacyjne.

    Kiedy stosować oznaczenie TP w spółce będącej własnością gminy

    Nasza Spółka jest własnością Gminy w 100%. Zajmujemy się głównie dostawą wody i odbiorem ścieków. Forma prawna: Sp. z o.o. Od 01.07.2021 r. nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących dostaw towarów oraz świadczenia usług, gdy powiązanie wynika wyłącznie z powiązania z naszym właścicielem tj. Gminą (gdyż jest to jednostka samorządu terytorialnego). Nie będziemy już oznaczać symbolem TP w JPK_VAT-7 transakcji dotyczących Burmistrza Gminy gdyż jest to powiązanie z jednostką samorządu terytorialnego. Natomiast uważamy, że mamy obowiązek oznaczenia „TP” nadal transakcji sprzedaży gdy nabywcą jest członek Zarządu Spółki, członek Rady Nadzorczej Spółki, prokurent Spółki, oraz członkowie rodzin ww. podmiotów (tj. w stosunku do małżonków oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia). Czy stanowisko naszej Spółki jest wg Państwa prawidłowe?

    Zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim

    Jak dokonać przesunięcia pracownika samorządowego na zastępstwo za pracownika przebywającego na urlopie macierzyńskim?

    Polski Ład a finanse gmin - co się zmieni?

    Polski Ład a finanse gmin. 8 września Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o wsparciu jednostek samorządu terytorialnego (JST) w związku z Programem Polski Ład, przedłożony przez ministra finansów, funduszy i polityki regionalnej. Ministerstwo Finansów uważa, że zmiany, które wprowadzi Polski Ład przełożą się na sytuację finansową samorządów. Dlatego zostaną wprowadzone rozwiązania stabilizujące i wzmacniające finanse JST.

    Podwyżki dla funkcjonariuszy służb mundurowych 2022

    Podwyżki dla służb mundurowych 2022. Od 1 stycznia 2022 r. mają wzrosnąć wynagrodzenia funkcjonariuszy. O ile?

    Protest ratowników i środowisk medycznych

    Protest ratowników i środowisk medycznych. Czy będą podwyżki dla medyków?

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego - projekt zmian

    Dochody jednostek samorządu terytorialnego. W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów opublikowano założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych innych ustaw. Nowe przepisy mają w szczególności umożliwić zrekompensowanie gminom ubytku dochodów spowodowanego wdrożeniem zmian podatkowych (głównie w PIT) w ramach tzw. Polskiego Ładu. Co się zmieni w dochodach samorządowych?

    Ile jesteśmy winni instytucjom oświaty?

    Krajowy Rejestr Długów przeanalizował, ile jesteśmy winni instytucjom oświaty. Wśród dłużników oprócz studentów i absolwentów są też przedsiębiorcy.

    Projekt budżetu państwa na 2022 rok - dochody

    Dochody budżetu w 2022 r. wyniosą 475,6 mld zł i będą wyższe od przewidywanych dochodów uzyskanych w roku 2021 o 0,4 proc. W ujęciu realnym dochody budżetu spadną o 2,8 proc. – wynika z projektu ustawy budżetowej na 2022 r.

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów

    Polski Ład - rekompensaty dla samorządów. Z wyliczeń Ministerstwa Finansów wynika, że zmiany podatkowe wprowadzane Polskim Ładem będą kosztować samorządy ok. 150 mld zł w ciągu 10 lat. Trwają prace nad rozwiązaniami legislacyjnymi, które mają te straty zrekompensować. Proponowane zmiany to gwarancja dochodów i subwencja rozwojowa dla aktywnych inwestycyjnie gmin. W efekcie dochody jednostek samorządu terytorialnego (JST) mają być o ok. 10 proc. wyższe niż prognozowane. – Zarówno w trakcie pandemii, jak i obecnie samorządy bardzo dobrze poradziły sobie, jeżeli chodzi o stronę budżetową – mówi Sebastian Skuza, wiceminister finansów.

    Czy nauczyciele masowo uciekają na emerytury?

    Od czasów pandemii spada liczba nauczycieli odchodzących na emeryturę i świadczenia kompensacyjne. Tak wynika z danych ZUS.

    Rower publiczny jednak z odliczeniem VAT

    Prawo do odliczenia VAT od inwestycji w system rowerów publicznych od kilku lat było źródłem sporów pomiędzy gminami (miastami) a organami podatkowymi.

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej

    Powołanie dyrektora gminnej biblioteki publicznej. Osoba została powołana na stanowisko dyrektora gminnej biblioteki. Zgodnie z ustawą o prowadzeniu i organizowaniu działalności kulturalnej wójt gminy wysłał prośbę do kilku stowarzyszeń o wydanie opinii. Jednak nie otrzymał informacji zwrotnej od żadnego stowarzyszenia. Czy w przypadku braku odpowiedzi ze strony stowarzyszenia można uznać, że opinia jest pozytywna?

    Przekształcenie zakładu komunalnego w spółkę - czy to przejęcie zakładu pracy

    Gminne jednostki organizacyjne realizujące zadania komunalne, każda w wąskim zakresie, z początkiem przyszłego roku mają zostać przekształcone w spółkę prawa handlowego. Dotychczasowi dyrektorzy przekształcanych zakładów komunalnych mają stać się kierownikami poszczególnych komórek organizacyjnych w nowo powołanej spółce gminnej.

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego za czas choroby i innych nieobecności w obliczeniach

    Dodatek terenowy pracownika socjalnego. Jak obliczyć kwotę dodatku, jeżeli pracownik nie przepracował całego miesiąca z innego powodu niż choroba? Czy kwotę dodatku dzieli się przez liczbę dni w danym miesiącu, czy przez liczbę godzin do przepracowania w danym miesiącu? Czy dodatek powinien być wypłacony w całości, w sytuacji gdy pracownik przebywa część miesiąca na zwolnieniu lekarskim?

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT

    Program "Centra opiekuńczo-mieszkalne" a rozliczenia VAT. Czy gminy i powiaty, świadcząc usługi w ramach programu, działają w charakterze podatników VAT? Czy VAT związany z wydatkami na tworzenie i utrzymanie centrum jest kosztem kwalifikowalnym?