Dyscyplina finansów publicznych

Jeżeli skarbnik JST nie udzieli nikomu upoważnienia do kontrasygnowania czynności prawnych, to tylko on ma uprawnienia do tego, aby to robić. Sytuacja ta może być niekorzystna z punktu widzenia zapewnienia niezakłóconej działalności JST, a także jej poszczególnych jednostek organizacyjnych.

Zasada porównywalności ma umożliwić porównywanie wartości podobnych umów zawieranych przez jednostki samorządowe w całej Polsce. Określa ona jednolite zasady wskazywania wartości umów zawieranych przez poszczególne jednostki w przypadku umów zawartych na rzecz kilku podmiotów. Wyraz się też przez jednolity sposób wskazywania okresu, na jaki została zawarta umowa w zależności od jej rodzaju.

Może się zdarzyć, iż szkoła otrzymuje faktury, które dotyczą innej jednostki. W późniejszym czasie na całą wartość faktury wystawiane są faktury korygujące. Czy omyłkowo wystawione faktury trzeba księgować?

Co w sytuacji, gdy organizator konferencji wymaga wcześniejszej wpłaty opłaty konferencyjnej? Czy państwowa jednostka budżetowa może wykonać przelew jeszcze przed wykonaniem usługi i otrzymaniem faktury?

W przypadku stwierdzenia braku podpisu głównego księgowego na dokumencie trzeba ustalić, czy jest to brak zawiniony, czy też nie, i przez kogo.

Komisja Wspólna Rządu i Samorządu Terytorialnego pozytywnie zaopiniowała projekt ustawy o reformie finansów jednostek samorządu terytorialnego. Dochody jednostek samorządu terytorialnego w 2025 r. wzrosną o 24,8 mld zł.

W wykazie prac legislacyjnych rządu opublikowana została informacja o projekcie nowelizacji ustawy o finansach publicznych. Proponowane zmiany są związane z związek z wdrażaniem nowych przepisów unijnych, które weszły w życie z końcem kwietnia 2024 r.

Centralny rejestr umów w zakresie obowiązującym jednostki samorządu terytorialnego ostatecznie zacznie funkcjonować od 1 stycznia 2024 r. A to dlatego, że nowelą z 9 czerwca 2022 r. znacznie wydłużono termin na uruchomienie rejestru. Regulacje dotyczące tej ewidencji zostały zawarte w art. 34a i art. 34b ustawy o finansach publicznych. Wprowadziły je przepisy ustawy z 14 października 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (dalej: nowelizacja).

Nieprawidłowe dysponowanie środkami publicznymi pociąga za sobą odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Spektrum spraw, które można rozstrzygać na poziomie naruszenia dyscypliny, jest szerokie. Dotyczyć może naruszenia zasady zaciągania zobowiązań, nieterminowego regulowania zobowiązań, zaniechania inwentaryzacji, nierzetelnej sprawozdawczości czy też nieprawidłowo wykorzystanych dotacji. Jakie nieprawidłowości w dysponowaniu środkami publicznymi w samorządach występują najczęściej i jak ich unikać?

Zmiany w RIO w 2022 r. Trwają prace nad nowelizacją ustawy o regionalnych izb obrachunkowych. Projekt ustawy zawiera: zwiększenie zakresu i uprawnień kontrolnych RIO, zmianę zasad powoływania i odwoływania prezesów izb oraz członków kolegiów, doprecyzowanie nadzoru MSWiA nad izbami.

Zakres odpowiedzialności pracownika, któremu powierzono obowiązki głównego księgowego w jednostce sektora finansów publicznych, został określony zapisami ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (dalej: uofp) oraz ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (dalej: uondfp). W artykule autor przedstawia najważniejsze obowiązki głównego księgowego, których niewypełnienie może prowadzić do poniesienia odpowiedzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych, ale także odpowiedzialności karnej.

Prowadzone w Radzie Dialogu Społecznego negocjacje dotyczące projektu budżetu państwa na przyszły rok zakończyły się fiaskiem, dlatego Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, stosownie do art. 18 ust. 4 ustawy o RDS i innych instytucjach dialogu społecznego, przedstawiło opinię w sprawie projektu ustawy budżetowej na rok 2021. Jest ona jednoznacznie negatywna.

Federacja Przedsiębiorców Polskich szacuje, że strata dla gospodarki w związku z pandemią koronawirusa może wynieść nawet 50 mld zł. W związku z tym uważa, że należy dopuścić deficyt budżetowy i zawiesić regułę wydatkową.

Pojęcie dyscypliny finansów publicznych odnosi się wyłącznie do przestrzegania prawnie wyznaczonych reguł ustalania, poboru i egzekucji należności stanowiących środki publiczne oraz gospodarowania nimi w skali mikroekonomicznej, czyli w jednostkach sektora finansów publicznych oraz poza nimi, jeśli podmioty te korzystają ze środków publicznych.

Za szkody spowodowane przez funkcjonariuszy organów gminy przy wykonywaniu zadań z zakresu administracji rządowej ustawowo zleconych gminom odpowiada Skarb Państwa na podstawie art. 417 § 1 k.c. Takie uzasadnienie sprawy przedstawił Sąd Apelacyjny w Warszawie w sprawie z powództwa A.J. przeciwko miastu W. o zapłatę, na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie. Wyrok zapadł na tle następującego stanu prawnego i faktycznego.

Standardowy wniosek o wydanie opinii jest właściwie podaniem mającym podstawę w przepisie art. 91 ust. 2 u.f.p. Wniosek ma umożliwić składowi orzekającemu RIO rzeczową i merytoryczną ocenę sytuacji finansowej i możliwości spłaty zobowiązania finansowego, którego dotyczy wniosek, czyli kredytu lub pożyczki, lub wykupu papierów wartościowych oraz innych zobowiązań.

W celu przybliżenia sposobu i wykonywania czynności nadzorczych przez kolegium RIO w dalszej części przedstawiono w przystępny sposób praktykę postępowania RIO w zakresie omówionych wcześniej czynności.

Obszar odpowiedzialności za gospodarkę finansową jednostek sektora finansów publicznych został szczegółowo uregulowany w przepisach prawa. Zgodnie z art. 54 uofp, kierownik jednostki sektora finansów publicznych jest odpowiedzialny za całość gospodarki finansowej tej jednostki. Jednocześnie dla specyficznych przypadków, takich jak likwidacja jednostki budżetowej, nie ma szczegółowych uregulowań prawnych. Praktyka działania jednostek pokazuje, że dużą rolę w pracach z tym związanych odgrywają nie tyle kierownicy jednostek, co osoby, którym powierzono obowiązki głównego księgowego.

Odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych co do zasady nie podlegają jednostki organizacyjne należące do sektora finansów publicznych ani ich organy, lecz osoby fizyczne. Odpowiedzialność ponoszą osoby kierujące tymi jednostkami, będące ich pracownikami lub wchodzące w skład organów tych jednostek.

Zamawiający opracowując dokumentację postępowania obowiązany jest m.in. do określenia przedmiotu zamówienia jak również dokonania jego opisu. Powyższe jest niczym innym jak wskazaniem, w tym w szczególności potencjalnym wykonawcom, kategorii towarów lub usług jakie zamawiający chce nabyć. Przykładem przedmiotu zamówienia może być np. odbiór odpadów komunalnych od mieszkańców gminy, któremu współtowarzyszyć mogą świadczenia powiązane np. przeprowadzenie działań edukacyjnych lub konkursów dotyczących segregacji odpadów. W praktyce pojawia się pytanie czy nieuwzględnienie, pomimo istnienia po stronie zamawiającego takiego zamiaru, świadczenia dodatkowego w dokumentacji zamówienia może stanowić podstawę do unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia.

Już 1 stycznia 2019 r. gminy muszą kupić nowe kasy fiskalne, gdyż wygasa okres przejściowy. Niewykluczone, że jednostki samorządu terytorialnego będą musiały dwukrotnie zmieniać kasy w krótkim odstępie czasu, ponieważ już w lipcu 2019 r. gminy prowadzące stołówki będą musiały wprowadzić kasy online.

Jednym z instrumentów służących weryfikacji podmiotowej wykonawców ubiegających się o uzyskanie zamówienia publicznego są warunki udziału w postępowaniu.

Ostatni rok przyniósł widoczną zmianę sposobu postrzegania problematyki niedofinansowania zadań zleconych. Kwestia wcześniej postrzegana jako swoista, nierozwiązywalna bolączka samorządów, z biegiem czasu (a także: kolejnych pozytywnych dla j.s.t. rozstrzygnięć sądowych) staje się zagadnieniem, którego uregulowanie postrzegane jest już jako realne zadanie, postawione przed ustawodawcą oraz administracją rządową i samorządową. Cieszy więc każda kolejna inicjatywa służąca konstruktywnemu pochyleniu się nad zagadnieniem.

W gminie przeprowadzana jest kontrola regionalnej izby obrachunkowej – w tym zamówień publicznych za okres 4 lat wstecz. W ostatnich 2 latach doszło w gminie do kilku błędów przy rocznych sprawozdaniach z zamówień (m.in. zaniechano sporządzenia i przekazania sprawozdania do UZP, w sprawozdaniu wpisano wartości szacunkowe zamówień zamiast kwot z umów). Czy RIO może podważyć te sprawozdania, skoro są one przesyłane do Prezesa UZP? Czy działanie takie może stanowić naruszenie dyscypliny finansów?

Czy instytucja kultury jest zobowiązana do prowadzenia planu finansowego w ujęciu zadaniowym?

Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego wymusiła zmiany w ustawie o finansach publicznych. Co się zmieniło? Co zmiany przepisów oznaczają dla jednostek?

Naczelny Sąd Administracyjny unieważnił uchwały dotyczący opłat za zatrzymywanie się na przystankach. W związku z tym przewoźnicy domagają się nienależnie zapłaconych świadczeń. Co czeka samorządy?

Zawarcie ugody w sporach cywilnych nie jest już naruszeniem dyscypliny finansów publicznych. Warunkiem jest to, aby nastąpiło to zgodnie z przepisami obowiązującymi od 1 czerwca 2017 r.

Gmina będąca wierzycielem musi dochodzić wielu należności m.in. podatków od nieruchomości, rolnego, czy też leśnego. Organem egzekucyjnym jest naczelnik urzędu skarbowego. Jak wygląda współpraca między gminą a naczelnikiem urzędu skarbowego? Jak przebiega ścieżka windykacji należności w gminie?

Samorządy coraz częściej sięgają po niestandardowe instrumenty finansowania zadłużenia. Część z nich ma na celu obejście przepisów o finansach publicznych i limity zadłużenia. Coraz częściej jednak takie działania są badane przez ograny kontrolne i organy ścigania.

Większość nieprawidłowości stwierdzanych przez kontrolujących w zakresie przyznawania ulg w spłacie należności, polegających na odroczeniu terminu ich płatności bądź rozłożeniu ich płatności na raty, pokrywa się z nieprawidłowościami stwierdzanymi w przypadku umarzania należności.

Zamknięcie ksiąg rachunkowych powinno zostać przeprowadzone w taki sposób, aby przygotowane sprawozdanie finansowe przedstawiało w sposób jasny, czytelny i rzetelny sytuację finansowo-majątkową jednostki. Jakie błędy towarzyszą zamknięciu roku w jednostkach sektora finansów publicznych?

Płatnik lub inkasent, który pobranego podatku nie wpłaca w terminie na rzecz właściwego organu, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie.

Nie stanowi naruszenia dyscypliny finansów publicznych działanie lub zaniechanie określone w przepisach art. 5–16 ustawy o dyscyplinie finansów publicznych, którego przedmiotem są środki finansowe w wysokości nieprzekraczającej jednorazowo, a w przypadku więcej niż jednego działania lub zaniechania łącznie w roku budżetowym, kwoty minimalnej.

Czy jednostka budżetowa może zaciągnąć jednorazowe zobowiązanie na kolejny rok na poczet zamówienia publicznego bez zatwierdzonego planu finansowego na ten rok?

Limit, do którego jednostka może zaciągać zobowiązania finansowe, w których pojęciu mieszczą się kredyty i pożyczki oraz zobowiązania z wyemitowanych papierów wartościowych, zazwyczaj obligacji komunalnych, to - według wskazania ustawodawcy - ich suma. Suma ta wyraża się w kwocie określonej w uchwale budżetowej.

Stosowanie uroszczeń polegających na pomijaniu w ewidencji księgowej kont rozrachunkowych zespołu 2, nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Zastosowanie takich uproszczeń pozostaje w sprzeczności z zasadami ujmowania operacji gospodarczych w księgach rachunkowych jednostki.

Zarząd spółki komunalnej może ponosić odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych w razie dysponowania przez spółkę środkami publicznymi albo zarządzania samorządowym mieniem. Problemem w tym kontekście jest wskazanie m.in. tego, czy wszystkie środki przekazane spółce przez samorząd mają charakter publiczny.

Wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem przez beneficjenta podlega odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. Dotacje najczęściej są przekazywane beneficjentom w formie decyzji administracyjnej bądź w formie umowy i to właśnie owe dokumenty wskazują beneficjentowi jak przekazaną dotację należy wykorzystać.

Katalog kar za naruszenie dyscypliny finansów publicznych ma charakter zamknięty. Najbardziej dotkliwą sankcją dla sprawcy naruszenia dyscypliny finansów publicznych, jest zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi.

Dyrektor szkoły będącej jednostką budżetową rozważając zawarcie umowy ubezpieczenia NNW uczniów szkoły, powinien w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę to, czy w planie finansowym szkoły zostały przewidziane na ten cel środki finansowe, gdyż inaczej może on narazić się na odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

Czy skarbnik może upoważnić głównych księgowych do kontrasygnowania umów?

Centralny Rejestr Umów JSFP. Jak działa zasada porównywalności?

Co szkoła powinna zrobić z fakturą dotyczącą innej jednostki?

Zapłata za usługę przed jej wykonaniem - czy możliwa w jednostce budżetowej?

Brak podpisu na dokumencie. Czy to dowód winy głównego księgowego?

Reforma finansów jednostek samorządu terytorialnego. Dochody JST w 2025 r. wzrosną o 24,8 mld zł

Kolejne jednostki sektora finansów publicznych objęte SWR. Co jeszcze proponuje MF?

Rejestr umów w samorządzie od 1 stycznia 2024 r.

Nieprawidłowości w dysponowaniu środkami publicznymi w samorządzie

Czy będzie reforma RIO w 2022 r.?

Zakres odpowiedzialności głównego księgowego w Państwowej Straży Pożarnej

Budżet 2021 - negatywna opinia OPZZ

Koronawirus a deficyt budżetowy i reguła wydatkowa

Dyscyplina finansów publicznych - pojęcie

Odpowiedzialność odszkodowawcza gminy za zadania zlecone

RIO: Elementy formalne wniosku o wydanie opinii

RIO: Etapy postępowania nadzorczego

Odpowiedzialność za proces likwidacji jednostki

Odpowiedzialność kierownika samorządowej jednostki organizacyjnej za działanie lub zaniechanie stanowiące naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Pominięcie części przedmiotu zamówienia jako przyczyna unieważnienia postępowania

Wymiana kas fiskalnych w jednostkach samorządu terytorialnego już 1 stycznia 2019 r.

Granice warunków udziału w postępowaniu na odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych

Jak rozwiązać problem niedofinansowania zadań zleconych?

Drobne uchybienia w sprawozdaniach z zamówień publicznych a dyscyplina finansów publicznych

Plan finansowy podstawą gospodarki finansowej instytucji kultury

Zmiany w ustawie o finansach publicznych 2017 r.

Stawki za korzystanie z przystanków oraz dworców

Ugoda w sprawach cywilnoprawnych a dyscyplina finansów publicznych

Windykacja należności w gminie

Kontrole RIO: Niestandardowe instrumenty finansowe zagrażają stabilności finansów JST

Nieprawidłowe stosowanie ulg polegających na odroczeniu terminów płatności i rozłożeniu na raty płatności należności

Zamknięcie ksiąg rachunkowych - błędy

Niewpłacenie w terminie należnego podatku – art. 77 § 1–5 k.k.s.

Wyłączenie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Czy można zaciągnąć zobowiązanie na poczet zamówienia bez zatwierdzonego planu finansowego

Nieprawidłowości w uchwałach jednostek samorządu terytorialnego dotyczących udzielania kredytów i pożyczek

Ewidencja operacji nabycia z pominięciem kont zespołu 2

Odpowiedzialność członków zarządu spółek komunalnych za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Wykorzystanie dotacji niezgodnie z przeznaczeniem

Kary za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) uczniów szkoły będącej jednostką budżetową, a dyscyplina finansów publicznych